रामायणातील या प्रसंगात, धर्मशील राम आपल्या पत्नी सीतेला प्रेमपूर्वक आणि गंभीरपणे उपदेश देतो. तो म्हणतो, "हे सुमित्रे, तू नेहमी धर्माला निष्ठावान राहा, योग्य वेळी अग्निसंस्कार कर, आणि आपल्या पतीच्या पायांची जशी देवाची सेवा करावी तशी सेवा कर." राम पुढे सांगतो, "अहंकार आणि गर्व सोड, मातांसमोर योग्य वागणूक ठेव, आणि राणी कैकेयीला सुद्धा आईप्रमाणेच मान दे." राम भरतासंबंधीही स्पष्ट सांगतो, "राजकुमार भरताशी वागणूक राजासारखी ठेव, कारण राजेच धनसम्पदेत श्रेष्ठ असतात—राजधर्म नेहमी लक्षात ठेव." तो पुढे सुचवतो, "भरताला नमस्कार कर, आणि माझे शब्द त्याच्यापर्यंत पोहोचव, तसेच मातांशी नेहमी योग्य रीतीने वाग." राम अजून सांगतो, "इक्ष्वाकुवंशातील तेजस्वी भरताला योग्य सन्मान दे; आणि तुझ्या वडिलांकडे राज्यशक्ती असताना, तू राज्याची योग्यरीत्या जपणूक कर." यावेळी राम आपल्या वडिलांचे शब्द आठवतो—"राजा, वयोवृद्ध दशरथ, अश्रूंनी डोळे भरून म्हणाले, 'त्याला युवराजपद मिळू द्यावे, त्याच्या आज्ञेचे पालन कर.'" राम सांगतो, "पुन्हा एकदा, राजा अश्रूंनी भरलेल्या डोळ्यांनी म्हणाले, 'माझ्या मातेला, जिला पुत्राची ओढ आहे, तू आपल्या आईसारखेच पाहा.' या शब्दांत रामाचे डोळे कमळासारखे तांबूस झाले आणि तो दुःखाने अश्रू ढाळू लागला." हे पाहून लक्ष्मण संतापून श्वास घेत म्हणाला, "राजपुत्रास वनवास का दिला? केवळ कैकेयीच्या इच्छेवर राजा—योग्य किंवा अयोग्य—हे कठोर कृत्य करतोय, ज्यामुळे आम्ही सर्व त्रस्त झालो आहोत. लोभामुळे किंवा वरासाठी रामाला वनवास दिला असेल, तरीही हे अन्यायकारकच आहे." लक्ष्मण पुढे म्हणतो, "हे केवळ शासकाच्या इच्छेसाठी केले गेले; पण रामाला सोडून देण्याचे कोणतेही कारण मला दिसत नाही. हे न विचार करता, न्यायाला विरोध करून केलेले वनवासाचे कृत्य लोकांमध्ये केवळ संतापच निर्माण करेल." लक्ष्मण म्हणतो, "राजन, माझ्यासाठी रामच भाऊ, स्वामी, नातेवाईक आणि वडील आहे; मी दुसर्या कोणालाही वडील मानत नाही. सर्वांना प्रिय आणि कल्याणकारी रामाला सोडून दिल्यावर, जग तुमच्याशी कसे जोडले राहील? सर्वांना आनंद देणाऱ्या, धर्मनिष्ठ रामाला वनवास देऊन, तुम्ही संपूर्ण जगालाच विरोध केला आहे—राज्य कसे टिकेल?" या सगळ्या वेळी जानकी—सीता—मौन आणि दुःखात बुडालेली, आपल्या निश्चयावर कायम राहून, जणू शोकाने स्तब्ध झाली होती. तिने असा दु:ख कधी अनुभवलाच नव्हता; ती फक्त रडत राहिली आणि रामाला एक शब्दही बोलली नाही. ती आपल्या पतीकडे दुःखाने कोरड्या चेहऱ्याने पाहत होती आणि माझ्या प्रस्थानाकडे पाहताना तिच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहू लागले. रामही अश्रूंनी ओले डोळे आणि जोडलेल्या हातांनी उभा होता, लक्ष्मणाच्या हाताचा आधार घेत. सीता देखील अश्रू ढाळत, स्थिर राहून, माझ्या आणि राजरथाकडे पाहत होती. आता, या गौरवशाली वाल्मीकी रामायणाच्या अयोध्या कांडातील एकसष्टावे सर्ग ऐका. माझे घोडे जेव्हा परत फिरले, तेव्हा ते पुढे जायलाच तयार नव्हते; राम वनात निघून गेल्यामुळे त्यांच्या डोळ्यांतूनही गरम अश्रू वाहू लागले. मी दोन्ही राजपुत्रांना वंदन करून, मनात दुःख घेऊन रथावर चढून निघालो. मी गुहासोबत अनेक दिवस तिथेच थांबलो, कदाचित राम पुन्हा बोलावतील या आशेने. राजन, तुझ्या राज्यात, माझ्यासाठी सुद्धा झाडे फुलांनी, कोंबांनी आणि पालवीने भरली असतानाही शोकाने कोमेजून गेली आहेत. नद्या उष्ण पाण्याच्या झाल्या, तळी व तलाव कोरडे पडले, आणि वनराई, उपवनांची पाने सुकली आहेत. प्राणी फिरत नाहीत, वन्य पशूही दिसत नाहीत; ते वन रामाच्या वियोगाने स्तब्ध झाले आहे. कमळे आपली पाकळी मिटून बसली आहेत, पाणी गढूळ झाले आहे, तलाव सुकले आहेत, आणि शिंपले, मासे, पक्षी सुद्धा नाहीसे झाले आहेत. पाण्यातील आणि जमिनीवरील फुले, हार आता तेजस्वी दिसत नाहीत; त्यांचा सुगंध मंद झाला आहे, फळेही पूर्वीसारखी राहिली नाहीत. उद्यान ओस पडली आहेत, पक्षी गायब झाले आहेत, आणि, राजन, पूर्वीसारखी रम्य उपवने आता मला दिसत नाहीत. जेव्हा मी अयोध्येत प्रवेश करतो, तेव्हा कोणीही स्वागत करत नाही; रामाच्या दर्शनाला वंचित झालेली प्रजा वारंवार खोल श्वास घेत आहे. राजरथ रामाशिवाय परतताना पाहून, राजमार्गावरचे सर्व लोक दुःखाने अश्रू ढाळतात. महाल, राजवाडे, मनोरे यांतून स्त्रिया रामाच्या अनुपस्थितीने व्याकुळ होऊन आक्रोश करतात. मोठ्या, स्वच्छ डोळ्यांतून अश्रू ढाळत, त्या एकमेकींकडे पाहतात—सर्वांच्या मनात स्पष्टपणे वेदना आहे. माझ्या दुःखात, शत्रू, मित्र, किंवा तटस्थ यात मला काहीच फरक वाटत नाही. लोकांमध्ये आनंद राहिलेला नाही, हत्ती-घोडेही मलूल झाले आहेत, त्यांचे स्वर मंद आणि कोमेजलेले, ते खोल श्वास घेत आहेत. राजन, रामाच्या वनवासाने अयोध्या मला कौसल्येसारखी वाटते—पुत्रवियोगाने व्याकुळ आणि आनंदशून्य. सारथ्याच्या या शब्दांनी राजा दशरथाचा कंठ दाटून आला, अश्रूंनी भरलेल्या स्वरात, दुःखाने तो मला म्हणाला: "हे माझ्या संमतीने आणि जाणकार, कुटुंबातील वृद्धांच्या सल्ल्याने झालेले नाही. हे कैकेयीने, दुष्ट मनाने, ठरवले. मी ना मित्रांशी, ना मंत्र्यांशी, ना प्रजेशी सल्ला केला; गोंधळात आणि स्त्रीच्या शब्दांवर मी अचानक हा निर्णय घेतला." अशा प्रकारे, या शोकमय आणि गंभीर प्रसंगात राम, लक्ष्मण, सीता आणि सर्व अयोध्यावासी रामाच्या वियोगाने व्याकुळ होतात, आणि या दुःखाचा भार सर्वांवरच जाणवतो.