या गौरवशाली वाल्मीकी रामायणाच्या अयोध्याकांडातील एकतीसाव्या अध्यायात, लक्ष्मणाने राम आणि सीतेमध्ये झालेला संवाद ऐकला. त्याचा चेहरा अश्रूंनी ओथंबला होता, कारण त्याला आपला शोक सहन होत नव्हता. आपल्या मोठ्या भावाच्या पायांवर घट्टपणे मस्तक ठेवून, रघुकुलाचा हा आनंद, लक्ष्मण, तेजस्विनी सीता आणि महान व्रतधारी राम यांच्याशी बोलू लागला. "जर तुम्ही या हरणांनी व हत्तीने भरलेल्या वनात जाण्याचा निश्चय केला आहे, तर मी तुमच्या पुढे माझा धनुष्य घेऊन निघेन. माझ्या सोबतीने तुम्ही त्या रम्य वनात भ्रमण कराल, जिथे पक्ष्यांचे थवे आणि वन्य प्राण्यांचे कळप सतत गूंजत असतात. मला ना स्वर्गाची इच्छा आहे, ना अमरत्वाची, आणि ना तुमच्याविना या जगाच्या राज्याचीही अपेक्षा आहे." अशा प्रकारे, वनवासाचा निर्धार केलेल्या सौमित्राला, रामाने अनेक सौम्य शब्दांनी थांबवण्याचा प्रयत्न केला. पण लक्ष्मण पुन्हा म्हणाला, "तुम्ही मला आधीच परवानगी दिली होती, मग आता पुन्हा मला का थांबवत आहात? मी जाण्याची इच्छा व्यक्त केली असताना, हे निष्पापा, मला का रोखत आहात? मला याचे कारण जाणून घ्यायचे आहे." तेव्हा तेजस्वी राम, समोर उभ्या असलेल्या, हात जोडून विनंती करणाऱ्या लक्ष्मणाला म्हणाले, "तू स्नेही, धर्मनिष्ठ, सत्यावर स्थित, जीवाप्रमाणे प्रिय, आज्ञाधारक, विजयी आणि माझा मित्र आहेस. पण सौमित्रा, जर तू आज माझ्यासोबत वनात गेलास, तर कौसल्या किंवा ज्येष्ठ सुमित्रा यांची सेवा कोण करेल? पृथ्वीवर इच्छांचा वर्षाव करणारा, बलवान राजा, आता इच्छांच्या बंधनात बांधला गेला आहे. घोड्यांच्या स्वामीची कन्या (कैकेयी) राज्य मिळवूनही आपल्या दु:खी सौतांना सुख देऊ शकणार नाही. भरत राज्य मिळवून कैकेयीच्या सोबत राहील, पण तो कौसल्या आणि खिन्न सुमित्रा यांना आधार देणार नाही. सौमित्रा, तूच या पुण्यवंत मातेला, किंवा राजाच्या कृपेने, आधार दे. कौसल्येच्या या बोललेल्या कर्तव्याची पूर्तता कर. यामुळे तुझी माझ्यावरील भक्ती आणि धर्मज्ञ वडिलधाऱ्यांचा सन्मान करण्यातील तुझा महान आणि अद्वितीय धर्म प्रकट होईल. हे रघुकुलाच्या आनंदा, माझ्यासाठी हे कर, जेणेकरून आपल्या आईला आमच्याविना सुखाचा अभाव भासू नये." रामाच्या या कोमल शब्दांनी संबोधल्यावर, लक्ष्मण, उत्तम बोलणारा आणि योग्य उत्तर देणारा, म्हणाला, "तुमच्या तेजामुळे, हे वीर, भरत नक्कीच कौसल्या आणि सुमित्रा या दोघींना भक्तिभावाने मान देईल—यात शंका नाही. पण जर भरताला उत्तम राज्य मिळाल्यावरही त्याने धर्मरित्या राज्य केले नाही, अहंकाराने वागला, तर मी त्या दुष्ट, निर्दयी भरताचा आणि त्याच्या बाजूच्या सर्वांचा, तीनही लोकांचा असला तरी, संहार करीन—यात शंका नाही. कौसल्या हजारांसारख्या माझ्या सारख्या पुत्रांचा आधार घेऊ शकेल, कारण तिला हजार गावे आणि त्यांचे आश्रित मिळाले आहेत. ती स्वतः, माझ्या आईसाठी आणि माझ्यासारख्यांसाठी पुरेशी समर्थ आहे—ती महान संकल्पाची स्त्री आहे. मला आपला सहचर बनवा; यात काहीही अधर्म नाही. मीही संतुष्ट होईन आणि तुमचाही हेतू साध्य होईल. माझे धनुष्य सज्ज ठेवून, फावडे आणि टोपली घेऊन मी तुमच्या पुढे चालत वाट दाखवीन. मी नेहमी तुमच्यासाठी मुळे, फळे आणि ऋषींना योग्य असणारे अन्य वन्य अन्न गोळा करीन. तुम्ही आणि वैदेही पर्वतांच्या उतारांवर आनंद घ्या, मी जागा असो किंवा झोपेत, तुमच्यासाठी सर्व काही करीन." लक्ष्मणाच्या या शब्दांनी राम अतिशय प्रसन्न झाले. त्यांनी उत्तर दिले, "जा, सौमित्रा, आणि आपल्या सर्व मित्रांचा निरोप घे." मग, त्या दोन दिव्य धनुष्यांचा—जे स्वयंवरुणाने जनकाच्या महायज्ञात राजाला दिले होते आणि जे अत्यंत भयंकर दिसणारे होते—आणि अभेद्य दिव्य कवच, दोन अक्षय तूणीर आणि दोन सुवर्णाभूषित, सूर्याप्रमाणे तेजस्वी तलवारी—हे सर्व लक्ष्मणाने घेतले. मित्रांचा निरोप घेऊन, वनवासाचा निर्धार करून, लक्ष्मण इक्ष्वाकु कुळाच्या कुलगुरूकडे गेला आणि त्या उत्तम अस्त्रांचे स्वाधीनपण घेतले. सौमित्राने ती सर्व दिव्य शस्त्रे रामाला दाखवली, जी पुष्पमाळांनी अलंकृत होती, राजांमध्ये सिंहासारख्या रामाला. राम, संयमित आणि प्रेमळ, लक्ष्मणाला म्हणाले, "तू अगदी योग्य वेळी आला आहेस, लक्ष्मणा, जसा मला अपेक्षित होतास." "हे शत्रुंना जिंकणाऱ्या, मी माझ्या सर्व संपत्तीचा—ब्राह्मण आणि ऋषींना—तुझ्या सोबत दान करायचा विचार करतो. येथे उत्तम ब्राह्मण राहतात, जे गुरुभक्त आहेत, आणि माझे सर्व आश्रितही आहेत. पण तू, वसिष्ठपुत्र श्रेष्ठ, सुइज्ञ याला येथे घेऊन ये. मी लवकरच वनवासासाठी निघेन, पण त्याआधी सर्व श्रेष्ठ व अन्य ब्राह्मणांचा सन्मान करीन." या एकतीसाव्या अध्यायानंतर, अयोध्याकांडातील बत्तीसाव्या अध्यायाचा आरंभ होतो. रामाच्या प्रिय आणि हितकर आज्ञेचे आकलन करून, लक्ष्मण लगेच सुइज्ञाच्या निवासस्थानी गेला. अग्निकुंडात असलेल्या त्या ब्राह्मणाला वंदन करून, लक्ष्मण म्हणाला, "मित्रा, माझ्यासोबत चल आणि अशक्य कृत्य करणाऱ्या पुरुषाच्या घराचे दर्शन घे.