वाल्मीकिरामायणम्

राजा दशरथ यांच्या राजसभेत रामाच्या अभिषेकासाठी सर्व तयारी मोठ्या उत्साहाने सुरू झाली होती. शुभ्र रंगाचे बैल आणि शुभ्र घोडे अभिषेकासाठी सज्ज करून ठेवले होते. इक्ष्वाकू वंशातील राजांचा अभिषेक जसा भव्य आणि विधिवत होतो, तसा सर्व वाद्यांचे आणि गायकांचे समूह एकत्र जमले होते. राजपुत्राच्या अभिषेकासाठी आवश्यक असलेली प्रत्येक गोष्ट, राजाच्या आज्ञेवरून, त्या ठिकाणी आणली गेली होती. पण, राजा दिसत नव्हता. सर्वजण विचारू लागले, "राजाला कोण सांगणार? आम्हाला राजा कुठे दिसत नाही, आणि सूर्यही उगवून आला आहे." तेव्हा, राजाने सन्मानित केलेला सुमंत्र म्हणाला, "राजाच्या आज्ञेवरून मी रामाला बोलवायला जलद गेलो होतो." त्याने सर्वांना अभिवादन करत विचारले, "तुम्ही सर्वजण राजाच्या आणि विशेषतः रामाच्या सन्मानास पात्र आहात; राजाच्या वतीने तुमच्या कुशलतेची चौकशी करतो, हे पुण्यवान हो." सुमंत्र पुढे म्हणाला, "राजा जागा झाला आहे, पण तो का येत नाही, हे..." असे म्हणत, ज्ञानी सुमंत्र राजमहलाच्या अंतर्गत दरवाज्याकडे गेला. सुमंत्र, जो नेहमीच त्या राजमहलाशी जोडलेला होता, घरात प्रवेश करून राजाच्या वंशाचे गुणगान केले. राजाच्या शयनकक्षाजवळ पोहोचून, तो अगदी जवळ गेला आणि अंतर्गत पडद्यासमोर थांबला. त्याने राघवाचा गुणांनी भरलेला आशीर्वाद दिला, आणि सोम, सूर्य, शिव आणि वैश्रवण यांची स्तुतीही केली. "वरुण, अग्नी आणि इंद्र तुझ्या विजयासाठी मदत करो; शुभ रात्र संपली आहे, आणि शुभ दिवस आला आहे," असे तो म्हणाला. "उठा, राजांमध्ये श्रेष्ठ, आणि तातडीच्या कर्तव्यांकडे लक्ष द्या; श्रेष्ठ ब्राह्मण, सैन्याचे प्रमुख आणि नगरातील लोक सर्व येथे जमले आहेत." "ते सर्व तुम्हाला पाहण्याची इच्छा धरून आहेत; उठावे, राघवा." अशा प्रकारे, सुमंत्र, कुशल सल्लागार, राजाचे स्तुतीपर शब्द बोलला. राजा जागा झाला आणि म्हणाला, "रामाला येथे आण, जसा मी तुला सांगितले होते." "माझी आज्ञा विलंब का झाली आहे? मी खोल झोपेत नाही; राघवाला तात्काळ येथे आण." अशा रीतीने राजा दशरथने पुन्हा सुमंत्राला आग्रह केला; राजा बोलताच सुमंत्राने आदराने डोके झुकवले. सुमंत्र राजमहलातून बाहेर पडला, आनंदाची बातमी घेऊन जात आहे, असे मनात ठेवून, ध्वजांनी आणि पताकांनी सजलेल्या राजमार्गावर प्रवेश केला. आनंदित आणि उत्साही सुमंत्र जलदपणे पुढे गेला, आणि मार्गावर रामाच्या अभिषेकाच्या चर्चा ऐकल्या. सर्व लोक अभिषेकाच्या आनंदात मग्न होते; तेव्हा त्याने कैलास पर्वतासारखे तेजस्वी रामाचे घर पाहिले. सुमंत्राने रामाच्या घराकडे पाहिले, ते इंद्राच्या महालासारखे चमकत होते, मोठ्या दरवाजांनी बंद केलेले, अनेक बाल्कनींनी सजलेले. त्या घरावर सोन्याच्या मूर्ती, रत्नांनी आणि प्रवाळांनी सजलेले कमानी, शरद ऋतूच्या मेघांसारखे, मेरू पर्वताच्या गुहेसारखे चमकत होते. घरात मौल्यवान रत्नांच्या माळा, मोती आणि रत्नांनी पसरलेले, चंदन आणि अगरूच्या सुवासाने सुगंधित होते. पावसाळ्यातील पर्वतशिखरासारखी मनमोहक सुवास घरातून येत होती, आणि बगळे व मोर यांच्या आवाजाने घर गूंजत होते. घराभोवती भक्तीभावाने कोरलेले सुंदर हरण, सर्व प्राण्यांच्या मनाला आणि डोळ्यांना भुरळ घालणारे तेजस्वी वातावरण होते. ते घर चंद्र आणि सूर्याच्या तेजासारखे, कुबेराच्या महालासारखे, इंद्राच्या निवासासारखे, विविध पक्ष्यांनी भरलेले होते. सुमंत्राने रामाचे घर मेरू पर्वताच्या शिखरासारखे उंच पाहिले, जिथे लोक हात जोडून जमले होते. गावातील लोक, रामाच्या अभिषेकाच्या प्रतीक्षेत, आनंदाने उजळलेल्या चेहऱ्यांनी सज्ज होते. ते घर मोठ्या मेघासारखे, भव्य आणि उंच, अनेक रत्नांनी भरलेले, आणि लहान लोकांनीही वेढलेले होते. सुमंत्र, घोड्यांच्या रथावरून, राजमहलात गडबड निर्माण केली; राजाच्या निवासाकडे शानदार ताफ्यासह जाताना, त्याने सर्व नगरवासीयांच्या मनात आनंद निर्माण केला. श्रीमंत आणि भव्य घरात पोहोचल्यावर, सुमंत्राच्या अंगावर आनंदाने रोमांच उभा राहिला; घर हरण आणि मोरांनी भरलेले, इंद्राच्या राणीच्या निवासासारखे भव्य दिसत होते. त्या ठिकाणी, कैलासासारख्या सजलेल्या आणि देवांच्या निवासासारख्या कक्षात प्रवेश करत, सुमंत्राने रामाचे प्रिय आणि उत्कृष्ट सेवक, जे त्याला समर्पित होते, त्यांच्याजवळून जात, शुद्ध अंतर्गत भागात प्रवेश केला. तेथे त्याने रामाच्या अभिषेकासाठी जमलेल्या लोकांचे आनंदित आवाज ऐकले, जे राजपुत्रासाठी शुभेच्छा देत होते, त्यांच्या शब्दांत संपूर्ण जगासाठी आनंद भरलेला होता. सुमंत्राने रामाचा भव्य महाल, इंद्राच्या निवासासारखा, हरण आणि पक्ष्यांनी भरलेला, मेरू पर्वताच्या शिखरासारखा, स्वतःच्या तेजाने उजळलेला पाहिला. त्याने प्रवेशद्वारावर गावकरी, भेटवस्तू घेऊन, आदरपूर्वक नमस्कार करत, आणि असंख्य वाहनांनी भरलेले, गजबजलेले प्रवेशद्वार पाहिले. त्यानंतर त्याने शत्रुंजय नावाचा बलवान हत्ती पाहिला, जो मेघांनी वेढलेल्या पर्वतासारखा, तीव्र आणि अंकुशाने नियंत्रित करणे कठीण, रामासाठी योग्य असा, भव्य स्वरूपाचा होता. त्याने रामाचे प्रिय, भव्य अलंकार घातलेले मुख्य मंत्री, घोडे, रथ आणि हत्तींसह पाहिले; सुमंत्र, त्यांच्यामधून मार्ग काढत, समृद्ध अंतर्गत महालात प्रवेश केला. अखेर, सुमंत्र, अडथळा न येता, पर्वतशिखरासारख्या आणि विशाल महालात, खजिन्यांनी भरलेल्या, महासागरात मकर प्रवेश करावा तसा, प्रवेश केला. आता, सोळावे अध्याय ऐका. सुमंत्राने महालाच्या प्रवेशद्वारावरून, जिथे लोकांची गर्दी होती, आत प्रवेश केला, आणि नंतर एकांत कक्षात पोहोचला; तो प्राचीन पद्धतींमध्ये पारंगत होता. तिथे, तरुण पुरुष तलवार आणि धनुष्य घेऊन, चमकदार कुंडले घालून, सतर्क आणि एकाग्र, आपल्या स्वामीसाठी निष्ठावान, पहारा देत होते.