इंद्राशी युद्ध करणारा, शंभर मायावी कलांचा अधिपती असलेला, शंबर नावाचा एक महान राक्षस होता. देवतांच्या सैन्यांनी अनेक प्रयत्न करूनही त्याला कुणीही पराभूत करू शकले नव्हते. त्या भयंकर युद्धात, राक्षसांनी माणसांना पळवून लावले होते आणि रात्रीच्या अंधारात ते जखमी आणि झोपलेल्या लोकांना निर्दयपणे ठार मारत होते. अशा त्या रणभूमीवर, राजा दशरथ यांनी स्वतः राक्षसांशी प्रचंड युद्ध केले. त्यांच्या भुजा शस्त्रांनी जखमी झाल्या होत्या. त्या वेळी, हे राणी, तुम्ही स्वतः बेशुद्ध पडलेल्या आपल्या पतीला रणांगणातून उचलून नेले आणि जखमी असतानाही त्यांचे रक्षण केले. राजा दशरथ तुमच्यावर अतिशय प्रसन्न झाले आणि त्यांनी तुम्हाला दोन वर दिले. "जेव्हा हवे असेल, तेव्हा हे वर मागू शकतेस," असे त्यांनी सांगितले. त्यावेळी तुम्ही उत्तर दिले, "मला हवे तेव्हा मी हे वर घेईन," आणि तुमचे महात्म्य असलेले पती त्याला तयार झाले. हे राणी, तुम्ही मला हे पूर्वी सांगितल्यापर्यंत मला या गोष्टीची कल्पनाही नव्हती. तुमच्यावरील प्रेमापोटी मी ही गोष्ट मनात ठेवली आहे. आता, रामाच्या अभिषेकाची तयारी थांबवा आणि ती मागे घ्या. आपल्या पतीकडे हे दोन वर मागा—भरताचा अभिषेक आणि रामाचे चौदा वर्षांसाठी वनवास. राम चौदा वर्षे वनात असताना, तुमचा पुत्र भरत प्रजेला प्रिय राहून राज्यात दृढपणे स्थिर होईल. आजच, राणी, क्रोधगृहात जा, जणू घोड्यांच्या अधिपतीच्या पुत्रावर रागावली आहात असे दाखवा, आणि जमिनीवर बसून, मळकट वस्त्रे परिधान करून लपून राहा. राजा, जेव्हा तुमच्यासाठी व्याकुळ होऊन, दुःखी मनाने तुमच्याकडे येतील, तेव्हा त्यांच्याकडे न पाहता, न बोलता, फक्त रडत राहा. तुम्ही नेहमीच आपल्या पतीला प्रिय आहात—यात मला कधीच शंका नाही. तुमच्यासाठी तर तो महान राजा अग्नीमध्येही प्रवेश करेल. तो कधीच तुमच्यावर रागावू शकत नाही, आणि तुम्ही रागावल्या असता तुमच्याकडे पाहूही शकत नाही; तुमच्यासाठी तो आपले प्राणही देईल. राजा कधीच तुमच्या शब्दाचे उल्लंघन करणार नाही; आपल्या साधेपणाने, आपल्या सौभाग्याची खरी ताकद ओळखा. राजा दशरथ तुम्हाला मोती, रत्ने, सुवर्ण, आणि अनेक दागिने देऊ शकतात; पण त्यावर मन लावू नका. जे दोन वर त्यांनी तुम्हाला दैत्य-देवांच्या युद्धात दिले, ते त्यांना आठवण करून द्या; तो वचनभंग होऊ देऊ नका. राम स्वतः तुम्हाला उचलून घेतो आणि राजा उपस्थित असतो, तेव्हा हे वर मागा. रामाचा वनवास चौदा वर्षांचा—नऊ आणि पाच—असा असू दे, आणि भरत पृथ्वीवर राजा होऊ दे. राम वनात असताना, तुमचा पुत्र मजबूत होईल, मुळं धरून स्थिर होईल. मित्रांच्या संगतीत, स्वतःवर संयम ठेवून, विश्वासू लोकांनी वेढलेला, तुमचा पुत्र सुरक्षित राहील, आणि मला वाटते, योग्य वेळी राजा निःशंक राहील. राजाने रामाच्या अभिषेकाचा जो निर्धार केला आहे, तो थांबवा आणि मागे घ्या; एका स्त्रीच्या प्रभावाखाली तुम्ही लाभाच्या रूपात दुःख स्वीकारत आहात. मंथरेच्या या शब्दांनी कैकेयी प्रसन्न आणि ठाम झाली; मंथरेच्या बोलण्याने ती एखाद्या लहान मुलीसारखी भ्रमित झाली होती. कैकेयी, आश्चर्यचकित आणि अनुपम सौंदर्य असलेली, म्हणाली, "मंथरे, तुझ्या विद्वत्तेचा मी कधीच तिरस्कार करत नाही, कारण तू नेहमीच माझ्या हिताचे सर्वोत्तम सांगतेस. पृथ्वीवरील सर्व कुबड्यांमध्ये तूच विवेकाने श्रेष्ठ आहेस; आणि फक्त तूच माझ्या हितासाठी नेहमीच निष्ठावान व शुभचिंतक आहेस. राजाने काय ठरवले आहे हे मला समजलेच नसते, कारण काही कुबड्या वाईट, कपटी आणि अत्यंत दुष्ट असतात. तू दिसायला सुंदर आहेस, वाऱ्याने वाकलेल्या कमळासारखी; तुझे उंच छाती खांद्यावरून उठलेली आहे, आणि ती हृदयात ठाम आहे. खाली तुझे शांत पोट सुंदर नाभीसारखे लाजाळू आहे; तुझे कंबर भरगच्च आहे, आणि स्तन सुंदर गोलाकार आहेत. तुझे मुख निर्मळ चंद्रासारखे आहे—मंथरे, तू खरोखरच तेजस्वी आहेस; तुझ्या झळाळत्या कंबरेवर रत्नांची कमरपट्टा आहे. तुझ्या मांड्या नीट बसलेल्या, पाय लांब आणि सरळ आहेत; मंथरे, तू उत्तम वस्त्रात, मोहक मांड्यांनी शोभून दिसतेस. जेव्हा तू माझ्यापुढे चालतेस, अत्यंत सुंदर दिसतेस; शंबर राक्षसाकडे ज्या हजारो मायावी कला होत्या, त्या सर्व तुझ्या मनात आहेत, आणि त्याहीपेक्षा अधिक. तुझी ती पाठी, रथाच्या योकासारखी लांब आणि वाकडी आहे. बुद्धी, राज्यकारभाराची जाण, आणि मायावी कला या सर्व तुझ्यात नांदतात; हे कुबड्या, मी तुला सोन्याची माळ देईन. भरताचा अभिषेक झाला आणि राघव वनात गेला की, सुंदर मंथरे, मी तुला शुद्ध, उत्तम सोन्याने अभिषेक करीन. जेव्हा तुझी इच्छा पूर्ण होईल आणि तू आनंदित होशील, तेव्हा मी तुझ्या पाठीवर सोनं लावीन; तुझ्या मुखावर सुंदर, रत्नजडित तिळक लावीन. मी तुझ्यासाठी भव्य दागिने बनवीन, हे कुबड्या; सुंदर वस्त्रात तू एखाद्या देवीसारखी वावरशील. चंद्रासारख्या तेजस्वी मुखाने आणि अनुपम सौंदर्याने, तू राजस चालतेस, आणि तुझे प्रतिस्पर्धी हे पाहून जळतील. इतर कुबड्या, सर्व दागिन्यांनी सजलेल्याही, तुझ्या पायाशी सेवा करतील, जसे तू नेहमी माझ्या पायाशी सेवा करतेस.