रामाने विचारलेल्या शब्दांनंतर, विचारपूर्वक विभीषणाने सीतेला अत्यंत आदराने रामाच्या उपस्थितीत आणले. लक्ष्मण, सुग्रीव आणि वानर हनुमान यांनी रामाचे बोल ऐकले आणि ते अत्यंत दु:खी झाले. रामाच्या कठोर हावभावांमुळे आणि पत्नीच्या प्रति दुर्लक्षामुळे त्यांना वाटले की राघव सीतेवर अप्रसन्न आहे. मैथिली, लाजेने स्वतःमध्ये आकुंचन घेत, विभीषणाच्या मागे चालत आपल्या पतीच्या समोर आली. आपल्या पतीच्या चेहऱ्याकडे आश्चर्य, आनंद आणि प्रेमाने पाहत, सीतेचे चेहरा अधिक कोमल दिसत होता. इतक्या काळानंतर प्रिय चेहरा पाहून तिच्या मनाचा थकवा दूर झाला; तिचा तेजस्वी चेहरा पूर्ण, निर्मळ चंद्रासारखा चमकला. आता, वैभवशाली वाल्मिकी रामायणाच्या युद्धकांडातील एकशे पंधराव्या सर्गातील कथा ऐका. रामाने पाहिले की मैथिली नम्रपणे त्याच्या बाजूला उभी आहे, आणि त्याने आपल्या अंतःकरणातील भावना बोलण्यास सुरुवात केली. "हे सती, तू शत्रूच्या पराभवानंतर सोडवली गेलीस; पुरुषाने जे करावे, ते मी केले आहे. माझा राग संपला आहे; अपमान आणि शत्रू दोन्ही मी एकाच वेळी नष्ट केले आहेत. आज माझे शौर्य सिद्ध झाले, माझा प्रयत्न फळाला आला, मी माझी प्रतिज्ञा पूर्ण केली आणि स्वतःवर प्रभुत्व मिळवले. तू, जी चंचल मनाच्या राक्षसाने अपहरण केली गेलीस, माझ्यापासून वेगळी झाली होतीस; भाग्याने घडलेला हा अपघात माझ्या मानवी प्रयत्नाने मी पार केला. ज्याने अपमान सहन केला आहे, तो स्वतःच्या तेजाने त्याला दूर करतो; मोठ्या पुरुषाचा छोट्या मनाचा पुरुषार्थ काय उपयोगाचा? समुद्र पार करणे आणि लंकेचा संहार — हनुमानाचे कार्य आज फळाला आले, आणि ते खरोखर प्रशंसनीय आहे. सुग्रीव आणि त्याच्या सैन्याचा प्रयत्न, ज्यांनी युद्धात शौर्याने लढले आणि योग्य सल्ला दिला, आज फळाला आला. तसेच, विभीषणाचा प्रयत्नही आज फळाला आला, ज्याने आपला दुष्ट भाऊ सोडून माझ्याकडे स्वतःहून आला. रामाचे हे शब्द ऐकून सीतेच्या डोळ्यात, जणू घाबरलेल्या हरणीसारखे, अश्रू भरले. रामाने आपल्या प्रिय पत्नीला जवळ उभे पाहिले; जनतेच्या निंदा-भयामुळे त्याचे हृदय दोन भागांत तुटले. त्याने सीतेला, ज्याचे डोळे कमळाच्या पाकळ्यांसारखे आणि केस काळे व कुरळे होते, सुंदर रूपाच्या, वानर आणि राक्षसांच्या समक्ष बोलले. "अपमान दूर करण्यासाठी पुरुषाने जे करावे, ते मी केले; रावणाचा वध करून मी सन्मान मिळवला. जसे दक्षिण दिशा, एकेकाळी अजिंक्य, अगस्त्याने आपल्या तपश्चर्येने आणि शुद्ध आत्म्याने जिंकली, तसे मी जीवसृष्टीवर विजय मिळवला. हे सती, हे जाण, युद्धात केलेला हा कष्ट मी मित्रांच्या शौर्यासाठी सहन केला, तुझ्यासाठी नाही. मी योग्य आचरण राखले, सर्व निंदा दूर केली, माझ्या प्रसिद्ध वंशावरचा कलंक दूर केला. तू, माझ्यासमोर उभी आहेस, पण तुझ्या चरित्रावर आता संशय आहे; जणू रोगग्रस्त डोळ्यांना दिवा त्रासदायक असतो, तसे तू मला असह्य आणि दुःखद आहेस. म्हणून, हे जनकनंदिनी, आज तू जशी इच्छा असेल तशी जा; दहा दिशा तुझ्यासाठी खुल्या आहेत, कारण मला तुझा उपयोग नाही. कोणता कुलीन पुरुष, जरी शक्तिशाली असला तरी, मित्रांच्या आग्रहामुळे दुसऱ्याच्या घरात राहिलेल्या स्त्रीला पुन्हा स्वीकारेल? तू, रावणाच्या मांडीवर दुःख सहन केलेस आणि दुष्ट दृष्टीने पाहिली गेलीस — मी मोठ्या वंशाचा असल्याचे सांगून तुला कसा स्वीकारू? मी तुझ्यासाठी जे उद्दिष्ट ठरवले होते, ते पूर्ण झाले; आता मला तुझ्याशी काही संबंध नाही — तू जिथे इच्छा असेल तिथे जा. आज, हे सती, मी ठरवलेल्या मनाने हे बोललो; तू लक्ष्मण किंवा भरतावर मन ठेव, जशी इच्छा असेल. किंवा शत्रुघ्न, सुग्रीव, किंवा राक्षस विभीषण — सीते, जिथे तुला आनंद मिळेल तिथे मन ठेव. निश्चितच, तुझ्या दिव्य आणि मोहक रूपामुळे, रावण तुझ्या उपस्थितीला त्याच्या घरात फार काळ सहन करू शकला नसता. रामाच्या या कठोर आणि प्रिय कानांना अयोग्य शब्द ऐकून, आणि इतक्या काळानंतर हे दुःख समजल्यावर, अभिमानी सीता मोठ्याने रडू लागली, जणू राजसिंहाच्या सोंडेने झाडाच्या वेलीला धक्का बसावा. आता, वाल्मिकी रामायणाच्या युद्धकांडातील एकशे सोळाव्या सर्गातील कथा ऐका. राघवाने रागाने आणि कडव्या, अंगावर शहारे आणणाऱ्या शब्दांनी सीतेला संबोधले; त्या ऐकून वैदेही फार दुःखी झाली. मैथिलीने कधीही आपल्या पतीकडून, मोठ्या सभेच्या उपस्थितीत, असे भयानक शब्द ऐकले नव्हते; त्यामुळे ती लाजेने झुकली. जणू जनकनंदिनीचे सर्व अंग तिच्यातच आकुंचन झाले; त्या शब्दांनी जखमी होऊन, तिने अश्रू आवरणे कठीण झाले. मग, सीतेने आपला अश्रूंनी भिजलेला चेहरा पुसला, आणि हळूहळू, तुटक्या आवाजात आपल्या पतीला बोलली, "हे वीर, तू मला साध्या स्त्रीसारखे कठोर आणि दुःखद शब्द का बोलतोस? मी तुझ्या कल्पनेप्रमाणे नाही; हे बलवान, माझ्या स्वतःच्या चरित्रावर विश्वास ठेव — मी त्यावर शपथ घेतो. इतर स्त्रियांच्या आचरणामुळे तू माझ्या स्वभावावर संशय घेतोस; पण जर तू मला परिक्षित केले आहेस, तर हे संशय बाजूला ठेव.