रावण आणि राम यांच्यातील युद्ध अत्यंत भीषण आणि निर्णायक टप्प्यावर आले होते. त्या क्षणी, रामाने अतिशय वेगाने आपल्या धनुष्यातून वज्रासारखा एक बाण सोडला, जो इंद्राने मेरू पर्वताला फाडावे तसा, रावणाच्या सुंदरपणे घडलेल्या हातांच्या मधोमध घुसला. रावण, जो वज्र आणि विजेच्या प्रहारांना कधीही न डगमगला, रामाच्या बाणांनी इतका दुखावला की, तो हलला, त्याचा धनुष्य हातातून खाली पडला. रावणाच्या या स्थितीला पाहून, रामाने एक तेजस्वी, अर्धचंद्राकृती बाण घेतला आणि त्याने रावणाचा तेजस्वी मुकुट, सूर्याप्रमाणे चमकणारा, एका क्षणात कापून टाकला. मुकुट हरवलेल्या, तेज हरवलेल्या रावणाला, जणू विष नसलेल्या सापासारखा किंवा प्रकाश नसलेल्या सूर्याप्रमाणे, रामाने रणभूमीत संबोधित केले. राम म्हणाला, "तू फार भयंकर कृत्य केले आहेस; तुझ्या वीरांना मी मारले आहे. त्यामुळे तू थकला आहेस—म्हणून मी तुला बाणांनी मृत्यू देणार नाही. जा, मी जाणतो तू युद्धाने क्लांत झालास. लंकेत परत जा, रात्रभर जागा, आराम घे, शस्त्रांनी सज्ज हो, रथावर चढ आणि मग माझी शक्ती रणांगणात पाहा." रामाच्या या वचनांनी, रावणाचा अभिमान आणि आनंद संपला; त्याचा धनुष्य तुटला, घोडे आणि सारथी मारले गेले, बाणांनी जखमी झाला, मुकुट तुटला आणि तो वेगाने लंकेत शिरला. रावण, देव आणि दानवांचा शत्रू, लंकेत शिरताच, राम रणभूमीत अग्रभागी उभा राहून, वानर आणि लक्ष्मण यांच्या जखमा बरे करतो. देवांचा शत्रू पराभूत झाल्यावर, देव, दानव, यक्ष, दिशांचे देव, समुद्र, ऋषी, महानाग, पृथ्वी आणि जलातील सर्व जीव आनंदित झाले. आता, वाल्मीकी रामायणाच्या युध्दकांडातील साठावा सर्ग ऐका. रावण, रामाच्या बाणांनी भयभीत होऊन, अभिमान तुटून, लंकेत शिरला आणि त्याचा मन:स्थिती खूपच व्याकुळ झाली. जसा सिंहाने जंगली हत्तीला किंवा गरुडाने नागाला जिंकावे, तसा राघवाने रावणाचा पराभव केला होता. रावणाच्या मनात रामाच्या बाणांची आठवण झाली, जे ब्रह्मदंडासारखे भासले आणि विजेसारखे चमकले; त्यामुळे तो अस्वस्थ झाला. मग रावण सोन्याच्या दिव्य सिंहासनावर बसून, राक्षसांना संबोधित करतो: "माझ्या सर्व तपश्चर्या व्यर्थ गेल्या, कारण मी इंद्रासारखा सामर्थ्यवान असूनही एका मानवाने मला पराभूत केले. ब्रह्माचा भयंकर शाप आता माझ्यावर आला आहे: 'तुझे भय मानवाकडून येईल'—आणि तेच झाले. मी देव, दानव, गंधर्व, यक्ष, राक्षस, नाग यांच्याकडून अमरत्व मागितले, पण मानवांकडून नाही. मला वाटते हा मानव राम आहे, दशरथाचा पुत्र, इक्ष्वाकू वंशाचा, ज्याचा उल्लेख अनरण्याने पूर्वी केला होता." "कारण असं सांगितलं गेलं होतं की, माझ्या वंशातील एक मानव, हे राक्षसांतील नीच, युद्धात तुला, तुझे पुत्र, मंत्री, सैन्य, घोडे आणि सारथी यांच्यासह मारेल. तुझ्या वंशातील हा नीच, दुष्ट मनाचा, युद्धात तुला ठार करेल; आणि मी वेदवतीच्या शापाचा दोषी आहे, कारण मी तिला कधी त्रास दिला होता. ही सीता, जनकाची कन्या, अत्यंत धन्य आहे—जशी उमा, नंदीश्वर, रंभा आणि वरुणाची कन्या जन्मली, तशीच." "जसा भविष्यवाणीने सांगितले, तसा हा प्रसंग आला; ऋषींचे शब्द खोटे नाहीत. म्हणून, तुम्ही सर्व येथे जमून, पूर्ण प्रयत्न करा. राक्षसांनी किल्ल्याच्या दरवाजांवर आणि मनोऱ्यांवर पहारा द्या; कारण हा, देव आणि दानवांचा अभिमान नष्ट करणारा, गहन शक्तीचा, जवळ येत आहे." "कुंभकर्ण, ब्रह्माच्या शापामुळे झोपेत असलेला, जागा करा; प्रहस्त मरण पावला आणि आमचे सैन्य युद्धात पराभूत झाले. राक्षस सैन्याची भयंकर शक्ती लक्षात घेऊन, मी आदेश देतो: दरवाजांवर काळजीपूर्वक पहारा द्या आणि मनोऱ्यांवर चढा. कुंभकर्ण, झोपेमुळे असहाय, जागा करा; तो शांत झोपतो, मन इच्छेने भरलेले." "हा राक्षस नऊ, सात, दहा किंवा आठ महिने झोपतो; एक विधी करून तो झोपला आहे, पण आज नववा दिवस आहे. तो महान कुंभकर्ण लवकर जागा करा; युद्धात, तो मोठ्या भुजांचा, राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ, वानर आणि दोन राजकुमारांना लवकरच ठार करेल. तो युद्धात सर्वात मोठा ध्वज आहे, राक्षसांचा प्रमुख; पण कुंभकर्ण नेहमी झोपेत, मोहात आणि नीच सुखात रमतो." "कुंभकर्ण जागा झाला, तर या भयंकर युद्धात रामाने मला हरवले तरी मला दुःख वाटणार नाही. त्याची शक्ती इंद्रासारखी असली तरी, या संकटात तो मदतीसाठी उपयुक्त नसेल तर काय उपयोग?" राजा रावणाच्या या शब्दांनी सर्व राक्षस व्याकुळ झाले आणि कुंभकर्णाच्या निवासस्थानी गेले. रावणाच्या आज्ञेने, हे मांसाहारी राक्षस सुवासिक फुलांच्या माळा आणि मोठ्या प्रमाणात अन्न घेऊन त्वरित निघाले. कुंभकर्णाच्या रम्य गुहेत, जी चार दिशांना एक योजन विस्तारली होती आणि फुलांच्या सुवासाने भरली होती, ते प्रवेशले. कुंभकर्णाच्या श्वासाने ती गुहा हलली, ते शक्तिशाली राक्षस प्रयत्नाने आत गेले. त्या भव्य गुहेत, रत्न आणि सोन्याने सजलेल्या मजल्यावर, राक्षसांचे वाघ कुंभकर्णाला पाहतात—तो झोपेत भयानक, पर्वतासारखा पसरलेला. ते सर्व मिळून, कुंभकर्णाला जागे करण्याचा प्रयत्न करतात; तो झोपेत विक्राळ, विकृत, पर्वतासारखा पसरलेला. त्याचे शरीर केसांनी भरलेले, श्वास सर्पासारखा, श्वासाने हवा हलवणारा, तो शय्येवर भयावह शक्तीने झोपलेला. त्याची नाक भयंकर, तोंड प्रचंड, शरीर शय्येवर पूर्ण पसरलेले, चरबी आणि रक्ताचा वास येणारे. सोन्याच्या कड्या घातलेल्या, मुकुटाने सूर्याप्रमाणे चमकणाऱ्या शरीराने, ते कुंभकर्णाला पाहतात—शत्रूंना पराभूत करणारा, राक्षसांतील वाघ.