वाल्मीकिरामायणम्

एकदा, रघुकुलातील एक महान योद्धा, राम, आपल्या प्रवासात अनेक अद्भुत अनुभवांना सामोरा गेला. त्याने शरभंगा यांची भेट घेतली, सुतिक्ष्णाशी संवाद साधला, अनसूयाची कथा ऐकली आणि सुगंधित लेप प्राप्त केला. पुढे, त्याने अगस्त्याची भेट घेतली, धनुष्य प्राप्त केले, शूर्पणखेच्या सोबत संवाद साधला आणि तिच्या कुरूपतेचा सामना केला. त्याच्या प्रवासात, रामने खर आणि त्रिशिरास यांचा संहार केला, रावणाची शक्ती उभी राहिली, मारीचाचा वध केला आणि वैदेहीचा अपहरण झाला. राघवाच्या हृदयात दु:ख आलं, गिद्धराजाची मृत्यू झाला, कबंधासोबतचा सामना झाला आणि पंपा सरोवराचे दृश्य त्याला पाहायला मिळाले. रामने शबरीची भेट घेतली, फळे आणि कंदमुळे खाऊन पंपावर शोक केला, आणि हनुमानाची भेट घेतली. त्यानंतर, तो ऋष्यमूक पर्वताकडे गेला, सुग्रीवाची भेट घेतली, विश्वास आणि मैत्री स्थापन केली आणि वाळी आणि सुग्रीव यांच्यातील संघर्ष पाहिला. वाळीचा पराभव झाला, सुग्रीवाची पुनर्स्थापना झाली, तारा शोकात बुडाली, आणि त्यांनी पावसाळा एकत्रितपणे घालवण्याचा निर्णय घेतला. राघवाच्या सिंहासारख्या क्रोधाने सैन्याची तयारी केली, सर्व दिशांना पाठवले आणि पृथ्वीला रिपोर्ट केला. रामने हनुमानाला अंगठी दिली, उंदीराच्या गुहेचे दृश्य पाहिले, मृत्यूपर्यंत उपवास करण्याचा निर्धार केला आणि साम्पतीची भेट घेतली. पर्वत चढून, समुद्रावर उडी मारून, समुद्राचे शब्द ऐकले आणि मैनाका पर्वताचे दृश्य पाहिले. त्याने राक्षसीचा धमकी दिला, सावली पकडणाऱ्याशी सामना केला, सिम्हिका नाश केली आणि लंका आणि मलयाचे दृश्य पाहिले. रात्री लंकामध्ये प्रवेश करताना, एकटा विचार करत राहिला, पाण्याच्या ठिकाणी गेला आणि सुरक्षित किल्ल्याचे दृश्य पाहिले. रावणाचे दर्शन घेतल्यावर, पुष्पक रथाचे दर्शन झाले, अशोक वनात प्रवेश केला आणि सीतेचे दर्शन घेतले. रामने सीतेला ओळखण्यासाठी एक चिन्ह दिले, तिच्याशी संवाद साधला, राक्षसिणींना धमकी दिली आणि त्रिजाताच्या स्वप्नाचे दर्शन घेतले. रामने सीतेला एक रत्न दिले, एक झाड तोडले, राक्षसिणींचा पलायन केला आणि कंकरेचा नाश केला. वायू देवाच्या पुत्राचा बंदी बनवला, लंका जळत असल्याचे गर्जन ऐकले, परतण्याचा मार्ग घेतला आणि मध घेतला. राघवाला सांत्वन दिले, रत्न दिले, समुद्राशी भेट घेतली आणि नालाचे पुल बांधले. समुद्र पार करून, रात्री लंकावर आक्रमण केले, विभीषणाशी युती केली आणि वधासाठी साधनांचा प्रस्ताव दिला. कुम्भकर्णाचा नाश झाला, मेघनादाचा पराभव झाला, रावणाचा नाश झाला आणि समुद्राच्या शहरात सीतेला पुन्हा मिळवले. विभीषणाचे consecration झाले, पुष्पक रथाचे दृश्य पाहिले, अयोध्येकडे प्रवास केला आणि भरद्वाजाशी भेट झाली. वायू देवाच्या पुत्राला पाठवले, भरताशी भेट झाली, रामाच्या संप्रदायाच्या शुभ प्रसंगात, सर्व सैन्यांना परत पाठवले, आपल्या राज्यात आनंद साजरा केला आणि वैदेहीला पाठवले. या सर्व घटनांची कथा, ज्यात रामाचे जीवन आणि त्याच्या साहसांचे वर्णन आहे, महर्षि वाल्मीकीने सुंदर शब्दांत रचली. वाल्मीकीने एकूण चोवीस हजार श्लोक, पाचशे सर्ग, सहा कांड आणि उत्तरकांड तयार केले. हे कार्य पूर्ण झाल्यावर, त्याने विचार केला, 'हे सर्व कोण वाचणार?' त्याला राजाच्या दोन पुत्रांची, कुश आणि लव यांची भेट झाली, जे विद्या आणि कलेत निपुण होते. वाल्मीकीने त्यांना वाचन शिकवले, जेणेकरून वेदांचा गौरव वाढावा. त्यानंतर, त्याने संपूर्ण रामायण रचले, सीतेची कथा आणि पुलस्त्याचा पुत्राचा नाश याबद्दल. हा काव्य, गाण्यासाठी गोड, तीन मापात, सात प्रकारच्या छंदांनी युक्त होता, आणि सुर आणि तालाने सजलेला होता. प्रेम, दया, विनोद, क्रोध, भीती, वीरता आणि इतर भावनांनी भरलेला हा काव्य त्यांनी गायलं. कुशीलव, संगीत आणि स्वरात निपुण, गोड आवाज असलेले, रामाच्या शरीरातून उगम पावलेले दोन प्रतिमांसारखे दिसत होते. त्यांनी सर्व नैतिक आणि योग्य कथा शिकून, काव्याची चांगली वाचन केली. साधूंच्या, द्विजांचे आणि पुण्यात्म्यांचे सभेत, त्यांनी पूर्ण लक्ष देऊन शिकलेल्या प्रमाणे गाणं गायलं. महान आत्मा आणि भाग्यशाली, सर्व शुभ चिन्हांनी सजलेले, हे दोन एकत्रित साधूंच्या सभेत उभे राहून गाणं गायलं; हे ऐकून सर्व साधूंच्या डोळ्यात आनंदाच्या अश्रूंचा साठा झाला. सर्वांनी 'उत्तम! उत्तम!' असा आवाज केला, आश्चर्याने भरलेले होते; सर्व साधू, धर्माच्या भक्तीने भरलेले, आनंदित झाले. त्यांनी कुशीलव गायकांचे स्तुती केली, 'या गाण्याची गोडवा, विशेषतः या श्लोकांची गोडवा!' जरी या घटनांचा कालखंड लांब असला तरी, त्यांना जणू समोरच पाहत असल्यासारखे प्रस्तुत केले गेले; हे दोन गायक आले आणि इतके चांगले गाणं गायलं, की कथा जीवंत झाली.