राजा, सल्वेय पर्वतावर सदैव वेगवान आणि निर्भय असा शरभा वास करतो; तो वानरसेनेचा प्रमुख आहे. त्याच्या अधिपत्याखाली 'विहार' नावाचे सर्व सेनापती आहेत, त्यांची संख्या चाळीस लक्ष आहे. वीर वानरांमध्ये तो आकाश व्यापणाऱ्या महान मेघासारखा उभा आहे, जसा इंद्र देवतांमध्ये आहे. त्याचा आवाज युद्धाच्या आकांक्षेने गर्जणाऱ्या शाखावानरांच्या नायकांच्या ढोल वाजवण्यासारखा मोठा आहे. तो परियात्र नावाच्या श्रेष्ठ पर्वताच्या मध्यभागी राहतो; युद्धात त्याला कोणी पराभूत करू शकत नाही, तो पनासा नावाचा सेनापती आहे. त्याच्याभोवती पन्नास हजार सेनापती आहेत, ज्यांची सेना श्रेणीनुसार विभागली आहे. समुद्राच्या किनाऱ्यावर आयोजित केलेल्या भयंकर आणि विशाल सैन्याला तो शोभा आणतो, जणू दुसरा समुद्रच आहे. पाण्यातील बेडूकासारखा दिसणारा विनता नावाचा सेनापती उत्तम वेणा नदीचे पाणी पितो आणि सर्वत्र संचार करतो. त्याच्या सैन्यात साठ लक्ष वानर आहेत; क्रोधन नावाचा वानर तुम्हाला युद्धासाठी बोलावतो आहे. हे वीर आणि सामर्थ्यवान, त्यांची सेना श्रेणीनुसार विभागली आहे. या वानराचा शरीर लाल गेरूसारखा चमकतो. सर्व वानरांना सतत तिरस्कार करणारा, आपल्या सामर्थ्यावर गर्व करणारा, तेजस्वी गवय क्रोधाने तुमच्याकडे येतो आहे. त्याच्याभोवती सत्तर हजार वानर आहेत; तो एकटा आपल्या सैन्याच्या मदतीने लंका पिसण्याची आशा करतो. हे सर्व अपराजेय वीर आहेत, त्यांची संख्या मोजता येत नाही; ते सर्व सेनापती आहेत, आणि त्यांची सेना श्रेणीनुसार विभागली आहे. राजा, आता सत्ताविसाव्या अध्यायाचे वर्णन ऐका. मी आता त्या सेनापतींचे वर्णन करतो, जे राघवाच्या कार्यासाठी पुढे आले आहेत आणि ज्यांना आपल्या प्राणांची किंमत वाटत नाही. अनेक बलवान, प्रेमळ, लांब शेपटीचे वानर त्याच्या सभोवती जमले आहेत; ते तांबड्या, पिवळ्या, पांढऱ्या आणि विविध रंगाचे आहेत, त्यांच्या कृत्यांत भयंकर आहेत. जेव्हा हे सर्व एकत्र येतात, तेव्हा सूर्याच्या किरणांसारखे चमकतात; पृथ्वीवर फिरतात, आणि या वानराचे नाव हर आहे. शेकडो आणि हजारो वानर त्याच्या मागे झाडे उचलून, लंका चढण्याच्या आकांक्षेने वेगाने पुढे जातात. हे वानरराजाचे सेवक आहेत, जे तुम्हाला समोर उभे दिसतात, काळ्या मेघांसारखे. ते काळ्या काजळासारखे दिसतात, युद्धात स्थिर आहेत; त्यांची संख्या अमाप आणि वर्णन करता येणार नाही, जणू समुद्राचा पार नाही. पर्वत, प्रदेश किंवा नदी कुठेही असोत, हे भयंकर अस्वल तुमच्यावर चाल करून येत आहेत, राजन. त्यांच्या मध्यभागी भीमाक्ष नावाचा, भीतीदायक रूपाचा सेनापती उभा आहे, सर्व बाजूंनी मेघांनी वेढलेला, जणू पर्जन्यदेव. तो उत्तम पर्वतावर राहतो, नर्मदा नदीचे पाणी पितो; तो सर्व अस्वलांचा अधिपती आहे, त्याचे नाव धूम्र आहे, तो सेनापती आहे. त्याचा धाकटा भाऊ पर्वतासारखा दिसतो; रूपात भावासारखा, पण पराक्रमात श्रेष्ठ आहे. तो जांबवान आहे, महान सेनापतींचा प्रमुख; शांत, वृद्धांचा आदर करणारा, पण युद्धात अडथळा न येणारा. त्याने बुद्धिमान इंद्राला मोठी मदत केली; जांबवानने देव-दानव युद्धात भाग घेतला आणि अनेक वर मिळवले. हे पर्वताच्या शिखरांवर चढून, मोठमोठे शिलाखंड ढगासारखे फेकतात; त्यांना मृत्यूची भीती नाही. त्याच्या सैन्यातील अनेक वानर, प्रचंड शक्तिशाली, राक्षस आणि केसाळ पिशाच्चांसारखे दिसतात. जेव्हा सर्व वानर त्याला, सेनापतीला, पुढे धावून उडी मारण्याच्या तयारीत पाहतात, तेव्हा थांबून त्याच्याकडे पाहतात. राजा, हा वानरांचा प्रमुख, शक्तिशाली, दंभ नावाने ओळखला जातो. तो हजार डोळ्यांच्या इंद्राची पूजा करतो आणि सेनापती आहे. तो चालताना एका योजन दूर असलेल्या पर्वताजवळून जातो, आणि त्याचे शरीर एका योजन उंच उडी मारू शकते. चौपायांमध्ये त्याच्या रूपासारखे कोणाचेच नाही; तो समनदन नावाने प्रसिद्ध आहे, वानरांचा पूर्वज आहे. त्याने एकदा बुद्धिमान इंद्राशी युद्ध केले, जरी विजय मिळवला नाही, तरी तो कधीच पराभूत झाला नाही; तो सेनापतींचा प्रमुख आहे. त्याचा पराक्रम इंद्रासारखा आहे; तो गंधर्व कन्येपासून काळ्या मार्गाने जन्मला. देव-दानव युद्धात, स्वर्गवासीयांच्या मदतीसाठी, जिथे राजा वैश्रवण जांबू वृक्षाची पूजा करतो— तो श्रेष्ठ पर्वतांचा राजा आहे, अनेक किन्नरांनी वेढलेला, नेहमी खेळात आनंद देणारा; तो तुमच्या स्वामीचा भाऊ आहे, राक्षसांचा राजा. तिथे हा तेजस्वी, बलवान, श्रेष्ठ वानर आनंद घेतो; युद्धात नेहमी गर्व करतो, तो सेनापती क्रथन आहे. शंभर हजार कोटी वानरांनी वेढलेला, तो तयार उभा आहे, आणि तो एकटा आपल्या सैन्याच्या मदतीने लंका पिसण्याची आशा करतो. तो गंगा नदीच्या किनारी फिरतो, हत्तींच्या प्रमुखांना घाबरवतो, हत्ती आणि वानरांतील जुनी वैर आठवतो. हा सेनापती, मार्गदर्शक, पर्वताच्या गुहांमध्ये राहतो, गर्जना करतो; तो जंगली हत्ती आवरतो आणि मोठमोठ्या झाडांना फाडून टाकतो. राजा, हे सर्व वीर, सेनापती, आणि त्यांच्या विशाल सैन्याचा वर्णन, लंकेच्या युद्धासाठी एकत्र आले आहेत. त्यांच्या पराक्रमाची आणि शक्तीची सीमा नाही; हे सर्व राघवाच्या विजयासाठी सज्ज आहेत.