हनुमानाने वानरांच्या शब्दांनी प्रेरित होऊन, वायुपुत्राने सीतेच्या दिशेने डोके झुकवून भक्तीपूर्वक वंदन केले. मग तो मधुर वाणीने म्हणाला, "सीतेचे दर्शन मी घेतले आहे, आणि हे दिव्य सुवर्णमणी, स्वतःच्या तेजाने चमकत आहे, त्याचा पुरावा म्हणून मी आणला आहे." हनुमानाने तो तेजस्वी सुवर्णमणी रामाला दिला आणि हात जोडून म्हणाला, "मी शंभर योजन रुंद समुद्र ओलांडला." "माझ्या मनात सीतेच्या दर्शनाची तीव्र इच्छा होती. म्हणून मी तिकडे गेलो. दक्षिण समुद्राच्या किनाऱ्यावर, दक्षिण दिशेला, रावणाच्या लंकेमध्ये सीता आहे. मी तिथे रावणाच्या अंतःपुरात, राक्षसी स्त्रियांच्या पहाऱ्यात, सीतेला पाहिले. ती केवळ तुझ्या आशेवर, राम, आणि तुझ्या इच्छेवर जगत आहे. राक्षसी स्त्रियांच्या सततच्या धमक्यांमध्ये, अशोकवनात, ती दुःख सहन करत आहे, जरी तिला तुझ्या सहवासात नेहमी सुख मिळाले होते." "रावणाच्या अंतःपुरात, राक्षसी स्त्रियांनी वेढलेली, तिचे केस एका वेणीत बांधलेले, ती खचलेली, आणि तुझ्या विचारात मग्न आहे. ती जमिनीवर पडली आहे, तिचा देह फिकट झालेला आहे, जणू हिवाळ्यातील कमळासारखी. रावणाकडून तिला कोणतीही आशा नाही; तिने मृत्यू पत्करायचा निर्धार केला आहे." "ककुत्स्थकुलातील राम, मी कसाबसा तुझ्या प्रियतमेचे दर्शन घेतले. मी तिच्याशी सौम्य शब्दात बोललो आणि तिला इक्ष्वाकु वंशाची माहिती दिली. मग, पुरुषसिंहा, मी हळूहळू तिचा विश्वास संपादन केला. त्यानंतर राणीने माझ्याशी संवाद साधला आणि सर्व काही सांगितले. राम-सुग्रीव मैत्री ऐकून ती आनंदित झाली; तिचे आचरण नेहमी शुद्ध आहे आणि तुझ्यावरील तिची भक्ती अढळ आहे." "म्हणून, हे भाग्यवान पुरुषश्रेष्ठा, मी जनककन्येला पाहिले, ती कठोर तपश्चर्या आणि तुझ्यावरील निष्ठा युक्त आहे. तिने मला एक ओळख देणारा चिन्ह दिला—जसे पूर्वी चित्रकूटावर, कावळ्याच्या प्रसंगात घडले होते, तसे. जानकी म्हणाली, 'हे वायुपुत्रा, तू जे काही पाहिले ते सर्व नीटपणे रामाला सांग.' आणि तिने सांगितले, 'हे त्याला काळजीपूर्वक दे.'" "हा तेजस्वी चूडामणी, मी तुझ्यासाठी जपला आहे; तिने सांगितले, 'कपाळावर असलेल्या रक्तमण्याच्या खुणेची आठवण ठेव.' हा जलजन्मा मणी मी तुला आणला आहे; हे पाहून मी, जणू संकटात तुझ्या दर्शनाने, आनंदित होईन. 'मी केवळ एक महिना प्राण धरेन, दशरथपुत्रा; त्यानंतर राक्षसांच्या तावडीत सापडून मी जगणार नाही.'" "सीता, कृशांग, धर्मनिष्ठ, रावणाच्या अंतःपुरात, मोठ्या डोळ्यांनी जणू भयभीत हरिणीसारखी, अशा अवस्थेत माझ्याशी बोलली. हे राघवा, मी सर्व काही जसे घडले तसे तुला सांगितले; आता समुद्र ओलांडण्याची तयारी कर." "ओळख पटल्यावर, दोन्ही राजकुमारांना आशा मिळाली; वायुपुत्र हनुमानाने राघवाला राणीने सांगितलेले सर्व काही क्रमाने, पूर्णपणे निवेदन केले." आता, वाल्मिकी रामायणातील सुंदरकांडातील साठव्या सहस्रकांडाचे ऐकावे. हनुमानाने असे सांगितल्यावर, दशरथपुत्र रामाने तो मणी हृदयाशी धरला आणि लक्ष्मणासह अश्रू ढाळले. त्या अनुपम रत्नाकडे पाहून, शोकाने व्याकुळ झालेला राघव, डोळ्यांत पाणी आणून, सुग्रीवाला म्हणाला, "जसे गाय आपल्या वासरासाठी प्रेमाने दूध देते, तसेच या रत्नाच्या दर्शनाने माझे हृदय भरून आले आहे. हा मणी माझ्या सासऱ्याने वैदेहीला दिला होता; विवाहाच्या वेळी तिच्या कपाळावर बांधला होता आणि तिच्या शिरावर शोभायमान असतो." "हा जलजन्मा मणी फार पूजनीय आहे; बुद्धिमान इंद्राने यज्ञात प्रसन्न होऊन दिला होता. या उत्तम मणीचे दर्शन घेतल्यावर, जणू मी माझ्या वडिलांचेही दर्शन घेतले आहे; आज, सौम्य सुग्रीवा, मला जणू वैदेही आणि प्रभूंचेही दर्शन झाले आहे. हा मणी माझ्या प्रिय पत्नीच्या शिरावर शोभतो; आज त्याचे दर्शन घेतल्यावर, मी जणू तिलाच प्राप्त केले आहे." "मृदु हनुमाना, वैदेहीने काय सांगितले ते पुन्हा पुन्हा मला सांग; तिचे शब्द जणू गवतावर शिंपडलेल्या पाण्यासारखे आहेत. सौमित्रा, माझ्यासाठी याहून अधिक वेदनादायक दुसरे काहीच नाही—की मी हा जलजन्मा मणी पाहतो, पण वैदेही परत आलेली नाही. जर वैदेही एक महिना जगू शकली, तर ती वाचेल; पण, हे वीर, तिच्या काळ्या डोळ्यांशिवाय मी एक क्षणही जगू शकत नाही." "माझ्या प्रियतमेचे जेथे दर्शन झाले, तिथे मलाही घेऊन चल; तिच्या ठिकाणाची माहिती कळल्यावर मी इथे एक क्षणही थांबू शकत नाही. माझी कृशकटी, लाजाळू पत्नी त्या भयंकर राक्षसांमध्ये कशी राहत असेल? जसे शरदऋतूतील चंद्र अंधारातून बाहेर येतो, पण ढगांनी झाकला जातो, तसेच तिचा चेहरा आता तेजहीन झाला आहे." "हनुमाना, सत्य सांगा, सीतेने काय सांगितले; त्या शब्दांवर मी जगेन, जसे रोगी औषधावर जगतो. माझी मधुरवाणी, तेजस्वी प्रियतमा, हनुमाना, तिने काय सांगितले? मला सांग, जनकी माझ्याविनाही, मोठ्या दुःखात, कशी जगत आहे?" आता सत्त्याहत्तरावे सर्ग ऐका. राघवाने असे विचारल्यावर, महात्मा हनुमानाने सीतेने सांगितलेले सर्व शब्द रामाला क्रमाने, पूर्णपणे निवेदन केले.