इक्ष्वाकू वंशातील एक अत्यंत प्रसिद्ध आणि धर्मनिष्ठ राजा होता — दशरथ. त्याच्याकडे रथ, हत्ती, घोडे होते; तो मोठ्या कीर्तीचा, राजर्षींच्या सद्गुणात श्रेष्ठ, तपस्वी ऋषींना समतुल्य, सामर्थ्याने इंद्रासारखा आणि सम्राटांच्या वंशात जन्मलेला होता. अहिंसामध्ये आनंद मानणारा, लोभमुक्त, करुणावान आणि सत्याचा धैर्यवान समर्थक, तो इक्ष्वाकू वंशाचा प्रमुख होता — भाग्याने शोभित आणि सतत वाढणाऱ्या ऐश्वर्याचा मालक. राजचिन्हांनी युक्त, तेजस्वी, राजांमध्ये श्रेष्ठ, चारही दिशांत प्रसिद्ध, तो स्वतः सुखी आणि इतरांना सुख देणारा होता. त्याचा सर्वात प्रिय आणि ज्येष्ठ पुत्र होता — राम. चेहरा चंद्रासारखा, विवेकशील, धनुष्यात सर्वश्रेष्ठ. राम आपल्या आचाररक्षणात दक्ष, प्रजाची आणि सर्व जीवांची संरक्षण करणारा, शत्रूंना जाळणारा आणि धर्माचा पालन करणारा होता. वृद्ध, सत्यनिष्ठ पित्याच्या आज्ञेमुळे, राम आपल्या पत्नी आणि भावासह वनात गेला. तिथे, मोठ्या वनात शिकार करताना, त्याने अनेक सामर्थ्यवान, मायावी राक्षसांचा वध केला. जन्मस्थानातील राक्षसांचा वध आणि खर-दूषण यांच्या हत्येची बातमी ऐकून, जनकी — म्हणजेच सीता — रावणाने क्रोधात पकडली. रामाला वनात फसवण्यासाठी, रावणाने मृगाचा मायावी रूप घेतले आणि राम सीतेला शोधत असताना, दोषरहित सीतेचे अपहरण केले. वनात रामाची भेट सुग्रीव नावाच्या वानर मित्राशी झाली; मग रामाने शत्रु नगरे जिंकणारा म्हणून, वलीचा वध केला. रामाने सुग्रीवला वानर राज्य परत दिले; आणि सुग्रीवच्या आज्ञेने, विविध रूप धारण करू शकणारे हजारो वानरांनी देवी सीतेचा शोध सर्व दिशांत घेतला. मी, संपातीच्या शब्दांचे अनुसरण करून, शंभर योजन रुंद समुद्र ओलांडला. त्या विशाल नेत्रांच्या स्त्रीसाठी, मी जलदगतीने समुद्र पार केला; आणि तिचे वर्णन जसे केले होते, तशीच तिची रूप, रंग आणि सौंदर्य मी पाहिले. रामाने स्वतः सांगितले की, मी तिला शोधून काढले; असे सांगून, वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला मी शांत झालो. जनकीने हे ऐकले आणि ती महान आश्चर्याने भरली; तिच्या कुरळ्या केसांनी झाकलेले सुंदर मुख, भयाने ती चेहरा उचलून शिंशापाच्या झाडाकडे पाहू लागली. वानराच्या शब्द ऐकून, आणि चारही दिशांना पाहून, सीतेला अत्युच्च आनंद झाला — ती मनापासून रामाचा स्मरण करू लागली. वर, खाली, बाजूला पाहताना, तिने त्या तांबूस वानर राजाच्या मंत्र्याला — वायूच्या पुत्राला — आकाशात उगवणाऱ्या सूर्यासारखा, गूढ मनाचा, पाहिले. आता, वाल्मीकी रामायणाच्या सुंदरकांडातील बत्तीसवा अध्याय ऐका. झाडाच्या फांद्यात लपलेला तो वानर, श्वेत वल्कल धारण केलेला, तांबूस रंगाचा, विद्युतराशीसारखा, सीतेला दिसला आणि तिच्या मनात खळबळ उडाली. तिथे, नम्र आणि मधुर वाणी बोलणारा, शोभिवंत अशोक फुलांच्या गुच्छासारखा, डोळे वितळलेल्या सोन्यासारखे असलेला वानर, सीतेला दिसला. त्या वानराला आदराने उभा असलेला पाहून, मैथिली — सीता — अत्यंत आश्चर्याने भरली आणि विचार करू लागली. हा वानर भीतीदायक आहे, जवळ जाणे अशक्य आहे; त्याकडे पाहणेही अशक्य वाटते, असा विचार करून ती पुन्हा गोंधळली. ती फारच व्याकुळ झाली, भय आणि गोंधळाने व्यथित, दुःखात 'राम!' आणि 'लक्ष्मण!' अशा हाकांनी विलाप करू लागली. अचानक, सीता हलक्या आवाजात रडली; मग, वानरश्रेष्ठ आदराने जवळ येताना पाहून, मैथिली विचार करू लागली — "हे स्वप्न असेल का?" ती, वानरराजाच्या रुंद जबड्याच्या चेहऱ्याकडे पाहताना, जसा वर्णन केला आहे, तसा तांबूस रंगाचा, वानरांमध्ये श्रेष्ठ, वायुपुत्र, विद्वानांमध्ये सर्वोत्तम, पाहिला. त्याला पाहून, सीतेला जणू प्राणच सोडले; दीर्घकाळाने शुद्धीवर येऊन, मोठ्या नेत्रांची ती स्त्री विचार करू लागली. "आज मी हा विचित्र वानर स्वप्नात पाहिला, ज्यावर स्वप्नशास्त्रांत बंदी आहे; राम, लक्ष्मण, आणि माझे वडील जनक राजा सुरक्षित असोत." हे स्वप्न नाही, कारण मी दुःखाने, शोकाने निद्राहीन आहे; रामापासून विभक्त झाल्यापासून मला आनंद नाही. नेहमी विचारात आणि बोलण्यात 'राम, राम'च उच्चारते; त्याचाच विचार करते; त्याच्याशी संबंधित गोष्टीच मी पाहते आणि ऐकते. आज मी त्याच्या प्रेमाने त्रस्त आहे, माझे सर्व मन त्याच्यात गुंतले आहे; सतत त्याचाच विचार करते, म्हणून त्याच्याशी संबंधित गोष्टीच पाहते आणि ऐकते. "हे इच्छापूर्ती आहे का?" असा विचार करत, मनाने कारण शोधते — त्याचा रूप येथे नाही, पण हा समोरचा स्पष्ट रूपात मला बोलतो. वाचस्पती, वज्रधारी, स्वयंभू आणि अग्निदेवाला नमस्कार! या वनवासीयाने माझ्यासमोर जे बोलले, तेच सत्य होवो — अन्यथा न होवो. आता, सुंदरकांडातील त्रेतीसवा अध्याय ऐका. मग, त्या झाडावरून उतरून, प्रवाळासारखा तेजस्वी चेहरा, नम्र आणि दुःखी दिसणारा, तो वानर सीतेजवळ आला आणि वंदन केले. वायुपुत्र हनुमान, सामर्थ्यशाली, हात जोडून आदराने, सीतेला मधुर शब्दांत बोलला: "हे दोषरहिते, कमलाच्या पंखासारख्या डोळ्यांची, मलिन रेशमी वस्त्र घालून, या फांदीवर उभी असलेली, तू कोण आहेस? तुझे डोळे दुःखाने भरले आहेत, कमल आणि पळाश पानांवर पाणी ओसंडल्यासारखे, अश्रू वाहतात — का? देव, असुर, नाग, गंधर्व, राक्षस, यक्ष, किन्नर या सर्वांमध्ये, तू कोण आहेस, हे सुंदर स्त्री? तू रुद्रांमध्ये आहेस का, किंवा मरुतांमध्ये, वा वसूंमध्ये, हे सुंदर मुखवाली? तू मला देवीसारखी दिसतेस.