रावण हा प्रसिद्ध राजा, सुंदर स्त्रियांच्या गराड्यात, हरणांच्या कळपांनी आणि पक्ष्यांच्या झुंडींनी गजबजलेल्या रम्य उद्यानात मोठ्या थाटात प्रवेश करतो. विविध अलंकारांनी सजलेला, मदाने मस्त झालेला, शंखासारख्या कानांचा, विशाल तेजस्वी देहाचा, विश्व्रवसाचा बलवान पुत्र—राक्षसांचा अधिपती—तो सर्वत्र शोभून दिसत होता. त्या रमणीय स्त्रियांनी वेढलेला रावण, जणू चंद्र तारकांमध्ये शोभावा तसा, तेजाने उजळून निघाला होता. तेव्हा महाकाय हनुमान, श्रेष्ठ वानर, त्याला पाहतो आणि मनाशी म्हणतो, "हा दीर्घबाहू रावणच आहे, जो या नगरीच्या मध्यभागी उत्तम महालात झोपतो." मग वायुपुत्र हनुमान, उत्साहाने भारलेला, झाडावरून खाली उडी मारतो. पण रावणाच्या तेजाने प्रभावित झालेला हनुमान, सावध आणि लपून, पानांच्या आडून त्याच्यावर लक्ष ठेवतो. रावणाचा मनोदय त्या काळ्या केसांच्या, सुंदर नितंबांच्या, जुळलेल्या उरोजांच्या, कोपऱ्यात काळसर डोळ्यांच्या स्त्रीकडे—सीतेकडे—पाहण्याचा होता. आता वाल्मीकी रामायणाच्या सुंदरकांडातील एकोणविसावे सर्ग ऐका. त्याच वेळी, सौंदर्य आणि तारुण्याने नटलेली, उत्तम अलंकारांनी सजलेली, निर्दोष राजकुमारी सीता तिथे होती. राक्षसांचा अधिपती रावण तिला पाहताच, वैदेही घाबरून वाऱ्यात डोलणाऱ्या केळीच्या झाडासारखी थरथरू लागली. मोठ्या डोळ्यांची, तेजस्वी सीता, आपल्या पोटावर मांडी ठेवून आणि छातीवर हात ठेवून रडत बसली होती. दशमुख रावणाने तिला पाहिले—राक्षसींच्या पहाऱ्यात, दुःखाने व्याकुळ, समुद्रात बुडणाऱ्या जहाजासारखी दुर्दैवी आणि असहाय्य. ती जमिनीवर बसलेली, व्रतस्थ, झाडावरून तुटून जमिनीवर पडलेल्या फांदीसारखी दिसत होती. अलंकाराऐवजी मळाने माखलेली तिची देहयष्टी, अलंकारांसाठी योग्य असूनही, जणू चिखलाने माखलेल्या कमळाच्या दांडासारखी, चमकत होती आणि नव्हतीही. ती आपल्या निश्चयाच्या घोड्यांनी, विचारांच्या रथाने, आत्मज्ञानी राजसिंह रामाकडे जणू धावत होती. एकटी, शोकमग्न, ध्यानात मग्न, आपल्या दुःखाचा अंत न दिसणारी, रामाशिवाय अन्य कोणाचाही विचार न करणारी, अशा स्थितीत ती कोमेजून, रडत बसली होती. कधी व्याकुळ, कधी कोसळणारी, जणू नागराजाच्या पत्नीप्रमाणे किंवा धूमकेतूच्या छायेत रोहिणी नक्षत्रासारखी ती दिसत होती. उत्तम कुळात जन्मलेली, सदाचार आणि धर्मशील, पण आता जणू दुर्जन घरात जन्मल्यासारखी दुर्दैवी वाटत होती. ती जणू लज्जित झालेली कीर्ती, अपमानित श्रद्धा, लोप पावलेली विद्या, किंवा संपलेली आशा होती. जणू विफल झालेला आज्ञा, नष्ट झालेला दिशानिर्देश, किंवा योग्य वेळी खंडित झालेली पूजा होती. जणू पौर्णिमेच्या रात्री अंधाराने झाकलेला चंद्र, उद्ध्वस्त झालेलं कमळतळं, किंवा वीरशून्य झालेली सेना होती. तेज हरवलेली, अंधाराने झाकलेली, कोरड्या नदीसारखी, दूषित यज्ञवेदीसारखी, किंवा विझलेला अग्नी अशी ती दिसत होती. हत्तीच्या सोंडेच्या स्पर्शाने फाडलेली कमळाची पाने आणि फुले, उडून गेलेले पक्षी, अशी ती कमळतळ्यासारखी होती. पतीच्या विरहाने व्याकुळ, कोरड्या नदीसारखी, किंवा अमावस्येच्या रात्री चंद्ररहित रात्र अशी ती वाटत होती. मऊ, सुडौल, रत्नांनी भरलेल्या घरात वाढलेली ती, आता जणू ताजे तोडलेले कमळदंड उन्हात कोमेजावे तशी दिसत होती. पकडली गेली, खांबाला बांधली, सखींपासून दूर, मोठ्या दुःखात खोल श्वास घेत, ती जणू पकडलेली हत्तीच्या पत्नीसारखी होती. उपास, दुःख, ध्यान आणि भीतीमुळे कृश, अशक्त, दुःखी, थोडेसेच अन्न घेत, कठोर तपश्चर्या करणारी ती सीता फारच दीनवाणी दिसत होती. दुःखाने व्याकुळ, हात जोडून जणू देवीसारखी प्रार्थना करणारी, तिचे मन रघुकुलशिरोमणी रामावरच केंद्रित होते, आणि ती दशमुखाचा पराभव होण्याची वाट बघत होती. रावणाने मैथिलीला फसवण्याचा प्रयत्न केला—ती नेहमी रामभक्त होती—ती डोळ्यात अश्रू, दीर्घ, लाल, विशाल आणि तेजस्वी डोळ्यांनी पाहत होती. तिचा नाश करण्यासाठीच रावण प्रयत्न करत होता. आता वाल्मीकी रामायणाच्या सुंदरकांडातील विसावे सर्ग ऐका. मग रावण आपल्या मधूर आणि आकर्षक शब्दांनी सीतेसमोर प्रकट झाला—त्याच्याभोवती स्त्रिया, पण तो स्वतः मात्र उदास, दुःखी, आणि तपश्चर्येत मग्न होता. तो म्हणाला, "अगदी नाजूक कटी असलेल्या सिता, तू मला पाहून आपल्या छातीवर आणि पोटावर हात ठेवून लपतेस, जणू भीतीपोटी स्वतःला अदृश्य करावेसे वाटतेय. माझी इच्छा तुझ्यावर आहे, विशाल नेत्रांची सिता; तू मला श्रेष्ठ मान, प्रिये. तू सर्व सद्गुणांनी युक्त आहेस, संपूर्ण जगाला मोहवणारी आहेस. इथे मानव किंवा रूप बदलणारे राक्षस तुला काहीही करू शकत नाहीत. म्हणून, सिता, माझ्यापासून भीती ठेवू नकोस. भीतीने थरथरणाऱ्या प्रिये, राक्षसांची हीच चाल आहे—यात शंका नाही—ते इतरांच्या स्त्रियांना, गरज पडल्यास बळजबरीने, मिळवतात किंवा पळवतात. तरीही, मैथिली, तुझ्या इच्छेविरुद्ध मी तुला स्पर्श करणार नाही; माझ्या शरीरातली इच्छा जशी आहे तशी राहू दे. म्हणून, प्रिये, इथे भीती बाळगू नकोस; माझ्यावर विश्वास ठेव. आपले प्रेम मला दे; असा शोक करू नकोस. एक वेणी, जमिनीवर झोपणे, ध्यान, मळलेले वस्त्र, आणि चुकीच्या वेळी उपवास—हे तुझ्यासाठी योग्य नाही. इथे सुंदर हार, चंदन, अगरू, विविध वस्त्रे आणि दिव्य अलंकार आहेत. मूल्यवान मद्य, उत्तम शय्या, आसन, गाणी, नृत्य, वाद्य—हे सर्व तुझ्यासाठी आहेत, मैथिली, जर तू मला स्वीकारशील. स्त्रियांचा तू रत्न आहेस—अशी दुःखी राहू नकोस; अलंकारांनी स्वतःला सजव. मला मिळवल्यावर, इतकी सुंदर असूनही, तू अशी अशोभनीय का दिसावी?