रावणाच्या मागे एक सेवक चालत होता, त्याच्या हातात चंद्रासारखा तेजस्वी, सोन्याच्या दांडीचा, राजहंसासारखा छत्र होता. रावणाच्या मागे त्याच्या सर्वोत्कृष्ट स्त्रिया चालत होत्या; त्यांच्या डोळ्यांत न झोपेचा, न मद्याचा प्रभाव होता. त्या वीर रावणाच्या मागे, जणू मेघामागे वीज चमकावी, तसे चालत होत्या. त्यांच्या गळ्यातील हार आणि बांधलेली दागिने विस्कटलेली होती, रंग फिका पडला होता, केस विस्कटलेले होते आणि चेहऱ्यावर घामाच्या थेंबांनी ओल आली होती. काही झिंग आणि झोपेमुळे डोलत होत्या, त्यांच्या सुंदर चेहऱ्यावर घामाची चमक होती, माळा कोमेजल्या होत्या, आणि केसात फुलं गुंतली होती. त्यांचा तो बलवान स्वामी, कामवासनेच्या बंधनात अडकलेला, मन सीतेवर केंद्रित करून मंद चालत होता आणि त्याच्यावर उदासीची छाया होती. त्या कुलीन स्त्रियांच्या कंबरपट्ट्यांचा झणझणाट आणि पैंजणांचा मंजुळ आवाज हनुमानाने ऐकला. मग हनुमानाने त्याला—अद्वितीय पराक्रमाचा, अमोघ सामर्थ्याचा रावण—दरवाज्याकडे येताना पाहिले. त्याच्या चारही बाजूंनी असंख्य दिवे लावले होते, समोर सुगंधी तेलांनी अभ्यंग केलेल्या स्त्रिया दिवे घेऊन उभ्या होत्या. रावणाचे डोळे मोठे, तांबूस आणि कोपऱ्यांनी लाल, काम, गर्व आणि मदाने भरलेले होते; तो जणू कामदेवच दिसत होता, ज्याने आपला धनुष्य दूर ठेवला होता. त्याने उत्तम शुभ्र वस्त्र परिधान केले होते, ते जणू मंथनातून निघालेल्या शुभ्र फेसासारखे होते, फुलांनी सुशोभित, आणि ते वस्त्र त्याच्या बाजूबंदात अडकले होते. पानांच्या गर्दीत, शेकडो पानं-फुलांनी झाकलेला हनुमान त्याला जवळ येताना बारकाईने पाहू लागला. मग वानरश्रेष्ठ हनुमानाने रावणाच्या तेजस्वी, यौवनाने आणि सौंदर्याने नटलेल्या स्त्रिया पाहिल्या. त्या सुंदर स्त्रियांनी वेढलेला, प्रसिद्ध राजा रावण हरणांच्या कळपांनी व पक्ष्यांच्या थव्यांनी गजबजलेल्या रम्य उद्यानात प्रवेशला. नानाविध दागिने घातलेल्या, शंखासारख्या कानांच्या, मदाने झिंगलेल्या, विशाल बाहूंनी युक्त, विश्रवाचा पुत्र, राक्षसांचा स्वामी रावण तिथे दिसत होता. त्या सुंदर स्त्रियांच्या गराड्यात, जणू तारकांच्या मध्यभागी चंद्र, तसा रावण तेजस्वी आणि प्रभायुक्त दिसत होता. “हा रावणच आहे, दीर्घबाहू, बलवान,” असे हनुमानाने ओळखले. “हा याच नगरीच्या मध्यभागी उत्तम महालात राहतो.” मग वायुपुत्र हनुमान जोमाने खाली उतरला. तरीही, रावणाच्या तेजाने भारावून गेलेला हनुमान पानांच्या आड लपून सावध राहिला. रावणाने काळ्या केसांची, सुंदर नितंबांची, घट्ट उरोजांची, डोळ्यांच्या कोपऱ्यांनी काळसर असलेल्या सीतेकडे पाहण्याची इच्छा केली. आता वाल्मीकि रामायणाच्या सुंदरकांडातील उन्नीसावे (१९वे) सर्ग ऐका. त्याच वेळी, सुंदर यौवनाने व सौंदर्याने नटलेली, उत्तम दागिने घातलेली निष्कलंक राजकुमारी सीता तिथे बसली होती. राक्षसांचा स्वामी रावण समोर दिसताच, वैदेही वाऱ्याने हलणाऱ्या केळ्याच्या झाडासारखी थरथरली. तिने आपल्या मांड्यांनी पोट झाकले आणि हातांनी उरोज झाकले, मोठ्या डोळ्यांची, तेजस्वी सीता रडत बसली होती. दशमुख रावणाने सीतेला पाहिले; ती राक्षसींच्या पहाऱ्यात होती, दुःखाने व्याकुळ, जणू समुद्रात बुडणारे जहाज. ती जमिनीवर उघडी बसली होती, आपल्या व्रतावर दृढ, जणू झाडाचा तुटलेला फांदी जमिनीवर पडली आहे. तिच्या अंगावर दागिन्यांऐवजी मळ लागला होता; सजवण्यास योग्य असूनही, ती जणू चिखलाने माखलेल्या कमळाच्या दांडासारखी दिसत होती—तेजस्वी असूनही तेजहीन. जणू ती स्वतःला जाणणाऱ्या, सिंहासारख्या रामाच्या जवळ जाण्यास निघाली आहे, तिच्या निश्चयाच्या घोड्यांनी ओढली जाते आहे, विचारांच्या रथावर बसून. ती कोमेजलेली, एकटी, रडणारी, ध्यानात आणि दुःखात मग्न, आपल्या दुःखाचा अंत न दिसणारी, रामाशीच एकनिष्ठ होती. कधी बेचैन, कधी कोसळणारी, जणू नागराजाच्या पत्नीप्रमाणे, किंवा धूमकेतूच्या त्रासाने व्याकुळ झालेल्या रोहिणीसारखी. सुसंस्कारित, सदाचारिणी, धर्मनिष्ठ असूनही, ती जणू दुर्दैवाने पतित झाल्यासारखी, किंवा नीच कुलात जन्मल्यासारखी वाटत होती. जणू कीर्ती लोप पावली, श्रद्धेचा अपमान झाला, ज्ञान क्षीण झाले, आशा तुटली. जणू आज्ञा निष्फळ झाली, उजळ दिशा नष्ट झाली, योग्य वेळी पूजा खंडित झाली. जणू पौर्णिमेच्या रात्रीचा चंद्र अंधाराने गिळला, कमळाच्या तळ्याचे नाश झाले, वीरशून्य सेना झाली. जणू तेज अंधारात हरवले, नदी कोरडी पडली, यज्ञभूमी अपवित्र झाली, ज्योत विझली. जणू कमळाच्या तळ्यातील पाने-फुले फाटली, पक्षी घाबरून उडून गेले, हत्तीच्या सोंडेने गढळले. जणू नदी कोरडी, पतीसाठी व्याकुळ, सोडून दिलेली, अमावस्येच्या रात्री चंद्रहीन झालेली रात्र. ती नाजूक, सुंदर बांध्याची, नेहमी रत्नांनी भरलेल्या घरात राहणारी, आता जणू ताज्या तोडलेल्या कमळाच्या दांडासारखी, उन्हाने कोमेजलेली दिसत होती. पकडली गेली, खांबाला बांधली गेली, मैत्रिणींपासून दूर, मोठ्या दुःखात खोल श्वास घेत, ती जणू पकडल्या गेलेल्या हत्तीच्या राणीसारखी वाटत होती. उपवास, दुःख, ध्यान, भीती यामुळे कृश, अशक्त, दीन, थोडेच अन्न घेणारी, तपस्विनी, ती सिता फारच दयनीय दिसत होती. दुःखाने व्याकुळ, हात जोडून, जणू देवीप्रमाणे विनवणी करणारी, तिचे मन रघुकुलश्रेष्ठ रामावर केंद्रित होते, आणि ती दशमुखाचा पराभव होण्याची वाट पाहत होती. रावणाने मैथिलीला फसवण्याचा प्रयत्न केला. ती नेहमी रामाशी एकनिष्ठ होती, रडत होती, तिचे डोळे लांबट, लाल, मोठे, तेजस्वी होते. त्या निष्कलंक सीतेला रावणाने मोहात पाडण्याचा प्रयत्न केला, तिचा अंत घडवण्यासाठी.