एक मोठ्या खांद्याचा वृक्षाजवळ बसलेली, निष्कलंक राजकन्या त्या वृक्षाखाली होती. हनुमान, तेजस्वी आणि दिव्य, जनककन्येला पाहत होता—ती दुःखाने झाकलेली, तिचे केस मातीने गुंतलेले, तिच्या सौंदर्याची छटा म्लान झालेली. तिचे पुण्य क्षीण झाल्यासारखे, जणू आकाशातून पडलेले तारा; परंतु तिच्या सद्गुणांनी समृद्ध, तरीही पतीपासून वेगळी असल्यामुळे ती दुःखात होती. ती आता दागिन्यांनी सजलेली नव्हती, पण पतीच्या प्रेमानेच शोभायमान होती; राक्षसांच्या प्रमुखाने तिला कैद केले होते, आणि ती आपल्या कुटुंबापासून दूर होती. तिच्या आजूबाजूला राक्षसांचे सैन्य, जणू एखाद्या हत्तीणीला वेढा घातला आहे; ती जणू मेघांच्या कडेकडून दिसणारी चंद्रकोर, शरद ऋतूच्या धुक्याने झाकलेली होती. तीची अवस्था दुःखाने विटलेली, पण अजून कुणी स्पर्शही केला नव्हता—जणू सूर लयबद्ध न झालेल्या वीणेप्रमाणे; ती आपल्या पतीच्या कल्याणासाठी सदैव समर्पित, पण राक्षसी स्त्रियांच्या ताब्यात होती. अशोकवनात, दुःखाच्या समुद्रात बुडालेली, त्या स्त्रियांच्या वेढ्यात, जणू रोहिणी ताऱ्यांच्या मध्ये होती. हनुमान तिला तिथे पाहतो—जणू फुलांशिवाय वेल, तिचे शरीर मातीने माखलेले, पण तिच्या सौंदर्याची चमक तशीच; जणू मातीने माखलेला कमळाचा दंड, चमकतो पण चमकत नाही. तिच्या कपड्यांवर मळ, फाटलेली, तरीही ती तेजस्वी; हनुमानाने तिला पाहिले—मृगाच्या डोळ्यांसारखी, झाकलेली. ती देवी, दुःखाने झाकलेली पण अजूनही निर्धाराने, आपल्या पुण्याने सुरक्षित; सीता, काळ्या डोळ्यांची, पतीच्या तेजाने उजळलेली. हनुमानाने सीतालाच पाहिले—मृगछाव्यासारखी, भयभीत, सर्व बाजूंनी पाहणारी. तिच्या श्वासांनी जणू पानांनी झाकलेल्या वृक्षांना जळवत होती; दुःखाचा जणू मोठा डोंगर, दुःखाची लाट उठली होती. तिच्या अंगांची रचना सुंदर, दागिन्यांशिवाय तिचे सौंदर्य अजूनही तसंच; मिथिलाची राजकन्या पाहून मारुतीला अतुल आनंद झाला. हनुमानाच्या डोळ्यांत आनंदाश्रू आले, आणि तिथेच त्याने रामाला प्रणाम केला. मग राम आणि लक्ष्मण यांना नमस्कार करून, बलवान हनुमान, सीता दिसल्याने आनंदित, स्वतःला लपवून ठेवला. आता ऐका अठरावा अध्याय. वाल्मिकी रामायणाच्या सुंदरकांडातील अठरावा अध्याय. हनुमान वनात फुललेल्या वृक्षांची निरीक्षण करत, वैदेहीला शोधत होता, आणि रात्री संपत आली होती. त्याने वेदांचा पाठ आणि यज्ञाच्या आवाज ऐकला—वेदातील सहा अंगांत पारंगत ब्रह्मराक्षसांनी रात्री यज्ञ करताना. त्यानंतर, शुभ वाद्यांच्या गोड आवाजात, दहा डोक्यांचा बलवान रावण जागा झाला. जागा झाल्यावर, तेजस्वी आणि सामर्थ्यवान राक्षसांचा राजा, गळ्यात झुकलेल्या फुलांच्या माळा आणि कपडे घालून, वैदेहीचा विचार करू लागला. तीव्र वासनेने प्रेरित, उत्कट इच्छेने भरलेला, रावण आपली आकांक्षा लपवू शकला नाही. सर्व दागिन्यांनी सजलेला, अतुल्य तेजाने शोभायमान, तो विविध फुलाफळांनी भरलेल्या त्या वनात प्रवेश केला. कमळांच्या तलावांनी वेढलेला, विविध फुलांनी सजलेला, नेहमीच मद्यपान करणाऱ्या आणि अद्भुत पक्ष्यांनी भरलेला तो वन होता. विविध आकर्षक प्राण्यांनी वेढलेला, डोळ्यांना मोहवणारा, तो रत्न आणि सोन्याच्या कमानींनी सजलेल्या वाटा पाहत होता. विविध प्राण्यांचे समूह, गळून पडलेली फळे, अशोकवनात प्रवेश केला—घनदाट वृक्षांनी भरलेला. शंभर स्त्रिया त्याच्या मागे चालत होत्या, जणू दिव्य गंधर्व कन्या महेंद्राच्या मागे चालतात. काही स्त्रिया सोन्याचे दिवे घेऊन, काही केसांचे चवरी घेऊन, काही पंख्याने हातात घेऊन चालत होत्या. काही सोन्याच्या भांड्यात पाणी घेऊन पुढे चालत, तर काही गोलाकार पंखे घेऊन मागे चालत होत्या. एक स्त्री उजव्या हाताने रत्नांनी बनवलेली, झळाळती, भरलेली प्याली घेऊन चालत होती. दुसरी, रावणाच्या मागे, चंद्रासारखा चमकणारा, सोन्याचा दंड असलेला, राजहंसासारखा छत्र घेऊन चालत होती. रावणाच्या उत्कृष्ट स्त्रिया, ज्यांचे डोळे झोप किंवा मद्याने झाकलेले नव्हते, त्या आपल्या वीर नायकाच्या मागे, जणू मेघाच्या मागे वीज चालते, तशा चालत होत्या. त्यांचे हार आणि कडे विस्कळीत, रंग म्लान, केस फुलांनी गुंतलेले, चेहरा घामाने ओलावा. मद्य आणि झोपेमुळे डोलत, सुंदर चेहऱ्यावर घाम, माळा विटलेल्या, केस फुलांनी गुंतलेले होते. त्यांचा बलवान स्वामी, वासनेने गुलाम, मन सीतेवर स्थिर, मंद चालत, म्लान दिसत होता. हनुमान, वायुपुत्र, त्या स्त्रियांच्या कमरेच्या घंटा आणि पैंजणांचा आवाज ऐकला. त्याने रावणाला पाहिले—अतुल्य कृत्यांचा, कल्पनातीत शक्तीचा, तो दरवाजाकडे येत होता. त्याच्या आजूबाजूला अनेक दिवे, समोर सुगंधित तेलांनी अंजन केलेल्या स्त्रिया. त्याचे डोळे मोठे, तांबडे, वासना, गर्व आणि मद्याने कडवट; तो कामदेवासारखा दिसत होता, त्याचा धनुष्य बाजूला ठेवलेला. त्याने उत्तम वस्र घातले होते—मंथलेल्या अमृताच्या फेसासारखे शुभ्र, फुलांनी सजलेले, आणि त्याच्या कड्यावर अडकलेले. हनुमान, पानांच्या आड आणि शंभर फुलांनी झाकून, लपून बसला आणि रावण जवळ येत असल्याचे निरीक्षण करू लागला.