अशोक वृक्षांच्या फुलांनी भरलेल्या, झुकलेल्या फांद्या सीतेच्या दुःखात अधिकच भर घालतात; जसे शीतल किरणांचा सूर्य हिवाळ्याचा निरोप घेतो तसा तो हजार किरणांचा सूर्य आकाशात उगवतो. या विचारात हरवलेला वानर, आता नक्कीच ही सीता आहे हे समजून, त्या वृक्षाच्या आश्रयाने, वानरांमध्ये सर्वोत्तम, बलवान आणि वेगवान असा हनुमान, त्या वृक्षावर बसतो. आता सतरावा अध्याय ऐका. मग, शुद्ध आणि उजळ चंद्र, पांढऱ्या कमळांच्या घड्याप्रमाणे, आकाशात स्पष्टपणे उगवतो; जणू निळ्या पाण्यातील हंसासारखा दिसतो. तो चंद्र, शीतल आणि शुद्ध किरणांनी, वायूपुत्र हनुमानाला सान्निध्य देतो. हनुमानाने सीतेला पाहिले; तिचा चेहरा पूर्ण चंद्रासारखा, पण दुःखाने भारावलेला, जणू पाण्यात भारलेल्या होडीसारखी. वैदेहीला पाहण्याची इच्छा असलेल्या हनुमानाला जवळच राक्षसी स्त्रिया दिसतात, त्यांच्या रूपाने भयावह. त्याने एक डोळ्याची, एक कानाची, कानांनी झाकलेली, कान नसलेली, शंखासारख्या कानांची, आणि ज्यांच्या नासिका डोक्याच्या शिखरापर्यंत पोहोचलेल्या स्त्रिया पाहिल्या. त्याने एका मोठ्या शरीराची, उभ्या अंगांची, एका लांब आणि सडपातळ गळ्याची, विस्कटलेल्या केसांची, भरगच्च केसांची, आणि केसांचा ढीग अंगावर घालणारी स्त्री पाहिली. त्याने लटकलेल्या कानाची आणि कपाळाची, लटकलेल्या पोटाची आणि स्तनांची, मोठ्या ओठांची आणि हनाची, मोठ्या तोंडाची, आणि लटकलेल्या गुडघ्यांची स्त्रिया पाहिल्या. त्याने लहान, मोठ्या, कुबड्या, विकृत, बुटक्या, क्रूर, वाकड्या चेहऱ्याच्या, पिवळ्या डोळ्याच्या, विकृत अंगराख्याच्या स्त्रिया पाहिल्या. विकृत, पिवळ्या, काळ्या, क्रोधी, वादप्रेमी; काळ्या लोखंडी शूल आणि गदा घेऊन उभ्या. त्यांच्या चेहऱ्यावर डुक्कर, हरिण, वाघ, म्हैस, बकरी; काहींच्या पायात हत्ती, उंट, घोडा; काहींच्या डोक्याची स्थिती वेगळी. काही एक हात, एक पाय; गाढव, घोडा, गाय, हत्ती, वानर यांचे कान; काहींच्या नाकात मोठा फरक—अतिशय मोठे, वाकडे, नसलेले, हत्तीच्या नाकासारखे, कपाळातून श्वास घेणाऱ्या. त्यांच्या पायात हत्तीचे, मोठे, गायीचे, पॅडसारखे; मोठ्या डोक्याचे, गळ्याचे, स्तनाचे, पोटाचे. मोठ्या तोंडाचे, मोठ्या डोळ्याचे, लांब जिभेचे, लांब चेहऱ्याचे; बकरीचे, हत्तीचे, गायीचे, डुक्कराचे चेहेऱ्याचे. घोडा, उंट, गाढव यांचे चेहेरे असलेल्या भयावह राक्षसी; शूल आणि गदा घेऊन, क्रोधी आणि वादप्रेमी. धुरकट केस, विकृत चेहेरे, सतत मद्यपान करणाऱ्या, मांसप्रिय राक्षसी. त्या वृक्षाच्या सभोवताली बसलेल्या, रुंद खांद्याच्या, आणि त्या वृक्षाखाली निष्कलंक राजकुमारी सीता. हनुमान, तेजस्वी, जनककन्येला पाहतो: दुःखाने झाकोळलेली, केस मातीने गुंतलेले, तिच्या पुण्याचा क्षय झालेला, जणू तारा पृथ्वीवर पडली; गुणसंपन्न, पण पतीपासून वेगळी. सर्व अलंकारांपासून वंचित, पतीच्या प्रेमानेच शोभलेली; राक्षसांच्या प्रमुखाने बंदिस्त, आपल्या कुटुंबापासून दूर. सैन्याने वेढलेली, जणू हत्तीण; जणू मेघांच्या कडेला असलेला चंद्र, शरद ऋतूच्या कुहुकुहू धुक्यात लपलेला. दुःखाने स्वरूप बदललेली, स्पर्श न झालेली, जणू सुरातील वीणा; पतीच्या कल्याणासाठी समर्पित, पण राक्षसींच्या अधीन. अशोकवनात, दुःखाच्या समुद्रात बुडलेली; त्या स्त्रियांनी वेढलेली, जणू रोहिणी तारकांसह. हनुमानाने तिला पाहिले, जणू फुल नसलेली वेल; अंगावर माती, पण सौंदर्याने शोभलेली; जणू मातीने माखलेली कमळाची काठी, प्रकाशमान पण झाकोळलेली. घासलेली, जुनी वस्त्रे, पण तेजस्वी; हनुमानाने तिला पाहिले, हरणासारख्या डोळ्यांची, झाकोळलेली. ती देवी, दुःखाने चेहरा झाकोळलेला, पण निश्चल; स्वतःच्या पुण्याने रक्षण केलेली, सीता काळ्या डोळ्यांची, पतीच्या तेजाने उजळलेली. हनुमानाने सीतेला पाहिले, हरणासारख्या डोळ्यांची, जणू भिन्न झालेली हरणी, सर्वत्र पाहणारी. जणू तिच्या उसास्याने पानांची झाडे जळत आहेत, दुःखाचा ढीग, दुःखाची लाट उसळलेली. तिच्या अंगावर सौंदर्य, अलंकार नसले तरी, हनुमानाला मिथिलेश्वराच्या कन्येला पाहून अतुल आनंद झाला. हनुमानाने तिच्या मदमस्त डोळ्यांना पाहून आनंदाश्रू ढाळले, आणि तिथे रामाला नमस्कार अर्पण केला. मग, राम आणि लक्ष्मणाला नमस्कार करून, बलवान हनुमान, सीतेला पाहून आनंदित, स्वतःला लपवून घेतो. आठव्या अध्याय ऐका. वाल्मीकी रामायणाच्या सुंदरकांडातील अठरावा अध्याय. हनुमान वनातील फुललेल्या वृक्षांचा निरीक्षण करत, वैदेहीचा शोध घेत होता; रात्री संपत आली होती. त्याने वेदांचा पाठ आणि यज्ञाचे आवाज ऐकले, वेदाच्या सहा शाखांत पारंगत ब्रह्मराक्षसांनी रात्री केलेल्या यज्ञाचे. मग, शुभ वाद्यांच्या आणि कानाला आनंद देणाऱ्या आवाजांनी, बलवान दशग्रीव रावण जागा झाला. जागा झाल्यावर, तेजस्वी आणि बलवान राक्षसांचा राजा, झुकलेल्या हार आणि वस्त्र घालून, वैदेहीचा विचार करू लागला. तिच्या प्रेमात आकंठ बुडालेला, तीव्र कामात अडकल्याने, रावण आपल्या मनातील इच्छा लपवू शकला नाही.