जनकनंदिनी सीता—ती जणू पावसाळ्यातल्या गारठ्याने गळून गेलेल्या कमळासारखी, तिच्या सौंदर्याचा लोप झालेला, संकटांच्या मालिकेने त्रस्त झालेली, आणि आपल्या जोडीदाराविना असलेल्या चक्रवाक पक्षीसारखी, अत्यंत दयनीय अवस्थेत पडून होती. तिच्या आजूबाजूला असलेली अशोक वृक्षांची फुलांनी डवरलेली, खाली वाकलेली फांदी तिच्या दु:खात भरच घालत होती; जणू थंडी संपून शीतल किरणांचा सूर्य वर आला आहे, तसे हजार किरणांचा सूर्य तेजाने तिला वेढून होता. या सर्व गोष्टींचा विचार करत, वानरश्रेष्ठ हनुमान आता निश्चित झाला की हीच सीता आहे. तेव्हा तो त्या वृक्षावर, त्याच्या आश्रयाने, बसला; बलवान आणि वेगवान वानरांमध्ये अग्रगण्य असलेल्या हनुमानाने आपले स्थान घेतले. रात्रीचा काळ होता. त्या वेळी, चंद्र जणू शुभ्र कमळांच्या घोसासारखा शुद्ध आणि तेजस्वी आकाशात प्रकट झाला, जणू निळ्या पाण्यातील हंसासारखा. तो चंद्र, आपल्या शीतल किरणांनी जणू वायुपुत्र हनुमानाला सोबत देत होता. त्या वेळी हनुमानाने सीतेकडे पाहिले—तिचा चेहरा पूर्ण चंद्रासारखा, पण दुःखाच्या ओझ्याने जणू पाण्यात भरलेल्या होडीसारखा झुकलेला. वैदेहीला पाहण्याची इच्छा असलेल्या हनुमानाने जवळच राक्षसी स्त्रिया पाहिल्या, ज्या दिसायला फारच भयानक होत्या. काहींच्या एका डोळा, एकच कान, काहींचे कान झाकलेले, काहींचे कानच नव्हते, काहींचे शंखासारखे कान, तर काहींच्या नासिका डोक्याच्या शिखरापर्यंत गेलेल्या. काहींचे शरीर प्रचंड मोठे, काहींची मान लांब आणि बारीक, काहींचे केस विस्कटलेले, काहींचे केस खूप जाड, काहींच्या अंगावर केसांचे वस्त्र जणू पांघरलेले. काहींचे कान आणि कपाळ खाली लोंबकळणारे, काहींचे पोट आणि स्तन लटकलेले, काहींचे ओठ आणि हनु मोठे, काहींचे तोंड फार मोठे, काहींच्या गुडघ्या लोंबकळलेल्या. काही ठेंगण्या, काही उंच, काही कुबड्या, काही विकृत, काही बुटक्या, काही तिरक्या चेहऱ्याच्या, काही पिवळ्या डोळ्याच्या, काही विकृत अंगविक्षिप्त. काहींचे रंग विकृत, काही तांबडे, काही काळे, काही रागीट, काही भांडणखोर; काहींनी काळ्या लोखंडाच्या शूल आणि गदा हातात घेतलेल्या. काहींचे डोके वर गाडलेले, तर काहींच्या चेहऱ्यावर डुकर, हरण, वाघ, म्हैस, शेळी यांचे रूप; काहींचे पाय हत्ती, उंट, घोडा यांसारखे, काहींच्या कानांत गाढव, घोडा, गाय, हत्ती, माकड यांचे आकार. काहींच्या नाकाचा आकार अती मोठा, काहींचा वाकडा, काहींना नाकच नाही, काहींचे नाक हत्तीप्रमाणे, काहींचे श्वास कपाळातून येणारे. काहींचे पाय हत्तीचे, काहींचे फार मोठे, काहींचे गायीचे, काहींचे पाय गादीसारखे; काहींचे डोके आणि मान अती मोठे, काहींचे पोट आणि स्तन प्रचंड. काहींच्या तोंडाचा आणि डोळ्याचा आकार फार मोठा, काहींच्या जिव्हा आणि चेहरा लांब, काहींचे चेहेरे शेळी, हत्ती, गाय, डुक्कर यांसारखे. काहींच्या चेहऱ्यावर घोडा, उंट, गाढव यांचे रूप, त्या भयानक राक्षसी; हातात शूल, गदा, रागीट आणि भांडणखोर. काहींचे केस धुरासारखे, चेहरा विकृत; त्या सतत मद्यपान करणाऱ्या, मांसभक्षण करणाऱ्या राक्षसी. त्या रुंद खांद्याच्या वृक्षाभोवती बसलेल्या होत्या, आणि त्यांच्या खाली निष्पाप, राजकन्या सीता बसलेली होती. हनुमानाने जनकनंदिनी सीतेकडे पाहिले—ती दुःखाने काळवंडलेली, तिचे केस धुळीने मळलेले, तिचा पुण्यसंचय जणू संपला आहे, जणू आकाशातून तारा खाली पडला आहे; गुणसंपन्न असूनही पतीच्या विरहाने पीडित. तिच्या अंगावर अलंकार नाहीत, तिच्या सौंदर्याचा खरा अलंकार म्हणजे पतीचे प्रेम; ती राक्षसाधिपतीच्या बंदिवासात, आप्तजनांपासून दूर आहे. ती राक्षसींच्या सैन्याने वेढलेली, जणू हत्तीण वेढली आहे, जणू ढगांच्या कडेला असलेला शिंपल्याचा चंद्र, किंवा शरद ऋतूच्या धुक्याने झाकलेली. तिची अवस्था अत्यंत व्याकुळ, पण अजून कुणी स्पर्श न केलेली, जणू सूर गंडलेली वीणा; पतीच्या कल्याणासाठी सदैव समर्पित, पण या राक्षसींच्या अधीन. अशोकवनात, ती दुःखाच्या समुद्रात बुडाली होती; त्या स्त्रियांनी वेढलेली, जणू रोहिणी नक्षत्र तारकांनी वेढलेली. हनुमानाने तिला पाहिले—जणू फुलरहित वेल, तिचे शरीर धुळीने माखले, पण तिच्या सौंदर्यात अजूनही तेज आहे; जणू चिखलाने माखलेली कमळाची देठ, उजळत असूनही न उजळणारी. तिचे वस्त्र फाटके, मळलेले; तरीही ती तेजस्विनी, हरणाच्या डोळ्यांसारख्या डोळ्यांनी झाकलेली. ती देवी, दुःखाने ग्रासलेली तरीही न डगमगलेली, आपल्या सत्वगुणाने स्वतःचे रक्षण करणारी, कृष्णवर्ण डोळ्यांची, पतीच्या तेजाने उजळणारी सीता. हनुमानाने तिला पाहिले—ती हरणीप्रमाणे भयभीत, सर्वत्र पाहणारी, तिच्या श्वासाने जणू पानांची झाडे जाळली जात आहेत, दुःखाचा महापर्वत जणू तिच्यावर कोसळला आहे. तिचे अंग सुंदर, अलंकारांशिवायही तिचे सौंदर्य अप्रतिहत; मिथिलेश्वरीला पाहून मारुतीच्या अंत:करणात अतुलनीय आनंद झाला. हनुमानाने तिला पाहून आनंदाश्रू ढाळले, आणि तिथेच रामाला प्रणाम केला. त्यानंतर, राम आणि लक्ष्मण यांना वंदन करून, बलवान हनुमान सीतेला पाहून अत्यंत आनंदित झाला आणि पुन्हा झाडात लपला. रात्र संपत आली होती. हनुमान अशोकवनात फुललेल्या झाडांकडे पाहत, वैदेहीचा शोध घेत होता. त्याने ऐकले—रात्रभर वेदांचे पठण आणि यज्ञकर्माची गोड ध्वनी, वेदाच्या सहा अंगात पारंगत असलेल्या ब्रह्मराक्षसांनी केलेली. मग, मंगल वाद्यांच्या आणि कर्णमधुर नादांच्या गजरात, बलवान दशमुख रावण जागा झाला. जागा झाल्यावर, तीर्थाने आणि वस्त्रांनी सजलेला, तेजस्वी राक्षसराज रावण वैदेहीच्या विचारात मग्न झाला.