सोनेरी अंग असलेली, सदैव हसतमुख आणि कोमल वाणी असलेली ही स्त्री, ज्या दु:खाची तिला अजिबात पात्रता नाही, ती सर्व दु:ख शांतपणे सहन करत होती. राघवाला तिच्या दर्शनाची तीव्र आकांक्षा होती; रावणाच्या छळाने त्रस्त झालेली ही सद्गुणी स्त्री, त्याला वाटे जणू तहानलेल्या माणसाला वाटे तळ्यातील पाण्याचा आस. नक्कीच, ती पुन्हा मिळाल्यावर राघवाला पुन्हा आनंद मिळेल, जणू एखाद्या राजाला हरवलेले राज्य परत मिळाल्यावर मिळणारा आनंद. सीता सर्व इंद्रियसुखांचा त्याग करून, नातेवाईकांपासून दूर, केवळ रामाशी पुन्हा भेट होईल या आशेनेच शरीर टिकवून होती. ती राक्षसी स्त्रियांकडे किंवा फुलाफळांनी सजलेल्या झाडांकडेही पाहत नव्हती; तिचं मन केवळ रामावरच स्थिर होतं. स्त्रीसाठी तिचा पती हा सर्वात मोठा अलंकार असतो; तो दागिन्यांपेक्षा अधिक शोभा देतो, आणि पतीपासून दूर असताना, तिच्या सौंदर्याला शोभा येत नाही, जरी ती सुंदर असली तरी. रामही मोठं कठीण कार्य करत होता; सीता दूर असतानाही, तो आपल्या शरीराचा संभाळ करून, दु:खाखाली झुकत नव्हता. तिचे काळे केस, आणि कमळाच्या पाकळीसारखे डोळे, सुखाची पात्र असली तरी दु:खाने ग्रस्त, हे पाहून हनुमानाचं मनही व्याकुळ झालं. ती पृथ्वीइतकी सहनशील, निळ्या कमळासारखे डोळे असलेली, पूर्वी राघव आणि लक्ष्मणाने संरक्षित केलेली, आता झाडाच्या पायथ्याशी विकृत नजरेच्या राक्षसी स्त्रियांकडून राखली जात होती. जणू शिशिराचा गारवा लागलेल्या कमळासारखी, तिची शोभा हरवली होती; दु:खाच्या मालिकेने ती दबली होती; जणू चक्रवाक पक्षी आपल्या जोडीदाराशिवाय, जनककन्या फारच दयनीय अवस्थेत पडली होती. अशोकाच्या झाडांच्या फुलांनी भरलेल्या, झुकलेल्या फांद्या तिच्या दु:खातच भर घालत होत्या; आणि शिशिर संपल्यावर जसा शीत-किरण सूर्य उगवतो, तसाच हजार किरणांचा सूर्य आकाशात चढत होता. या सर्व विचारांत मग्न होऊन, हनुमान नक्की हीच सीता आहे याची खात्री करून, त्या झाडाच्या आश्रयाने, सर्वात वेगवान आणि बलवान वानराप्रमाणे, त्या झाडावर बसला. नंतर, शुक्ल कमळांच्या गुच्छासारखा शुद्ध आणि उजळ चंद्र आकाशात स्पष्टपणे उगवला, जणू निळ्या पाण्यातील हंसासारखा भासला. तो चंद्र, शीतल किरणांनी जणू संगती देत, वायुपुत्र हनुमानाच्या सोबत होता. हनुमानाने सीताला पाहिलं; तिचं मुख पूर्ण चंद्रासारखं, पण दु:खाने भारलेलं, जणू पाण्यात भरलेली नौका. वैदेहीच्या दर्शनाची इच्छा घेऊन, हनुमानाने जवळच राक्षसी स्त्रियांना पाहिलं, त्या अत्यंत भयानक दिसत होत्या. त्याने एका डोळ्याची, एका कानाची, कानांनी झाकलेली, कान नसलेली, शंखासारख्या कानाची, आणि ज्यांचे नासिका डोक्याच्या शिरोभागावर होती अशा राक्षसी स्त्रियांना पाहिलं. कुणी प्रचंड शरीराची, मोठ्या अंगांची, कुणी लांब आणि बारीक गळ्याची, कुणी विस्कटलेल्या केसांची, कुणी भरपूर केसांची, कुणी केसांचा गुच्छच अंगावर घातलेली होती. कुणी झुकलेल्या कानांची आणि कपाळाची, कुणी झुकलेल्या पोटाची आणि स्तनांची, कुणी मोठ्या ओठांची आणि हनुवटीची, कुणी मोठ्या तोंडाची, कुणी झुकलेल्या गुडघ्याची होती. काही बुटक्या, काही उंच, काही कुबड्या, काही विकृत, काही बुटक्या, काही भयंकर, काही वाकड्या चेहऱ्याच्या, काही पिवळ्या डोळ्याच्या, काही विकृत अंगांच्या. कुणी विकृत, पिवळ्या, काळ्या, रागी, सतत भांडण करणाऱ्या; काळ्या लोखंडी शूल आणि गदा घेऊन होती. काहींना डुक्कर, हरण, वाघ, म्हशी, बकरीचे चेहरे होते; काहींना हत्ती, उंट, घोड्याचे पाय, काहींना डोकेच जमिनीत गाडलेले. कुणी एका हाताची, एका पायाची; काहींना गाढव, घोडा, गाय, हत्ती, आणि माकडासारखे कान होते. काहींना मोठ्या नाकाची, काहींना वाकड्या नाकाची, काहींना नाकच नव्हती; काहींना हत्तीच्या नाकासारखी, काहींना कपाळातून श्वास घेणारी होती. हत्तीचे पाय, मोठे पाय, गायचे पाय, पॅडसारखे पाय; मोठ्या डोक्याची आणि गळ्याची, मोठ्या स्तनांची आणि पोटाची होती. मोठ्या तोंडाची आणि डोळ्याची, लांब जीभ आणि चेहऱ्याची; बकरीचे, हत्तीचे, गायचे, डुक्कराचे चेहरे असलेली होती. घोडा, उंट, गाढवाचे चेहरे असलेल्या, भयानक राक्षसी; शूल आणि गदा घेऊन, रागी आणि भांडणप्रिय. धुरकट केसांची, विकृत चेहऱ्याची, सतत मद्यपान करणारी, मांसभक्षक राक्षसी स्त्रिया. त्या झाडाभोवती, रुंद खांद्याच्या राक्षसी स्त्रिया बसल्या होत्या; आणि झाडाच्या पायथ्याशी, निष्कलंक राजकन्या सीता होती. हनुमानाने जनककन्येला पाहिलं; तिची शोभा म्लान झाली होती, दु:खाने जळाली होती, तिचे केस मातीने गुंतले होते. तिच्या पुण्याचा क्षय झाला होता, जणू आकाशातून गळलेला तारा; ती सद्गुणी असूनही, पतीपासून वेगळे झाल्याने दु:खात होती. ती सुंदर दागिन्यांपासून वंचित होती, पण पतीच्या प्रेमाने अलंकृत होती; राक्षस प्रमुखाने तिला बंदिस्त केले होते, नातेवाईकांपासून दूर केली होती. ती सैन्यांनी वेढली होती, जणू हत्तीणीला वेढा दिला आहे; किंवा जणू शरद ऋतूच्या धुक्यात चंद्रकोर लपलेली आहे. ती दु:खी रूपात, स्पर्श न झालेली, जणू सूर लय नसलेला आहे; पतीच्या कल्याणासाठी समर्पित, पण राक्षसी स्त्रियांच्या अधीन होती. अशोकवनात, ती दु:खाच्या समुद्रात बुडाली होती; त्या स्त्रियांमध्ये वेढली, जणू रोहिणी ताऱ्यांनी वेढली आहे. हनुमानाने तिला पाहिलं, जणू फुल नसलेल्या वेलीसारखी; तिचं शरीर मातीने माखलेलं, पण सौंदर्याने शोभलेली; जणू मातीने माखलेली कमळाची कडी, चमक असूनही न चमकणारी. मळलेली, जुनी वस्त्रं घालून, ती तेजस्विनी; हनुमानाने तिला पाहिलं, हरणासारखे डोळे असलेली, झाकलेली. ती देवी, दु:खाने भरलेला चेहरा असूनही, अजिंक्य, आपल्या पुण्याच्या संरक्षणाने सुरक्षित, सीता काळ्या डोळ्यांची, पतीच्या तेजाने उजळलेली.