वनातील फळे-मुळे यावर समाधान मानणारी, पतीच्या सेवेत अखंड मनाने रत असलेली सीता, जशी राजमहलात आनंदी असती तशीच या वनातही परम आनंद अनुभवते. सुवर्णवर्णाची, नेहमी हसतमुख आणि कोमल वाणी असलेली ही स्त्री, आपल्यावर आलेल्या या दु:खास सर्वथा अयोग्य असूनही, ते मोठ्या धैर्याने सहन करते. रावणाने सतावलेली ही सद्गुणी स्त्री पाहावयाची तीव्र इच्छा राघवाला आहे, जशी तहानलेल्याला वाटेत सापडणाऱ्या जलाशयाची आस लागते. एकदा तिला पुन्हा प्राप्त केल्यावर, जणू हरवलेले राज्य पुन्हा मिळाल्यावर जसा राजा आनंदी होतो, तसा राघव पुन्हा आनंदी होईल. तिने सर्व भोगांचा त्याग केला आहे, आप्तजनांचा सहवास नाही, आणि केवळ रामाशी पुन्हा भेट व्हावी म्हणून ती आपले शरीर टिकवून आहे. ती राक्षसी स्त्रियांकडे किंवा फुलांनी, फळांनी डवरलेल्या वृक्षांकडेही पाहत नाही; तिचे मन केवळ रामावरच केंद्रित आहे. स्त्रीसाठी तिचा पतीच सर्वात मोठा अलंकार असतो, कोणत्याही दागिन्यापेक्षा तेजस्वी; पण पतीपासून दूर राहिल्यास, जरी ती सौंदर्यसंपन्न असली तरी तिच्या तेजात झळाळी राहत नाही. राम देखील मोठे पराक्रम करत आहे—सीतेपासून दूर असूनही, तो स्वतःचे शरीर टिकवतो आणि दु:खात बुडून जात नाही. सीता—काळ्या केसांची, कमळाच्या पाकळ्यांसारख्या डोळ्यांची—ही आनंदास पात्र असतानाही दु:खाने ग्रस्त आहे, आणि हे पाहून माझे हृदयही व्याकुळ होते. पृथ्वीइतकी सहनशील, निळ्या कमळासारख्या डोळ्यांची, पूर्वी राघव आणि लक्ष्मण यांच्या रक्षणाखाली असणारी ही सीता, आता या विकृत दृष्टिकोन असलेल्या राक्षसी स्त्रियांकडून झाडाखाली पहारा दिली जाते. जणू हिमाने झोडपलेल्या कमळासारखी तिची शोभा हरवली आहे, सलग आलेल्या विपत्तींनी ती दाबली गेली आहे, आणि तिचा जोडीदार हरवलेल्या चक्रवाकेसारखी जनकनंदिनी दयनीय अवस्थेत पोहोचली आहे. या अशोक वृक्षांच्या फुलांनी लोंबणाऱ्या फांद्या तिच्या दु:खात भरच घालतात; आणि जसा शीतकिरण सूर्य हिवाळ्यानंतर उगवतो, तसा हजार किरणांचा सूर्यही आकाशात झळकतो. हे सर्व विचार करत, हनुमान—माकडांमध्ये श्रेष्ठ, बलवान आणि वेगवान—या वृक्षाच्या आश्रयाने बसला आणि निश्चितपणे हीच सीता आहे, हे त्याला पटले. आता सतरावे प्रकरण ऐका. तेव्हा, शुभ्र कमळांच्या गुच्छासारखा शुद्ध आणि तेजस्वी चंद्र आकाशात स्पष्टपणे उगवला, जणू निळ्या पाण्यातील राजहंसच. तो चंद्र, आपल्या शीतल किरणांनी जणू companionship देत, वायुपुत्र हनुमानाच्या सान्निध्यात राहिला. हनुमानाने सीतेला पाहिले—तिचा चेहरा पौर्णिमेच्या चंद्रासारखा, पण ती अतिदु:खाने जड झालेली, जणू पाण्यात ओझ्याने भरलेली नौका. वैदेहीला पाहण्याची इच्छा बाळगून, हनुमानाने जवळच भयंकर रूपाच्या राक्षसी स्त्रिया पाहिल्या. कोणाची एकच डोळा, कोणाचे एकच कान, कोणाच्या कानांवर झाकण, कोणाचे कानच नाहीत, कोणाचे शंखासारखे कान, कोणाच्या नासिका डोक्याच्या टोकावर पोहोचलेल्या; कोणाचे प्रचंड शरीर, कोणाचा लांब व कृश गळा, कोणाचे विस्कटलेले किंवा घनदाट केस, कोणाच्या अंगावर केसांचे वस्त्र; कोणाच्या कान- कपाळ खाली लोंबते, कोणाचे पोट व स्तन खाली लोंबलेले, कोणाचे ओठ व हनुवटी मोठी, कोणाचा तोंड मोठा उघडा, कोणाची गुडघी लोंबती; काही बुटक्या, काही उंच, काही कुबड्या, काही विकृत, काही बुटक्या, काही उग्र, वाकडे तोंड, पिंगट डोळे, विकृत वैशिष्ट्ये असलेल्या. काही विकृत, पिंगट, काळ्या, क्रोधी, भांडणखोर; काळ्या लोखंडी शूल व गदा घेऊन; कोणाचे डुक्कर, हरण, वाघ, म्हैस, शेळीचे तोंड; काहींचे हत्ती, उंट, घोड्याचे पाय, काहींचे डोके लपलेले; काहींचे एक हात, एक पाय; गाढव, घोडा, गाय, हत्ती, माकड यांचे कान; कोणाच्या नाक मोठ्या, वाकड्या, किंवा नाकच नाही; कोणाच्या हत्तीच्या नाकासारख्या नाक, कोणाच्या कपाळातून श्वास; कोणाचे हत्तीचे पाय, मोठाले पाय, गायीचे पाय, पाय फुलांच्या पाकळीसारखे; मोठे डोके, मोठा गळा, मोठे स्तन व पोट. काहींचे मोठे तोंड, मोठे डोळे, लांब जीभ, लांब तोंड; शेळी, हत्ती, गाय, डुक्कर यांचे तोंड; घोडा, उंट, गाढव यांचे तोंड; भयंकर, काळे, धुरकट केस, विकृत तोंडाच्या; नेहमी मद्यप्रेमी, मांसभक्षक. या झाडाभोवती त्या राक्षसी बसलेल्या, आणि त्यांच्या मध्ये निष्पाप राजकन्या सीता बसलेली. हनुमानाने जनकनंदिनीला पाहिले—ती आता दु:खाने कोमेजलेली, केस धुळीने मळलेले, तिच्या पुण्याईचा क्षय झाल्यासारखी, जणू आकाशातून पडलेला तारा, तरीही सद्गुणसंपन्न, पतीपासून दूर असल्याने यातनाग्रस्त. ती अलंकारांनी वंचित, पतीच्या प्रेमानेच अलंकृत; राक्षसाधिपतीने तिला बंदिस्त केले, आप्तजनांपासून दूर ठेवले. सैन्यांनी वेढलेली, जणू मेघांच्या कडेकडेने डोकावणारा चंद्रकोर, किंवा शरद ऋतूतील धुक्याने झाकलेली रोहिणी नक्षत्र. दु:खित रूपाची, पण अजूनही कुणी स्पर्श न केलेली, जणू सूर हरवलेले वीणेचे तार; पतीच्या कल्याणासाठी निष्ठावान, तरीही राक्षसी स्त्रियांकडे सोपवलेली. अशोकवनात, दु:खाच्या समुद्रात बुडालेली, त्या स्त्रियांनी वेढलेली, जणू रोहिणी तारकासमवेत. हनुमानाने तिला पाहिले—जणू फुलरहित वेल, शरीर धुळीने माखलेले, तरीही सौंदर्याने झळाळणारी; जणू चिखलाने माखलेल्या कमळाच्या देठासारखी, चमकत असूनही चमकत नाही. तिचे वस्त्र मळलेले, जीर्ण, तरीही ती तेजस्वी; हरणाच्या पिल्लासारख्या डोळ्यांची, झाकलेली. ती देवी, दु:खाने ग्रस्त चेहऱ्याची, पण अदम्य, स्वतःच्या पुण्यामुळे रक्षित, काळ्या डोळ्यांची सीता, पतीच्या तेजामुळे उजळलेली—अशी हनुमानाने पाहिली.