हनुमान लंकेतील अशोकवनात प्रवेश करतो आणि समोर एक रम्य, मनोहारी बाग दिसते. त्या बागेत विविध हरणांचे आणि पक्ष्यांचे आवाज घुमत होते, आणि तिथे अनेक शुभ, मोहक सुवास दरवळत होते. काही अंतरावर त्याला एक भव्य, शुभ्र रंगाचा, कैलास पर्वतासारखा राजवाडा दिसतो, जो हजार स्तंभांवर उभा आहे. त्या राजवाड्याच्या पायऱ्या प्रवाळाच्या बनलेल्या आहेत, आणि त्यावर सुवर्णाचा झळाळता, चमकदार कट्टा आहे. तो राजवाडा इतका स्वच्छ आणि उंच आहे की जणू आकाशाला स्पर्श करतो आहे. तेथे हनुमानला एक स्त्री दिसते, जी मलिन वस्त्रात लिप्त आहे आणि राक्षसी स्त्रियांमध्ये वेढलेली आहे. ती उपवासाने कृश झालेली, दुःखी, वारंवार उसासे घेणारी आहे. तिची शुद्धता चंद्राच्या शुक्ल पक्षातील कलेसारखी आहे. तिच्या सौंदर्यात म्लानता आहे, तेज मंदावले आहे, जणू धुराच्या पडद्यात झाकलेली ज्वाला आहे. ती एकच पिवळ्या, मलिन, सूक्ष्म वस्त्रात आहे; कोणतेही दागिने नाहीत, आणि ती कमलाच्या फुलाविना कमलासारखी वाटते. दुःखाने, तपाने झिजलेली, जणू रोहिणीला मंगळ ग्रहाने त्रास दिला आहे, अशी ती दिसते. तिचा चेहरा अश्रूंनी भरलेला, उपवासाने कृश, शोक आणि चिंतनात मग्न, सतत दुःखात बुडालेली आहे. हनुमान तिला पाहतो—ती आपल्या प्रियजनांपासून दूर, राक्षसींच्या वेढ्यात, जणू श्वानांच्या झुंडीने वेढलेली हरणी आहे. तिच्या कमरेवर एकच काळी वेणी आहे, जी जणू पर्जन्यऋतू संपल्यावर, जंगलातील भूमीवर नदीने उमटवलेली रेषा आहे. सुखासाठी पात्र असलेली ती स्त्री दुःखाने झिजलेली, दुर्भाग्याची सवय नसलेली, मोठ्या डोळ्यांची, कृश आणि अस्ताव्यस्त दिसते. हनुमान विचार करतो, "हीच सीता असावी," कारण रावणाने तिला अपहरण केले होते, आणि त्या वेळी तशीच ती दिसली होती. ती स्त्री जशी त्या वेळी दिसली, तशीच आता आहे—पूर्ण चंद्रासारखा चेहरा, सुंदर भुवया, आणि गोल, आकर्षक उरोज. तिच्या तेजाने ती सर्व दिशांना उजळवते, जणू देवीच आहे; तिचा गळा काळा, ओठ बिंब फळासारखे लाल, कंबर सडपातळ, आणि ती स्थिर आहे. सीता, कमलाच्या पाकळ्यांसारखे डोळे असलेली, जगाला रतीप्रमाणे प्रिय, पूर्ण चंद्रासारखी तेजस्वी आहे. ती जमिनीवर बसलेली, जणू नव्या चंद्रकिरणासारखी सडपातळ, संयमित, खोल उसासे घेणारी, भयग्रस्त, जणू नागराजाची पत्नी आहे. ती दुःखाच्या जाळ्यात अडकल्याने चमकत नाही, जणू धुराच्या ढगात झाकलेली ज्वाला आहे. ती जणू विस्मरण झालेली स्मृती, पडलेली समृद्धी, नष्ट झालेली श्रद्धा, आणि विफल आशा आहे. ती जणू अडथळ्यांनी ग्रस्त यश, कलुषित बुद्धी, आणि खोट्या निंदा झालेली कीर्ती आहे. रामाच्या विरहाने त्रस्त, राक्षसांच्या वेढ्यात, दुर्बल, मृगाच्या डोळ्यांसारखी, ती इकडे-तिकडे पाहते. तिच्या डोळ्यांच्या काळ्या, वाकड्या पापण्यांमध्ये अश्रू आहेत; ती आनंदी नाही, वारंवार उसासे घेते. मातीने आणि मलिनतेने माखलेली, शोभा मिळवण्यास पात्र पण अलंकृत नसलेली, जणू ताऱ्यांचा स्वामीच्या चमकदार तेजावर काळ्या ढगांचा पडदा आहे. सीता अशा अवस्थेत दिसल्यावर, हनुमानचे मन अस्वस्थ होते, जणू अभ्यास न केलेल्या विद्वत्तेसारखे. दुःखामुळे, हनुमान सीतेला ओळखतो, जसे refinement नसलेल्या भाषेला अर्थ बदललेला ओळखता येतो. ती मोठ्या डोळ्यांची, दोषरहित राजकन्या आहे; हनुमान ठामपणे म्हणतो, "हीच सीता," आणि त्याचे आधारही आहे. रामाने त्या वेळी सीतेच्या अंगावर असलेल्या दागिन्यांचे वर्णन केले होते; हनुमान तिला पाहतो आणि तेच हार तिच्या अंगावर शोभा देत आहेत. तिच्या कानात सुंदर कुंडले आहेत, दात सुवर्ण आणि सुंदर आहेत; हातात रत्न व प्रवाळाने सजलेले दागिने आहेत. हे दागिने काळे पडले आहेत, पण आकार उत्तम आहे; हनुमान म्हणतो, "हेच रामाने वर्णन केलेले दागिने आहेत." जे दागिने इथे नाहीत, ते मला दिसत नाहीत; जे तिच्या अंगावर आहेत, तेच आहेत, शंका नाही. तिचे वरचे वस्त्र, पिवळ्या रंगाचे आणि सोन्याच्या किनाराचे, खाली सरकले आहे; ते वस्त्र वानरांना झाडांमध्ये अडकलेले दिसले होते. तिचे मुख्य दागिने जमिनीवर पडलेले, तिने फेकून दिलेले, मोठे आणि आवाज करणारे आहेत. हे वस्त्र, अनेक वेळा वापरलेले, आता अधिक मलिन झाले आहे; पण त्याचा रंग अजूनही तसाच आहे, आणि ते पूर्वीप्रमाणेच शोभा देत आहे. ही सुवर्णवर्णी स्त्री म्हणजेच रामाची प्रिय राणी आहे; जरी हरवलेली असली, तरी ती रामाच्या हृदयातून दूर गेलेली नाही. राम तिच्या साठी चार प्रकारे दुःख सहन करतो: करुणा, दया, शोक, आणि प्रेम. तो तिला 'हरवलेली स्त्री' म्हणतो करुणेने, 'शरण आलेली' म्हणतो दयेने, 'हरवलेली पत्नी' म्हणतो शोकाने, आणि 'प्रिय' म्हणतो प्रेमाने. जशी या स्त्रीची अंगसौंदर्य आणि रूप आहे, तसा रामाचा देखील आहे; ती काळ्या डोळ्यांची सीता, रामाचीच आहे. या स्त्रीचे मन रामावर स्थिर आहे, आणि रामाचे तिच्यावर; म्हणूनच दोघे धर्मात्मा आणि सीता, एक क्षण तरी जगतात. रामाने कठीण कार्य केले आहे: सीतेपासून वेगळा असताना, तो आपले शरीर टिकवतो आणि दुःखात बुडत नाही. अशा प्रकारे सीतेला पाहून, वायुपुत्र हनुमान आनंदित होतो, त्याचे मन रामाकडे वळते, आणि त्या प्रभूचे स्तुती करतो.