रावण, राक्षसांचा अधिपती, आपल्या दोन विशाल भुजांसह पर्वतासारखा भव्य आणि तेजस्वी दिसत होता, जणू मंदार पर्वताच्या दोन शिखरांसारखा. त्याच्या सभोवतालच्या हवेत आंबा, चंपक आणि उत्तम बकुळ यांच्या सुवासांचा संगम पसरला होता, त्यात उत्कृष्ट अन्नपानाचा गंधही मिसळला होता. रावणाच्या त्या विशाल तोंडातून, तो झोपलेला असताना, त्याचा श्वास जणू संपूर्ण राजवाड्यात पसरत होता. त्याच्या डोक्यावर मुकुट होता, तो मोती आणि रत्नांनी शोभिवंत होता, किंचित तिरका झालेला, आणि त्याच्या चेहऱ्यावर झळाळत्या कुंडलांचे तेज दिसत होते. लाल चंदनाने अंग माखलेले, सुंदर हारांनी सजलेले, त्याचे रुंद, भव्य आणि भरदार छाती उठून दिसत होती. रावणाच्या जखमी बाजूवर फिकट रंगाचे, विखुरलेले रेशमी वस्त्र पसरले होते, आणि तो महागड्या पिवळ्या उत्तरीयात गुंडाळलेला होता. त्याचा श्वास जणू नागासारखा होत होता, आणि तो काळ्या उडदाच्या राशीसारखा दिसत होता, जणू गंगेच्या काठी एखादा गजराज झोपलेला असावा. त्याच्या सभोवताल चार सुवर्णदिपांनी सर्व दिशांना प्रकाशमान केले होते, त्यामुळे त्याचे संपूर्ण शरीर जणू वीज चमकणाऱ्या ढगासारखे झळकत होते. त्या महात्मा राक्षसराजाच्या पायाशी, त्याच्या आवडत्या पत्नी त्याच्या गृहात झोपलेल्या होत्या. त्यांच्या चेहऱ्यावर चंद्रासारखे तेज होते, सुंदर कुंडलांनी त्या शोभिवंत झाल्या होत्या, त्यांच्या माळा व दागिने अजूनही ताजे आणि तेजस्वी होते—हे सर्व वानरश्रेष्ठ हनुमानाने पाहिले. त्या स्त्रिया नृत्य-संगीतात कुशल, राक्षसराजाच्या हातांवर विसावलेल्या, सुंदर अलंकारांनी सजलेल्या, श्रमाने विश्रांती घेत होत्या. त्यांच्या कानांच्या टोकांना सोन्याची कुंडले, हातांवर सोन्याचे कडे, त्यात हिरे आणि वैडूर्य मणी जडलेले होते. त्यांच्या चंद्रासारख्या चेहऱ्यांनी व सुंदर कुंडलांनी तो राजवाडा जणू तारकांनी भरलेल्या आकाशासारखा झळकत होता. रावणाच्या त्या कटीबद्ध, सडपातळ स्त्रिया, मद्य आणि क्रीडेतून थकून, वेगवेगळ्या ठिकाणी झोपलेल्या होत्या. त्यातील एक, नृत्यात पारंगत, आपल्या सुंदर देहाचा सर्व सौंदर्य खुलवून, झोपलेली होती. दुसरी, वीणा मिठीत घेऊन, जणू मोठ्या नदीत कमळ फुलासारखी, झोपलेली होती. एक डोळ्यांनी काळीभोर स्त्री, बाजूला डफ ठेवून, झोपलेली होती, जणू माया आपल्या लहान बाळाला कुशीत घेत असावी. दुसरी, सुंदर बांध्याची, मोहक स्तनांची स्त्री, डफ बाजूला ठेवून, जणू प्रियकराने दीर्घ मिलनानंतर प्रेयसीला कवेत घेतले असावे, अशा भावनेने झोपलेली होती. एक कमळासारख्या डोळ्यांची स्त्री, वीणा मिठीत घेऊन, जणू प्रियतमास कवेत घेतल्यावर तृप्त झालेली, झोपलेली होती. दुसरी, नृत्यात निपुण, विणा हातात घेऊन, जणू प्रियकराच्या कुशीत विसावलेली, झळाळत झोपलेली होती. एक स्त्री, मद्यामुळे डोळे झिंगलेले, डफवर सौम्यपणे हात ठेवून, झोपलेली होती, जणू सोन्यासारखा तो डफ चमकत होता. एक सडपातळ, निष्कलंक स्त्री, मद्याच्या थकव्याने, लहान डफ बाहूंमध्ये धरून, झोपलेली होती. दुसरी, डफला चिकटून, त्याला मिठीत घेऊन, जणू वसंतातील फुलांनी सजलेली वेल झोपली असावी, अशी झळाळत होती. एक कमळ-नयन स्त्री, मद्यामुळे भ्रमित, टाळ वाजवत, स्वतःच्या बाहूंनी ती त्याला दाबून झोपली होती. दुसरी तेजस्वी स्त्री, कलश बाजूला ठेवून, जणू वसंतातील फुलांनी सजलेली वेल असावी, अशी झोपलेली होती. एक तरुणी, झोपेच्या प्रभावाने, स्वतःच्या दोन्ही हातांनी स्तन कवेत घेऊन, जणू सुवर्ण कलशांसारखे, झोपलेली होती. दुसरी, कमळ-नयन, पूर्णचंद्रासारख्या चेहऱ्याची, दुसऱ्या सुंदर नितंबांच्या स्त्रीला मिठीत घेऊन, मद्यामुळे तृप्त होऊन झोपलेली होती. अनेक कुलीन स्त्रिया, विविध वाद्यांना कवेत घेऊन, जणू प्रियकराने प्रेयसीला कवेत घेतले असावे, अशा प्रकारे झोपलेल्या होत्या. त्या स्त्रियांमध्ये, एक भव्य पलंगावर एकटीच झोपलेली, अतुलनीय सौंदर्याची स्त्री वानराने पाहिली. मोती आणि रत्नांनी सजलेली, आपल्या तेजाने त्या राजवाड्याचा वैभव वाढवत होती. तेथे हनुमानाने मंदोदरीला पाहिले, सुवर्णासारखी उजळ, अंतःपुरातील लाडकी राणी, सौंदर्याने झळकत होती. तिचे रूप, तारुण्य आणि सौंदर्य पाहून, बळकट भुजांचा वायुपुत्र हनुमान विचार करू लागला—"हीच सीता असावी!" या आनंदात तो हर्षित झाला. आनंदाने त्याने टाळ्या वाजवल्या, शेपटीला चुंबन दिले, उड्या मारल्या, गाणी गायली, खांबावर चढला, खाली पडला—माकडाचा स्वभाव प्रकट करत. पुढे वाल्मीकि रामायणातील सुंदरकांडाचा अकरावा सर्ग ऐका. आता हनुमानाने तो विचार बाजूला ठेवला आणि पुन्हा एकदा सीतेविषयी विचार करू लागला. त्याने मनाशी विचार केला—रामापासून दूर असलेली ती तेजस्विनी सीता, झोप, अन्न, अलंकार किंवा मद्य यांमध्ये रस घेणार नाही. ती कोणत्याही दुसऱ्या पुरुषाच्या जवळ जाणार नाही, अगदी देवतांमध्ये श्रेष्ठ असेल तरी; कारण अमरांमध्येही रामासारखा कोणी नाही. "ही दुसरीच कुणी आहे," असा निष्कर्ष काढून, वानरश्रेष्ठ हनुमान, सीतेच्या शोधात, त्या मद्यगृहात पुढे गेला. काही स्त्रिया क्रीडेमुळे थकल्या होत्या, काही गायनामुळे, काही नृत्यामुळे, तर काही मद्यामुळे तृप्त झाल्या होत्या. काही डफ, झांजा आणि विनोदासाठी केलेल्या व्यासपीठाजवळ उभ्या होत्या, तर काही प्रमुख पलंगांवर विसावल्या होत्या.