हनुमान त्या राजवाड्यात शिरला आणि एका उंच व्यासपीठावर पोहोचला. तिथे कठड्याच्या आड लपून बसताच, तो महान वानर समोर दिसणाऱ्या राक्षसांचा वाघ, म्हणजेच रावणाकडे एकटक पाहू लागला. रावणाचा भव्य पलंग, जणू एखाद्या प्रचंड धबधब्यासारखा चमकत होता, आणि त्याच्या शेजारी एक तेजस्वी हत्ती विश्रांती घेत होता. हनुमानाने त्या महाबली, विशालकाय रावणाचे बाहू पाहिले; त्या बाहूंना सुवर्ण कंकणांनी सजवले होते, आणि त्या बाहू जणू इंद्राचे ध्वजच वाटत होते. त्या बाहूंवर हत्तीच्या सुळ्यांचे ओरखडे होते; त्या जणू वज्राने घडवल्यासारख्या रुंद, विष्णूच्या चक्रासारख्या चिन्हांनी सुशोभित होत्या. त्या जाड, सममित, एकमेकांशी जोडलेल्या आणि बलशाली बाहूंवर सुंदर नखे आणि अंगठ्या होत्या, आणि स्वतःच्या अंगठ्यांवर त्याच्या अंगठ्या चमकत होत्या. त्या बाहू एकत्र ठेवलेल्या, लोखंडी गदेसारख्या, गोल आणि हत्तीच्या सोंडेप्रमाणे वाटत होत्या; त्या उजळ पलंगावर जणू दोन पाचमुखी नाग झोपले आहेत, असे दृश्य दिसत होते. त्या बाहूंना शीत, सुगंधित आणि अत्यंत मौल्यवान चंदन लावलेले होते, जणू चंद्र किंवा शशिपासून मिळणाऱ्या लेपासारखे, आणि त्या सुंदर अलंकारांनी सजलेले होत्या. स्त्रियांनी त्यांना दाबून, उत्तम सुवासिक लेप लावले होते; त्या बाहूंना यक्ष, नाग, गंधर्व, देव आणि श्रेष्ठ दानवही स्पर्श करतात, असे म्हणावेसे वाटत होते. त्या पलंगावर त्या बाहू जणू मंदार पर्वताच्या गुहेत झोपलेले दोन मोठे नागच रागावलेले आहेत, असे हनुमानाला वाटले. त्या दोन भव्य बाहूंमुळे राक्षसांचा अधिपती, पर्वतासारखा विशाल रावण, जणू मंदार पर्वत दोन शिखरांसह चमकत आहे, असे भासत होते. आंबा, चंपक आणि उत्कृष्ट बकुळ फुलांचा सुगंध, तसेच उत्तम अन्न आणि मद्याचा सुगंध त्या परिसरात दरवळत होता. रावण झोपलेला असताना, त्याच्या मोठ्या तोंडातून श्वास बाहेर पडत होता आणि जणू त्या संपूर्ण घराला व्यापून टाकत होता. त्याच्या डोक्यावर मुकुट होता—मुक्ता आणि रत्नांनी सजलेला, किंचित तिरका झालेला—त्याचे मुख तेजस्वी कुंडलांनी उजळून निघाले होते. लाल चंदनाने लिप्त, सुंदर हाराने सजलेला, त्याचा उंच, पूर्ण आणि रुंद छाती उठून दिसत होती. त्याच्या जखमी भागावर फिकट, विखुरलेले रेशमी वस्त्र पांघरलेले होते, आणि तो महागड्या पिवळ्या उत्तरीयाने व्यवस्थित झाकलेला होता. रावणाचा श्वास जणू नागासारखा, काळ्या हरभऱ्याच्या राशीसारखा दिसत होता; तो गंगेच्या काठी झोपलेल्या हत्तीप्रमाणे भासत होता. चार सुवर्ण दिव्यांनी त्या सभागृहात सर्वत्र प्रकाश पसरला होता, आणि त्याचे संपूर्ण शरीर जणू मेघावर विजा चमकाव्यात तसाच झळकत होता. त्या महान राक्षसाधिपतीच्या पायाशी, त्याच्या आवडत्या स्त्रिया त्याच्या घरात झोपलेल्या दिसत होत्या. त्यांच्या चेहऱ्यांवर चंद्रासारखा तेज, सुंदर कुंडलांनी सजलेले, त्यांचे हार व दागिने ताजे व कोमल होते—हे सर्व हनुमानाने पाहिले. नृत्य व संगीतकलेत निपुण, त्या राक्षसाधिपतीच्या बाहूंवर बसलेल्या, उत्तम अलंकारांनी सजलेल्या स्त्रिया तिथे विश्रांती घेत होत्या. त्यांच्या कानांच्या टोकावर सोन्याच्या कुंडल्या, हिरे व वैडूर्य रत्नांनी जडवलेले बाजूबंद होते. चंद्रासारखे मुख, सुंदर कुंडलांनी सुशोभित, त्या राजवाड्यात त्या स्त्रिया जणू आकाशातील ताऱ्यांसारख्या चमकत होत्या. मद्य आणि क्रीडेमुळे थकलेल्या, त्या सुकुमार कटिप्रदेश असलेल्या स्त्रिया विविध ठिकाणी झोपलेल्या होत्या. एक नृत्यकला जाणणारी स्त्री, तिचे सर्वांग सुंदरपणे मांडलेले, झोपलेली होती आणि तिच्या कांतीने तिथे तेज पसरले होते. दुसरी एक, वीणा कवटाळून, जणू मोठ्या नदीतील कमळासारखी, ताटावर धरून झोपलेली होती. दुसरी एक, काळ्या डोळ्यांची, ढोल बाजूला ठेवून झोपलेली, जणू वात्सल्याने मुलाला कवटाळणाऱ्या आईसारखी चमकत होती. सुंदर अंगाची, मनोहर स्तन असलेली स्त्री, ढोल बाजूला ठेवून, जणू दीर्घ संगतीनंतर प्रियकराला कवटाळणाऱ्या प्रेयसीसारखी झोपली होती. कमळासारख्या डोळ्यांची एक स्त्री, वीणा कवटाळून, जणू आपला प्रियतम मिळाल्याने तृप्त प्रेयसीसारखी झोपली होती. दुसरी, नृत्यकलेत पारंगत, तिच्या हातात विपंची वाद्य घेऊन, जणू प्रियकरासोबत झळकणाऱ्या रमणीसारखी झोपली होती. दुसरी, मद्यामुळे डोळे मस्त झालेली, हलक्या आणि सुंदर हालचालीने ढोल वाजवत झोपली होती, तो ढोल जणू सोन्यासारखा चमकत होता. सुकुमार कटि असलेली, निर्दोष स्त्री, मद्यामुळे थकून, छोट्याशा ढोलाला हातात धरून आणि बाजूला ठेवून झोपली होती. दुसरी, ढोलाला कवटाळून, जणू वसंत ऋतूमधील फुलांनी सजलेली वेल झोपली आहे, तशी पडली होती. कमळासारख्या डोळ्यांची स्त्री, मद्यामुळे भ्रमित, झोपेत ढोल हातांनी दाबत होती. दुसरी तेजस्विनी, घट ठेवून दिल्यावर, जणू फुलांनी सजलेली वेल झोपली आहे, तशी पडली होती. एक तरुण स्त्री, झोपेच्या प्रभावाने, स्वतःच्या स्तनांना दोन्ही हातांनी कवटाळून, जणू सुवर्ण कलश धरल्यासारखी झोपली होती. दुसरी, कमळासारख्या डोळ्यांची, पूर्ण चंद्रासारख्या मुखाची, दुसऱ्या सुंदर कटी असलेल्या स्त्रीला कवटाळून, मद्यामुळे तृप्त होऊन झोपली होती. श्रेष्ठ स्त्रिया, विविध वाद्ये कवटाळून, जणू प्रियकराला कवटाळल्यासारख्या, आपल्या स्तनांवर दाबून झोपल्या होत्या. या स्त्रियांमध्ये, एक भव्य पलंगावर एकटी झोपलेली, विलक्षण सौंदर्याची स्त्री हनुमानाच्या नजरेस पडली. मोत्यांनी आणि रत्नांनी जडवलेल्या अलंकारांनी सजलेली, तिच्या तेजाने राजवाड्याचे सौंदर्य अधिकच खुलले होते. तेथेच हनुमानाने मंदोदरीला पाहिले—सोन्यासारखी कांती असलेली, अंतःपुरातील प्रिय राणी, ती सौंदर्याने झळकत होती.