त्या दिवशी, त्या रम्य राजवाड्यात, रावणाच्या सभेत असंख्य स्त्रिया होत्या. त्यांच्या अंगावरील दागिने, वस्त्रे, हार यामुळे त्या सर्व एकसारख्या भासत होत्या—त्या वेळी कोणती स्त्री कोणती, हे ओळखणे अशक्य होते. रावण स्वतः अत्यंत आरामात झोपलेला होता आणि विविध वर्णांच्या, सुवर्णासारख्या तेजस्वी त्या स्त्रिया, जणू न पापण्या हलवणाऱ्या डोळ्यांसारख्या चमकत होत्या. त्या स्त्रिया विविध जातींच्या होत्या—राजकन्या, ऋषिकन्या, देवकन्या, गंधर्वकन्या आणि दैत्यकन्या—या सर्व रावणाच्या वश झाल्या होत्या, कारण त्याच्या सामर्थ्याने आणि इच्छेने त्या मोहाच्या जाळ्यात अडकल्या होत्या. काही प्रेमाच्या मोहाने फसविल्या गेल्या होत्या, तर काहींना रावणाने युद्धाच्या इच्छेने जिंकले होते. मात्र, त्या सर्व स्त्रियांना रावणाने ना बलपूर्वक, ना पराक्रमाने, ना दुसऱ्या कोणत्याही हेतूने मिळवले होते; आणि त्या सर्व त्याच्या पूर्वीच्या पत्न्या होत्या—फक्त जनकनंदिनी सीता सोडून. त्या स्त्रियांपैकी एकही नीच कुळातील नव्हती, एकही कुरूप किंवा अविनयी नव्हती, सर्वच रूपवान, सुसंस्कृत आणि सद्गुणी होत्या; आणि रावणाला त्याच्या पत्न्यांपैकी कोणतीही अप्रिय नव्हती. हे सर्व पाहून वानरांचा स्वामी हनुमान मनाशी विचार करू लागला, "जर राघवाची धर्मपत्नी सीता या रावणाच्या स्त्रियांप्रमाणे असेल, तर या राक्षसराजाच्या सर्व पत्नी खरोखरच उच्च कुळातील आणि सुसंस्कारित असाव्यात." परंतु लगेचच त्याने गुप्त रूप धारण करून पुन्हा मनात विचार केला, "तरीसुद्धा, सीता सद्गुणात सर्वश्रेष्ठ आहे. पण या लंकेच्या महात्मा राजाने तिच्याशी फारच अधम आणि घृणास्पद कृत्य केले आहे." इतक्यात, त्या रम्य राजवाड्यात हनुमानाच्या नजरेस एक अद्भुत, रत्नजडित, देवांसाठी योग्य असा तेजस्वी पलंग पडला. तो पलंग मखमली वस्त्रांनी मढवलेला, हस्तिदंती व सुवर्णाच्या नक्षीने सजवलेला, सुंदर आसनांनी आणि मणींनी सुशोभित होता. त्यावर एका बाजूला चांदीसारखा शुभ्र छत्र, दिव्य हारांनी अलंकृत, जणू तारांमध्ये चंद्र चमकत असल्यासारखा, शोभत होता. त्या पलंगाभोवती शुद्ध सोन्याचे वलय होते आणि तो सूर्याप्रमाणे चमकत होता; त्यावर अशोकफुलांच्या माळा पसरलेल्या होत्या. चारही बाजूंनी यक्षपुच्छाच्या चामरांनी तो पंखा घालण्यात येत होता, विविध सुगंधित धूप आणि चंदनाचा दरवळ दरवळत होता. मऊशार काश्मिरी कम्बळे व कोमल उबदार लोकरीचे वस्त्र पसरलेले होते, आणि सुमधुर फुलांच्या माळांनी तो पलंग सर्वदिशांनी सजवलेला होता. त्या पलंगावर, हनुमानाने एक प्रचंड, मेघासारखा काळा, तेजस्वी कुंडलांनी अलंकृत, रक्तवर्ण डोळ्यांचा, विशाल भुजांचा, चांदीच्या वस्त्रात शोभणारा पुरुष पाहिला. त्याच्या अंगाला सुगंधित रक्तचंदनाचा लेप लावलेला होता, जणू संध्याकाळच्या प्रकाशात मेघ लालसर झाला आहे, आणि त्यावर वीज चमकत आहे. दिव्य अलंकारांनी सजलेला, सुंदर, इच्छेनुसार कोणतेही रूप धारण करणारा, वृक्ष, उपवन आणि झाडाझुडपांनी वेढलेला तो पुरुष जणू विश्रांत झालेला मंदार पर्वतच भासत होता. तो राक्षसराज रावण, मद्यपान करून, त्या तेजस्वी पलंगावर झोपलेला होता, आणि त्याची वीरश्री सर्वत्र झळकत होती. रावणाच्या जवळ जाऊन, त्याचा श्वास जणू महाकाय सर्पासारखा गडगडत होता, ते पाहून हनुमान अत्यंत सावधगिरीने, काळजीपूर्वक पुढे गेला. मग एका उंच व्यासपीठावर पोहोचून, कठड्याच्या आडोशाला लपून, तो वानरश्रेष्ठ त्या मद्यप्रभावित राक्षससिंहाकडे पाहू लागला. रावणाचा पलंग, त्याच्या झोपेत, जणू एखाद्या मोठ्या धबधब्याप्रमाणे चमकत होता, आणि त्याच्या शेजारी एखाद्या राजहस्ताचा विसावा जसा असतो तसा भासत होता. त्या महात्मा रावणाच्या भुजा—सुवर्ण कंकणांनी सजवलेल्या—पलंगावर पसरलेल्या होत्या, त्या जणू इंद्राच्या ध्वजासारख्या दिसत होत्या. हत्तीच्या दातांनी झालेल्या जखमा, वज्राने कोरल्यासारख्या रुंद भुजा, विष्णूच्या चक्राच्या खुणांनी अंकित, त्या भुजा अत्यंत बलशाली आणि विशाल होत्या. घट्ट, सुंदर, एकमेकांना जोडलेल्या, मजबूत, नखर आणि अंगठे सुंदर, आणि त्यावर त्याचे स्वतःचे अंगठ्या होत्या. त्या भुजा एकत्र पसरलेल्या, लोखंडी गदेसारख्या गोल, हत्तीच्या सोंडेप्रमाणे गोलाईदार, आणि त्या तेजस्वी पलंगावर जणू दोन पाचमुखी सर्प झोपले आहेत, असे भासत होत्या. थंड, सुगंधित, अत्यंत मूल्यवान चंदनाच्या लेपाने माखलेल्या, जणू चंद्र किंवा शशकाच्या लेपासारख्या, त्या भुजा सुंदर अलंकारांनी सजवलेल्या होत्या. त्या भुजा सुंदर स्त्रियांनी दाबलेल्या, उत्कृष्ट इत्रांनी सुगंधित केलेल्या, यक्ष, नाग, गंधर्व, देव आणि श्रेष्ठ दानव यांच्या संगतीने त्या नेहमी प्रसन्न असत. त्या पलंगावर पडलेल्या रावणाच्या भुजा हनुमानाला जणू मंदार पर्वतातील गुहेत झोपलेले दोन महाकाय सर्पच वाटले. त्या दोन पूर्ण भुजांनी, पर्वतासारखा राक्षसराज मंदाराच्या दोन शिखरांसारखा तेजस्वी दिसत होता. आंबा, चंपक, बकुळ फुलांचा सुगंध, उत्तम अन्नपेयाचा दरवळ त्या रावणाच्या अंगावरून दरवळत होता. त्या राक्षसराजाच्या मोठ्या मुखातून झोपेत श्वास बाहेर पडत होता, आणि जणू तो संपूर्ण राजवाडा त्या श्वासाने भरून गेला होता. त्याच्या डोक्यावर मुकुट, मोती आणि रत्नांनी अलंकृत, किंचित तिरका पडलेला, आणि त्याच्या कानात तेजस्वी कुंडले चमकत होती. रक्तचंदनाने लिप्त, सुंदर हारांनी सजलेली, रुंद, पूर्ण आणि विशाल छाती उठून दिसत होती. फिकट रंगाच्या, विखुरलेल्या रेशमी वस्त्रांनी त्याच्या जखमी बाजूला झाकलेले होते, आणि तो महागड्या पिवळ्या उत्तरीयाने व्यवस्थित गुंडाळलेला होता. त्याचा श्वास सर्पासारखा गडगडत होता, आणि तो जणू काळ्या उडदाच्या राशीसारखा, गंगेच्या काठावर झोपलेल्या हत्तीप्रमाणे भासत होता. चारही बाजूंनी सुवर्ण दिव्यांनी प्रकाशित, त्याचे संपूर्ण शरीर जणू विजेने चमकणाऱ्या मेघासारखे झळकत होते. त्या महात्मा राक्षसराजाच्या पायाशी, त्याच्या प्रिय पत्नी, त्या घरात दिसत होत्या. त्यांचे चेहरे चंद्रासारखे तेजस्वी, कानात सुंदर कुंडले, त्यांच्या हारांना आणि अलंकारांना तजेला होता—हे सर्व हनुमानाने पाहिले. त्या सर्व स्त्रिया नृत्य, गायन, वादन यात निपुण होत्या. त्या रावणाच्या भुजांवर बसलेल्या, सुंदर अलंकारांनी सजलेल्या, विश्रांती घेत होत्या—असे वानरश्रेष्ठ हनुमानाने पाहिले. इथे वाल्मीकि रामायणाच्या सुंदरकांडातील दहावे सर्ग संपतो.