रावणाच्या राजमहलातल्या त्या दिव्य सभागृहात, हनुमानाने एक अद्भुत दृश्य पाहिले. रावणाच्या काही स्त्रियांच्या कानातल्या झुमके, त्यांच्या तोंडातून येणाऱ्या मंद श्वासामुळे, मृदूतेने हलत होते आणि त्यांचा तेजस्वी प्रकाश सर्वत्र पसरत होता. त्या स्त्रियांच्या श्वासातून साखरेची आणि मद्याची नैसर्गिक, गोड आणि मनमोहक सुगंध दरवळत होता, ज्यामुळे त्या क्षणी रावण अतिशय आनंदित झाला. रावणाच्या काही पत्नी, ज्या चेहऱ्याने स्वतः रावणाशी साम्य राखत होत्या, त्या वारंवार एकमेकींच्या मुखाचा सुगंध घेत होत्या. या सर्व कुलीन स्त्रिया मनाने पूर्णपणे रावणाशी बांधलेल्या होत्या; त्यांना स्वतःची स्वतंत्रता नव्हती, त्या केवळ आपल्या सहपत्नींच्या इच्छेनुसारच वागत होत्या. त्या ठिकाणी काही स्त्रिया एकमेकींच्या अलंकृत हातांवर आणि त्यांच्या सुंदर वस्त्रांवर विसावल्या होत्या. कुणी एका स्त्रीने दुसरीच्या छातीवर डोके ठेवले होते, कुणी दुसरीच्या हातावर विसावली होती; आणखी एक जण कुणाच्या मांडीवर, तर कुणी कुणाच्या उरोजांवर झोपली होती. त्या एकमेकींच्या मांडीवर, बाजूवर, कंबरेवर आणि पाठीवर विसावल्या होत्या; त्यांचे सर्वांग एकमेकांत गुंतलेले होते, प्रेम आणि मद्याच्या नशेत त्या पूर्णपणे रंगून गेल्या होत्या. त्या कृश कटिप्रदेश असलेल्या स्त्रिया, एकमेकींच्या स्पर्शात आनंद घेत, हात एकमेकांत गुंफून सर्वजणी एकत्र झोपल्या होत्या. त्यांच्या हातांनी तयार झालेली स्त्रियांची माळ, जणू काही फुलांची माळ धाग्यावर गुंफली आहे आणि त्यावर मद्यधुंद मधमाशा गुंजारव करत आहेत, अशी भासली. वसंत ऋतूमध्ये वाऱ्याने एकत्र गुंफलेल्या फुलांनी भरलेल्या वेल्यांच्या गाठीसारख्या त्या स्त्रिया एकमेकींत गुंतल्या होत्या. रावणाच्या त्या स्त्रियांचा समूह, त्यांच्या सुंदर खांद्यांवर मधमाशा गुंजारव करत होत्या, आणि तो समूह जणू वाऱ्याने हलवलेल्या वनासारखा वाटत होता. त्या वेळी, त्यांच्या अंगावरच्या योग्य अलंकारांमध्ये, शरीरांमध्ये, वस्त्रांमध्ये आणि हारांमध्ये कोणती स्त्री कोण आहे, हे ओळखणे अशक्य झाले होते. रावण अत्यंत आरामात झोपलेला असताना, विविध वर्णाच्या त्या स्त्रिया, सुवर्ण दीपांसारख्या झळकत होत्या, जणू न थकणाऱ्या डोळ्यांसारख्या भासत होत्या. राजे, ऋषी, देव, गंधर्व आणि दैत्य यांच्या कन्या—सर्वजणी, कामवासनेने मोहित होऊन, रावणाच्या अधीन झाल्या होत्या. त्या सर्व स्त्रिया, युद्धाची इच्छा असणाऱ्या रावणाने जिंकलेल्या, प्रेमाच्या नशेत मग्न होत्या; काही प्रेमाच्या मोहाने फसवून आणलेल्या होत्या. या स्त्रियांपैकी कोणतीही बलप्रयोगाने, पराक्रमाने किंवा अन्य कोणत्याही इच्छेने मिळवलेली नव्हती; कोणतीही त्याच्यासाठी नवीन नव्हती—फक्त जनककन्या सीता याला अपवाद होती. त्या सर्व स्त्रिया उच्च कुळातील होत्या, कोणतीही कुरूप, अशिष्ट किंवा अवगुणी नव्हती; कोणतीही त्याची पत्नी अशी नव्हती की जी सद्गुणहीन किंवा अप्रिय होती. हे दृश्य पाहून, वानरांचा स्वामी हनुमान विचार करू लागला—"जर राघवाची धर्मनिष्ठ पत्नी अशी असेल, तर या राक्षसराजाच्या स्त्रिया नक्कीच उच्च कुळातील आहेत," असा त्याचा उदात्त विचार झाला. पुन्हा एकदा, आपला गुप्त रूप धारण करून, हनुमानाने मनाशी विचार केला—"नक्कीच सीता सद्गुणात श्रेष्ठ आहे; तरीही लंकेचा हा महात्मा रावण तिच्याशी अत्यंत अधम आणि पापमय कृत्य करतो आहे." यानंतर, हनुमानाने त्या दिव्य रम्य सभागृहात एक भव्य रत्नजडित, पारदर्शक क्रिस्टलसारखी झळाळणारी शय्या पाहिली, जी देवताही शोभून जाईल अशी होती. त्या शय्येवर मऊ व सुंदर वस्त्रांची सजावट होती, हस्तिदंती आणि सोन्याच्या नक्षीची भर होती, आणि सुंदर पाचू जडवलेली आसने होती, जी प्रचंड संपत्तीचे लक्षण होती. त्या शय्येच्या एका भागात, हनुमानाने एक शुभ्र छत्र पाहिले, जे दिव्य हारांनी अलंकृत होते आणि जणू तारकांमध्ये चंद्र शोभावा तसे भासत होते. शुद्ध सोन्याच्या वलयांनी वेढलेले, सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, अशोक फुलांच्या हारांनी मढवलेले एक सर्वोच्च आसन त्याने पाहिले. सर्व बाजूंनी यक्षपुच्छांच्या पंख्यांनी शीतलता मिळवली जात होती, विविध सुवासिक द्रव्यांनी आणि उत्तम धूपाने त्या सभागृहात सुगंध दरवळत होता. त्या आसनावर मऊ वस्त्रे आणि कोमल मेंढ्याच्या लोकरीचे आच्छादन होते, आणि सर्व बाजूंनी मौल्यवान फुलांच्या हारांनी सजावट केली होती. त्या आसनावर हनुमानाने एक मेघासारखा काळा, तेजस्वी कुंडले घातलेला, लाल डोळ्यांचा, बलवान भुजांचा, आणि चांदीच्या झगमगत्या वस्त्रात शोभणारा पुरुष पाहिला. त्याचे शरीर सुवासिक लाल चंदनाने अंगाला लावलेले होते, आणि तो जणू संध्याकाळच्या लाल रंगाने रंगलेला मेघ, वीज चमकत असल्यासारखा भासत होता. तो दिव्य अलंकारांनी अलंकृत, देखणा, इच्छेनुसार कोणतेही रूप धारण करणारा, वृक्ष, वनराई आणि झुडपांनी वेढलेला होता, जणू विश्राम घेतलेला मंदार पर्वतच भासत होता. रावण, राक्षसांचा स्वामी, मद्यपान केल्यानंतर त्या झगमगत्या पलंगावर झोपला होता, तेजस्वी आणि वीर दिसत होता. हनुमान जसा रावणाजवळ गेला, जो मोठ्या नागासारखा श्वास घेत होता, तसा तो फारच सावध झाला आणि अत्यंत दक्षतेने पुढे सरकला. मग, एका उंच व्यासपीठावर पोहोचून, कठड्याच्या मागे लपून, तो महान वानर रावणाच्या त्या मद्यधुंद सिंहाकडे पाहू लागला. त्या राक्षसराजाच्या झोपलेल्या पलंगावर, तो पलंग जणू मोठ्या धबधब्यासारखा झळकत होता आणि त्याच्या शेजारी एक भव्य हत्ती विश्रांती घेत असल्यासारखा भासत होता. हनुमानाने त्या महात्मा राजाच्या विशाल भुजा पाहिल्या, ज्या सोन्याच्या बाजूबंदांनी अलंकृत होत्या, आणि त्या जणू इंद्राच्या पताकेसारख्या फडकत होत्या. त्या भुजांवर हत्तीच्या सुळ्यांच्या घावांचे व्रण होते, जणू वज्राने कोरलेल्या प्रमाणे रुंद होत्या, विष्णूच्या चक्रासारख्या चिन्हांनी नटलेल्या, आणि अत्यंत बलवान होत्या. त्या जाड, सुडौल, एकत्र जोडलेल्या, बळकट, सुंदर नखांनी आणि अंगठ्यांनी युक्त, स्वतःच्या अंगठ्यांच्या अंगठ्या घातलेल्या भुजा होत्या. त्या एकत्र ठेवलेल्या, लोखंडी गदेसारख्या, गोलाकार आणि हत्तीच्या सोंडेप्रमाणे दिसणाऱ्या भुजा, त्या तेजस्वी पलंगावर दोन पाच डोकी असलेल्या नागांसारख्या पसरलेल्या होत्या. शीतल, सुगंधी आणि अत्यंत मौल्यवान चंदनाने अंगाला लावलेल्या, जणू चंद्र किंवा सशाच्या अंगावर लावलेल्या लेपासारख्या, त्या भुजा सुंदरपणे अलंकृत होत्या. त्या उत्तम स्त्रियांनी मर्दन केलेल्या, उत्कृष्ट इत्रांनी सुगंधित केलेल्या, यक्ष, नाग, गंधर्व, देव आणि श्रेष्ठ दानवांनीही पूजित अशा होत्या. हनुमानाने त्या भुजा पलंगावर जणू मंदार पर्वताच्या गुहेत झोपलेल्या दोन प्रचंड नागांसारख्या, रागाने फुत्कारणाऱ्या भासत होत्या, अशा प्रकारे पाहिल्या. अशा प्रकारे, हनुमानाने रावणाच्या महालातील हे अद्भुत, विलक्षण आणि तेजस्वी दृश्य आपल्या डोळ्यांनी अनुभवले.