रावणाच्या राजमहलात त्या रात्रीचा विलक्षण देखावा होता. मद्यपान व क्रीडेमुळे थकलेल्या, निद्राधीन स्त्रिया तिथे विखुरलेल्या केसांनी, माळांनी आणि रत्नजडित दागिन्यांनी झोपलेल्या होत्या. त्यांच्या काहींच्या कपाळावरील टिळे पुसटले होते; काहींच्या पैंजणांची जागा बदलली होती, तर काहींच्या हार गळून त्यांच्या बाजूला पडले होते. काही स्त्रिया मोत्यांच्या हारांनी अलंकृत होत्या, तर काहींच्या वस्त्रांचे सोगले सैल झाले होते, कंबरपट्टे सुटले होते, जणू त्या तरुणी वाऱ्याच्या झोक्याने उडवल्या गेल्या होत्या. काहींनी कुंडले घातले नव्हते, काहींच्या माळा तुटून चुरगळल्या होत्या, जणू एखाद्या मोठ्या हत्तीने फुललेल्या वेलींना पायदळी तुडवले असावे. काही स्त्रियांच्या गळ्यातील हार तेजस्वी चांदण्यासारखे झळकत होते, आणि त्यांच्या स्तनांदरम्यान झोपलेल्या हंसांसारखे भासत होते. काहींच्या अंगावर असलेले 'व्याघ्रनेत्र' रत्न कदंब पक्ष्यांसारखे दिसत होते, तर काहींच्या सोन्याच्या दोऱ्या चक्रवाक पक्ष्यांच्या जोड्यांसारख्या भासत होत्या. हंस, कारंडव आणि चक्रवाक पक्ष्यांनी अलंकृत त्यांच्या नितंबांनी आणि पृष्ठभागांनी जणू वाळवंटातील वाळूच्या बेटांसारखी शोभा मिळवली होती. काही स्त्रिया सोन्याच्या कमळासारख्या मोठ्या घंट्यांच्या जाळीने अलंकृत होत्या, आणि त्या झोपलेल्या नद्यांसारख्या भासत होत्या, ज्या नद्यांना सौंदर्य आणि कीर्ती लाभली आहे. काहींच्या कोमल अंगावर आणि स्तनांच्या टोकांवर सुंदर दागिन्यांच्या रांगांचा तेजस्वी प्रकाश दिसत होता. काही स्त्रियांच्या वस्त्रांच्या कडा त्यांच्या श्वासामुळे पुन्हा पुन्हा त्यांच्या चेहऱ्यावर फडफडत होत्या. त्या सुवर्ण छटांच्या विविध रंगांच्या कडा त्यांच्या चेहऱ्यांच्या तळाशी झेंड्यांसारख्या चमकत होत्या. काहींच्या कुंडल्यांचा तेजस्वी प्रकाश त्यांच्या श्वासाच्या सौम्य झुळुकीने अलगद हलत होता. त्यांच्या श्वासातून साखर व मद्याचा गोड, मनमोहक सुगंध दरवळत होता, आणि तो सुगंध त्या वेळी रावणाला आनंद देणारा होता. रावणाच्या काही पत्नी, ज्या स्वतः रावणाच्या मुखासारख्या सुंदर होत्या, त्या वारंवार आपल्या प्रतिस्पर्धिनीच्या मुखाचा सुगंध घेत होत्या. त्या सगळ्या श्रेष्ठ स्त्रिया मनाने पूर्णपणे रावणाशी एकरूप झालेल्या होत्या, आणि त्या आपल्या सहपत्नींच्या इच्छेनुसारच वागत होत्या, स्वतःला स्वतंत्रपणे काहीच करत नव्हत्या. काही स्त्रिया एकमेकींच्या अलंकृत हातावर झोपल्या होत्या, त्यांच्या सुंदर वस्त्रांवर विसावल्या होत्या. कोणी एका स्त्रीच्या छातीवर, कोणी दुसरीच्या हातावर, कोणी कोणाच्या मांडीवर, तर कोणी कोणाच्या स्तनावर झोपलेली होती. त्या एकमेकींच्या मांड्या, बाजू, नितंब, पाठीवर विसावलेल्या होत्या; त्यांच्या अंगावरची मद्याची झिंग आणि परस्परातील स्नेह यामुळे त्या एकमेकांमध्ये गुंतलेल्या होत्या. एकमेकींच्या स्पर्शाचा आनंद घेत, त्या सडपातळ कंबरेच्या स्त्रिया हातात हात गुंफून झोपलेल्या होत्या. त्या स्त्रियांचा हा समूह जणू फुलांच्या माळेसारखा भासत होता, ज्यावर मद्यधुंद भुंगे गुंजारव करत होते. जणू वसंतातील फुललेल्या वेलींनी एकमेकींमध्ये गुंफलेले फुलांचे गुच्छ वाऱ्याने हलले असावेत, तशी त्यांची स्थिती होती. रावणाच्या या रमणीवनात सुंदर खांद्यांनी एकमेकींना बिलगलेल्या स्त्रिया आणि त्यांच्याभोवती भुंगे गुंजारव करत होते, जणू वाऱ्याने हलणारे घनदाट जंगलच. त्या वेळी त्यांच्या दागिन्यांत, शरीरांत, वस्त्रांत, माळांत – काहीच वेगळे ओळखता येत नव्हते; कोणती स्त्री कोणती हेच कळत नव्हते. रावण निवांतपणे झोपलेला असताना, विविध वर्णाच्या त्या स्त्रिया सुवर्ण दिव्यांसारख्या उजळून निघाल्या होत्या, जणू झपाट्याने न हलणारी डोळ्यांची रांगच. राजांची, ऋषींची, देवांची, गंधर्वांची, राक्षसांची कन्या – सर्वजणी कामभावनेने मोहित होऊन त्याच्या स्वाधीन झाल्या होत्या. रावणाने युद्धाची आस ठेवून ज्या स्त्रियांना जिंकले होते, त्या सर्वजणी काममदाने भरलेल्या होत्या; काही प्रेमाच्या मोहाने फसवून आणलेल्या होत्या. त्या स्त्रियांपैकी कोणतीही बलप्रयोग, शौर्य किंवा अन्य इच्छेने मिळवलेली नव्हती, आणि त्याच्यासाठी नवीन नव्हती—फक्त जनककन्या सीता हिचा अपवाद होता. त्या सर्व स्त्रियांपैकी कोणीही नीच कुळाची नव्हती, कोणीही कुरूप, अविनयी किंवा अवगुणी नव्हती; कोणतीही त्याची पत्नी अशील किंवा अप्रिय नव्हती. हे सर्व पाहून वानरश्रेष्ठ हनुमान विचार करू लागला—“राघवाची धर्मपत्नी जर अशी असेल, तर रावण या राक्षसराजाच्या या स्त्रिया खरोखरच उच्च कुळातील आहेत.” त्याच्या मनात असा उदात्त विचार आला. पुन्हा एकदा, आपले रूप अदृश्य करून, हनुमान मनाशी म्हणाला—“नक्कीच सीता गुणांनी श्रेष्ठ आहे; तरीही या लंकेच्या महानात्मा रावणाने तिच्याबद्दल फारच पापकर्म केले आहे.” अशा प्रकारे सुंदरकांडातील दहावा सर्ग संपतो. यानंतर हनुमानाने तिथे एक विलक्षण, रत्नजडित, देवांसाठीही योग्य असा तेजस्वी पलंग पाहिला. त्यावर उत्तम वस्त्रे, हस्तीदंत व सोन्याच्या सजावटी, आणि उत्कृष्ट पाचू जडवलेली आसने होती—सर्वत्र ऐश्वर्याची छटा होती. त्या पलंगाच्या एका भागात त्याने पांढरा, दिव्य माळांनी अलंकृत, चंद्रासारखा तेजस्वी छत्र पाहिला, जणू तारांगणातील चंद्रच. शुद्ध सोन्याने वेढलेला, सूर्याप्रमाणे झळाळणारा, अशोकमालांनी सुशोभित असा एक सर्वोच्च आसन त्याने पाहिले. सर्व बाजूंनी चवरीने सेवकांनी वाऱ्याची झुळूक देत होते, विविध सुगंधांनी, उत्तम धूपाने ते आसन सुगंधित होत होते. उत्कृष्ट वस्त्रांनी, मऊ मेंढ्याच्या लोकऱ्यांनी झाकलेले, आणि सर्वत्र सुंदर फुलांच्या माळांनी सुशोभित असे ते आसन होते. त्या आसनावर हनुमानाने एक मेघासारखा, तेजस्वी कुंडले घातलेला, लाल डोळ्यांचा, बलवान भुजांचा, आणि चकाकत्या रजतवस्त्रांनी सजलेला पुरुष पाहिला. त्याच्या अंगाला सुगंधी लाल चंदन लावलेले होते, जणू संध्याकाळच्या लालसर रंगाने रंगलेला मेघ, वीज चमकत असावी तसा भासत होता. तो दिव्य अलंकारांनी अलंकृत, देखणा, इच्छेनुसार रूप धारण करणारा, झाडे, उपवन, आणि जाळ्यांनी वेढलेला होता, जणू विश्रांती घेत असलेला मंदर पर्वतच.