हनुमानाने लंकेतील एका भव्य, तेजस्वी आणि रत्नांनी झळाळणाऱ्या पुष्पाह्वय नावाच्या राजवाड्याकडे नजर टाकली. हा राजवाडा इतर सर्व वानरांच्या राजवाड्यांत सर्वोत्तम, उंच आणि तेजस्वी होता. त्याच्या अंगणात बेरिलपासून तयार केलेली पक्षी, चांदी व प्रवाळाचे पक्षी, आणि विविध रत्नांनी मढवलेले अद्भुत सर्प तसेच सुंदर अवयव असलेले उत्तम जातीचे घोडे दिसत होते. पुढे त्याने पाहिले—प्रवाळ आणि सोन्याच्या पंखांचे, वाकडे-ओलेसारखे दिसणारे पक्षी, जणू काही इच्छा मूर्तिमंत रूपात प्रकट झाल्या आहेत, असे सुंदर चेहऱ्याचे आणि भव्य पंखांचे पक्षी तेथे होते. कमळाच्या पाकळ्यांसारखी सोंड असलेले हत्ती, काहींना माने होती; शुभहस्त असलेली देवी, आणि कमळहस्त लक्ष्मीचेही सुंदर रूप तेथे कोरलेले होते. हा भव्य प्रासाद पाहून हनुमान चकीत झाला, जणू एखाद्या सुंदर गुहेसह डोंगरावर उभा आहे, किंवा हिम वितळल्यानंतर त्या गुहेतील सौंदर्य फुलून आले आहे, असे वाटले. त्यानंतर, वायुपुत्र हनुमान, लंकेच्या त्या दहा डोक्यांच्या रावणाच्या नगरीत शिरला. त्याचा हेतू एकच—जनककन्या सीतेचा शोध घेणे. तिच्या पतीच्या गुणांनी भारावलेल्या, दुःखी आणि आदरणीय अशा सीतेचा शोध घेताना, हनुमानाच्या मनात खूप अस्वस्थता निर्माण झाली. तो सर्वदूर डोळ्यांनी शोध घेत होता. नंतर, सुंदरकांडाच्या आठव्या सर्गात, हनुमान त्या राजवाड्याच्या मध्यभागी उभा राहिला. त्याने पाहिले—रत्नांनी, मणक्यांनी सजवलेला, सुवर्णाच्या जाळ्यांनी झगमगणारा एक महान प्रासाद. विश्वकर्म्याने स्वतः तयार केलेला, आकाशात वाऱ्याच्या मार्गावर उभा असलेला, सूर्याच्या मार्गासारखा तेजस्वी असा तो प्रासाद होता. त्या राजवाड्यात कुठेही कसलीही उणीव नव्हती; प्रत्येक गोष्ट रत्नांनी नटलेली, देवतांमध्येही असा भेद नसेल, इतका वैशिष्ट्यपूर्ण आणि अद्वितीय होता. तप, एकाग्रता आणि पराक्रम यामुळे मिळवलेला, मनन व साधनेने बांधलेला, विविध रूपांनी सजवलेला तो प्रासाद होता. तो वाऱ्याच्या वेगाने हालणाऱ्या, सहज न गाठता येणाऱ्या, श्रेष्ठ, पुण्यवान, तेजस्वी आणि महान आत्म्यांच्या निवासस्थानासारखा होता. त्याची पायाभरणी अद्वितीय, अनेक शिखरांनी सुशोभित, मनाला आनंद देणारा, शरदचंद्रासारखा निर्मळ, पर्वतशिखरासारखा भव्य होता. त्या ठिकाणी रात्री हिंडणारे, कानात कर्णफुले घातलेले, मोठ्या डोळ्यांचे, आकाशात झेपावणारे, वेगवान, हजारो प्रेतांनी वाहून नेले जाणारे राक्षसही फिरत होते. नवव्या सर्गात, त्या उत्तम निवासस्थानाच्या मध्यभागी, हनुमानाने अत्यंत शुद्ध, प्रशस्त आणि सर्व घरांमध्ये सर्वोत्तम असा एक राजवाडा पाहिला. राक्षसराजाच्या त्या भव्य प्रासादाची रुंदी अर्ध्या योजनापर्यंत आणि लांबी संपूर्ण योजनापर्यंत पसरलेली होती; त्यात अनेक उंच प्रासाद गर्दीने उभे होते. हनुमान, शत्रूंचा संहार करणारा, मोठ्या डोळ्यांच्या वैदेही सीतेचा शोध घेत सर्वत्र फिरत होता. राक्षसांच्या त्या उत्तम निवासस्थानाचा निरीक्षण करत, तो राक्षसराजाच्या निवासाकडे गेला. त्या प्रासादाभोवती चार सोंडीचे आणि तीन सोंडीचे हत्ती, मोकळे, बलाढ्य शस्त्रधारी सैनिकांनी संरक्षित होते. रावणाचा निवास त्याच्या राक्षसी स्त्रियांनी, जबरदस्तीने आणलेल्या राजकन्यांनी भरलेला होता. त्या ठिकाणी मगर, मकर, विशाल मासे आणि सर्पांनी भरलेले, वाऱ्याच्या झुळकीने हालणारे जलाशय होते, जणू सर्पांनी भरलेला महासागरच. वैश्रवण, चंद्र आणि गरुड यांच्या जवळ असलेले जे ऐश्वर्य, तेच अविचल तेज, आनंदाने रावणाच्या घरात नित्य नांदत होते. त्या प्रासादाच्या मध्यभागी हनुमानाने आणखी एक उत्तम बांधलेला, अनेक मार्गांनी बाहेर पडता येईल असा राजवाडा पाहिला. विश्वकर्म्याने ब्रह्मदेवासाठी तयार केलेली, पुष्पक नावाची दिव्य विमानरूपी हवामहल तेथे होता, सर्व प्रकारच्या रत्नांनी अलंकृत. ती पुष्पक विमानाची प्राप्ती कुबेराने तपश्चर्येने ब्रह्मदेवाकडून मिळवली होती; पण रावणाने आपल्या पराक्रमाने कुबेराला जिंकून ती मिळवली. ती विमानशाळा शुद्ध सोन्याच्या आणि चांदीच्या खांबांवर उभी होती, हरणाच्या विविध मुद्रांनी सजवलेली, तेजाने प्रज्वलित होत होती. चहुबाजूंनी भव्य मंडपांनी सजलेली, मेरू व मंदार पर्वतासारखी, जणू आकाशाला भिडणारी वाटावी अशी ती होती. विश्वकर्म्याने तयार केलेली, अग्नी व सूर्यासारखी झळाळणारी, सुवर्णाच्या पायऱ्या आणि सुंदर वेदिकांनी युक्त होती. सुवर्ण व स्फटिकाच्या जाळ्या, निळ्या नीलमणीच्या वेदिका, नीलरत्नांनी सजलेली होती. अद्भुत प्रवाळ, मौल्यवान रत्न, अतुलनीय मोती, सर्वत्र तेजाने झळाळत होते, जणू हाताच्या तळव्यासारखे चमकत होते. लाल चंदन आणि सुवर्णसदृश धूप यांच्या सुवासिक वासाने, शुभगंधांनी परिपूर्ण, ती जागा नव्या सूर्याप्रमाणे उजळून निघाली होती. विविध सुंदर मंडपांनी सजवलेल्या त्या दिव्य पुष्पक विमानावर हनुमान चढला. तेथे उभा राहून त्याने अन्न, पेय व नैवेद्य यांचा सुगंध सर्वत्र दरवळताना जाणवला. त्या मिश्रित दिव्य सुवासाने त्याचे मन प्रसन्न झाले; तो सुगंध जणू प्रिय मित्रास भेटल्याचा आनंद देणारा होता. 'इथे ये,' असे म्हणत तो रावणाच्या दिशेने गेला आणि त्याने एक भव्य, शुभ सभागृह पाहिले. ती रावणाची सभा जणू प्रिय स्त्रीसारखी सुंदर, रत्नांच्या पायऱ्या आणि सुवर्णाच्या जाळ्यांनी झगमगणारी होती. तिच्या जमिनीवर स्फटिकाचे आच्छादन होते, जणू दातांमधील फटीसारखे; मोती, हिरा, प्रवाळ, चांदी आणि सोन्याने ती सजली होती. अनेक रत्नांच्या आणि स्तंभांच्या ओळींनी, प्रत्येक स्तंभ सम, सरळ, उंच आणि सर्व बाजूंनी सुशोभित, ती सभा अलंकृत होती. उंच उंच स्तंभ, जणू पंख फडफडवत आकाशाकडे झेपावतात, असे वाटावेत; जमिनीवर विस्तीर्ण गालिचा, पृथ्वीवरील चिन्हांनी चिन्हांकित, पसरवलेला होता. अशा प्रकारे, हनुमानाने लंकेतील त्या अद्वितीय, दिव्य राजवाड्यांचे आणि सभागृहांचे दर्शन घेतले, आणि आपल्या पवित्र कार्यासाठी सीतेच्या शोधात पुढे गेला.