हनुमान लंकेमध्ये प्रवेश करत असताना, त्याच्या सामर्थ्यवान डोळ्यांसमोर एक अद्भुत दृश्य उलगडले. त्याने पाहिले की हवेत जणू काही मेघांचे जाळे पसरले आहे, ज्यात बिल्लौर आणि सोन्याच्या जाळ्यांनी सजवलेली प्रासादांची गुंफण होती. हे सर्व काही पावसाळ्यातील वीज चमकणाऱ्या मेघांसारखे, पक्ष्यांनी गजबजलेले भासत होते. त्याने विविध राजवाड्यांचे सभागृह पाहिले—शंखांसाठी, शस्त्रास्त्रांसाठी, धनुष्यांसाठी खास सजवलेली दालनं, आणि पुन्हा एकदा मोहक, प्रशस्त ‘चंद्रसभागृह’सुद्धा या प्रासादरूपी पर्वतांवर उभारलेली होती. ही सर्व घरे त्यांच्या मालकांच्या सामर्थ्याने मिळवलेली, विविध प्रकारच्या यक्ष-गंधर्वांनी शासित, देव-दानवांनीही सन्मानित, कुठल्याही दोषांशिवाय होती. मायासारख्या कौशल्याने बांधलेली ही घरे पृथ्वीवरील सर्व गुणवत्तांमध्ये श्रेष्ठ होती आणि ती लंकेच्या स्वामीची होती. त्यानंतर त्याने एक भव्य, उंच प्रासाद पाहिला; मेघांच्या राशीसारखा आकार, सोन्याच्या तेजात न्हालेला, राक्षसाधिपतीच्या सामर्थ्याला साजेसा, जगात दुसरा कुठेही न सापडणारा असा हा प्रासाद होता. पृथ्वीवर स्वर्गासारखा पसरलेला हा प्रासाद असंख्य रत्नांनी झळाळत होता, विविध वृक्षांच्या फुलांनी मढवलेला, जणू पर्वतशिखरावर धूळ साचली आहे तसा दिसत होता. त्याने एक असा राजवाडा पाहिला, जो अनेक रत्नांनी अलंकृत होता, खडकांमधील खनिजांनी युक्त पर्वतशिखरासारखा, ग्रह-चंद्रांनी नटलेल्या आकाशासारखा, आणि कलात्मकपणे मांडलेल्या मेघांनी सजवलेला होता. पृथ्वीवर डोंगरांच्या रांगा, डोंगरांवर झाडांची छत्री, झाडांवर फुलांची छटा, आणि फुलांमध्ये केसर व पाकळ्या—असा निसर्गाचा अद्भुत खेळ त्याने पाहिला. पांढरे राजवाडे, कमळांनी भरलेली तलाव, पुन्हा कमळाच्या केसरांनी युक्त सुंदर वनराई आणि तलाव—हे सर्व त्याच्या नजरेस पडले. त्याच ठिकाणी ‘पुष्पाह्वय’ नावाचा तेजस्वी प्रासाद उभा होता, रत्नांच्या झगमगाटात फिरणारा, सर्वोत्कृष्ट राजवाड्यांमध्ये उंचावलेला, बलवान वानराचा भव्य प्रासाद. बिल्लौरपासून बनवलेले पक्षी, चांदी आणि प्रवाळाचे पक्षी, विविध रत्नांनी सजलेले नाग, आणि सुंदर अवयवांच्या जातीच्या घोड्यांचीही तेथे रेलचेल होती. प्रवाळ व सोन्याच्या पंखांचे पक्षी, जणू ओले झालेले पंख वाकवून बसलेत, त्यांची तेजस्विता पाहून वाटावे की, ते इच्छेच्या मूर्त स्वरूपात आहेत; सुंदर चेहऱ्याचे आणि भव्य पंखांचे हे पक्षी बनवलेले होते. कमळाच्या पाकळ्यांसारखी सोंड असलेले हत्ती, शुभ्र सोंड व अयशस्वी मानेचे काही हत्ती, शुभहस्ते देवी आणि लक्ष्मी, हातात कमळ घेऊन, अशा मूर्ती तेथे कोरल्या होत्या. त्या तेजस्वी प्रासादाजवळ पोहोचताना हनुमान भारावून गेला; जणू एखाद्या सुंदर गुहेने युक्त पर्वतावर तो आला आहे, असे त्याला वाटले. तिथे वातावरण सुगंधित आणि मोहक होते, जणू हिम वितळल्यानंतरची सुंदर गुहा असावी. यानंतर हनुमान, वायुपुत्र, दहा डोक्यांच्या रावणाच्या अधिपत्याखाली असलेल्या त्या नगरीत शिरला. तो जनककन्या सीतेचा शोध घेत होता—ती आदरणीय, दुःखात बुडालेली आणि पतीच्या गुणांनी भारावलेली होती. तिच्या शोधात, तिच्या उत्तम मनोवृत्ती आणि सदाचाराचा विचार करत, हनुमान सर्वत्र डोळ्यांनी शोध घेत होता आणि त्याचे मन अतिशय व्याकुळ झाले. आता, त्या प्रासादाच्या मध्यभागी उभा राहून, वायुपुत्र हनुमानाने एक भव्य, रत्नजडित, सोन्याच्या जाळ्यांनी मढवलेला प्रासाद पाहिला. हा प्रासाद अगाध, अद्भुत, आणि विश्वकर्म्याने स्वतः आपल्या हाताने बांधलेला होता. तो आकाशात वाऱ्याच्या मार्गाने उंचावत, सूर्याच्या मार्गासारखा तेजस्वी दिसत होता. तेथे काहीही दुर्लक्षित नव्हते; सर्वत्र मौल्यवान रत्नांची रेलचेल होती. देवांमध्येही असा भेद नव्हता, कारण प्रत्येक वस्तू वैशिष्ट्यपूर्ण होती. हा प्रासाद तप, एकाग्रता, शौर्य, मनोनिग्रह आणि विचार यांच्या बळावर मिळवलेला होता, आणि विविध वैशिष्ट्यांनी नटलेला होता. त्याच्या गतीवर लक्ष केंद्रित करून, तो प्रासाद वाऱ्यासारखा वेगवान, जवळ जाण्यास कठीण, महान आत्म्यांचा, पुण्यवानांचा, तेजस्वी आणि कीर्तीमानांचा मुख्य निवासस्थान होता. वेगळ्या पायावर उभा, अनेक शिखरांनी अलंकृत, मनाला आनंद देणारा, शरदचंद्रासारखा निर्मळ, पर्वतशिखरासारखा विलक्षण दिसणारा हा प्रासाद होता. तेथे रात्री हिंडणारे, कानात कुंडले घातलेले, मोठे भक्षक, आकाशात विहरणारे, मोठ्या मोठ्या डोळ्यांचे, विस्कटलेल्या केसांचे आणि वेगवान असुर, हजारो भूतांनी वाहून नेले जात होते. यानंतर, त्या उत्तम निवासाच्या मध्यभागी हनुमानाने एक स्वच्छ, प्रशस्त, आणि सर्व घरांमध्ये सर्वोत्तम असे दुसरे प्रासाद पाहिले. राक्षसांच्या राजाचा हा भव्य प्रासाद अर्धा योजन रुंद आणि पूर्ण योजन लांब, असंख्य उंच प्रासादांनी भरलेला होता. हनुमान, शत्रूंचा संहार करणारा, सर्वत्र फिरत वैदेही सीतेचा शोध घेत होता. राक्षसांच्या उत्तम निवासस्थानाचा निरीक्षण करून, हनुमान, आपल्या तेजात झळाळत, राक्षसाधिपतीच्या निवासाजवळ गेला. हा निवास चार सोंडांचे आणि तीन सोंडांचे हत्ती, मोकळे फिरणारे, आणि बलवान शस्त्रधारी सैनिकांनी वेढलेला होता. रावणाचा प्रासाद त्याच्या पत्नी, राक्षसी स्त्रिया, आणि जबरदस्तीने आणलेल्या राजकन्यांनी भरलेला होता. ते ठिकाण मगर, मकर, भीषण माशांनी गजबजलेले, वाऱ्याच्या वेगाने हलणारे, जणू नागांनी भरलेला समुद्रच भासावे असे होते. वैश्रवणाची संपत्ती, चंद्राची कीर्ती, गरुडाचे वैभव—ही सर्व संपत्ती, अयशस्वी न होणारी, रावणाच्या घरात नेहमीच सुखाने वावरत होती. त्या प्रासादाच्या मध्यभागी हनुमानाने आणखी एक उत्तम बांधलेला, अनेक द्वारांनी सजलेला प्रासाद पाहिला. विश्वकर्म्याने ब्रह्मदेवासाठी बांधलेली, पुष्पक नावाची दिव्य विमानरूपी गाडी, सर्व प्रकारच्या रत्नांनी अलंकृत, तिथे होती. कठोर तपाने कुबेराने ती ब्रह्मदेवाकडून मिळवली होती; नंतर रावणाने स्वतःच्या सामर्थ्याने कुबेरावर विजय मिळवून ती मिळवली. ही गाडी शुद्ध सोन्याच्या व चांदीच्या स्तंभांवर उभी होती, कुशलतेने बनवलेली, विविध मुद्रांतील हरणांच्या मूर्तीने सजलेली, आणि तेजाने झळाळणारी होती. सर्व बाजूंनी भव्य मंडपांनी अलंकृत, मेरू व मंदार पर्वतासारखी, जणू आकाशाला स्पर्श करणारी अशी ही विमानगृह होती. विश्वकर्म्यानेच ती बनवली होती—अग्नी आणि सूर्याच्या तेजाप्रमाणे झळाळणारी, सोन्याच्या सीढ्यांनी आणि सुंदर वेदिकांनी सुसज्ज. अशा प्रकारे, हनुमानाने लंकेच्या अद्भुत, तेजस्वी, आणि वैभवशाली प्रासादांचे दर्शन घेतले, आणि सीतेच्या शोधात तो पुढे सरकत राहिला.