हनुमान, वायुपुत्र, लंकेतील रावणाच्या राजवाड्यात शिरला आणि त्याने त्या घरात शत्रूंच्या सैन्यांचा संहार करणारे, ढगांसारखे घोंघावणारे आणि पर्वतासारखे विशाल असणारे राक्षस पाहिले. त्या ठिकाणी त्याने हजारो सैनिकांचे सैन्य पाहिले, जे वज्रांच्या गडगडाटासारखे गर्जत होते, युद्धात शत्रूंना अपराजेय होते आणि सोन्याने अलंकृत होते. रावणाच्या निवासस्थानी, तेजस्वी सूर्याप्रमाणे चमकणारे, सोन्याच्या जाळ्यांनी न अडवले गेलेले योद्धे त्याला दिसले. त्या वायुपुत्राने अनेक आकारांची पालखी, सुंदर वेलींनी वेढलेली घरे आणि चित्रांनी सजवलेले सभागृह पाहिले. याशिवाय त्याने खेळाची घरे, लाकडी पर्वतांचे मॉडेल्स, प्रेममंदिर आणि दिवसभरासाठी असलेले सभागृहही पाहिले. रावणाच्या राजवाड्यात त्याला मंदार पर्वताएवढ्या उंचीचे, मोरांच्या सिंहासनांनी गजबजलेले प्रासाद दिसले. तो प्रासाद ध्वजस्तंभांनी भरलेला, चारही बाजूंनी अमूल्य रत्नांच्या राशींनी वेढलेला, पक्का आणि दृढ होता, जणू सृष्टीच्या अधिपतीचेच घर. रत्नांची प्रभा आणि रावणाच्या तेजामुळे तो प्रासाद सूर्याच्या किरणांसारखा उजळून निघाला होता. वानरश्रेष्ठाने तिथे सोन्याचे पलंग, आसने आणि झगमगणारी भांडी पाहिली. त्याने रत्नमिश्रित भांडीही पाहिली, जी मध आणि मद्याने भरलेली होती, आकर्षक आणि प्रशस्त होती, जणू कुबेराच्या महालासारखी. पैंजणांचा निनाद, कंबरपट्ट्यांचा घंटानाद आणि ढोलांचा गंभीर आवाज याने तो राजवाडा गूंजत होता. हनुमान त्या विशाल प्रासादात शिरला, जो इतर राजवाड्यांनी वेढलेला, शेकडो सुंदर स्त्रियांनी भरलेला आणि नीटनेटके अंगण असलेला होता. यानंतर, त्या महान वानराने सुंदरकांडाच्या सातव्या सर्गात वर्णन केलेल्या राजवाड्यांचा जाळ पाहिला. हे प्रासाद वैडूर्य आणि सोन्याच्या जाळ्यांनी सजवलेले, पावसाळ्यातील मेघांच्या राशीसारखे, विद्युल्लतेने चमकणारे आणि पक्ष्यांनी गजबजलेले होते. त्याने विविध सभागृहे पाहिली—शंख, शस्त्रे, धनुष्यांसाठी खास असलेली सभागृहे आणि मोहक, प्रशस्त चंद्रसभागृहे, ज्या प्रासादांच्या शिखरांवर होत्या. त्याने पाहिले की ही घरे त्यांच्या मालकांच्या सामर्थ्याने मिळवलेली होती, विविध शक्तींच्या अधिपत्याखाली होती, देव-दानवांनी सन्मानित होती आणि दोषरहित होती. ही घरे मायासारख्या कुशल कारागिराने बांधली असावीत, पृथ्वीवरील इतर सर्व घरे यांच्यापुढे फिकी पडतील, अशी लंकेच्या अधिपतीची ही घरे होती. यानंतर त्याने एक उंच, मेघाच्या राशीसारखे, सोन्याने झळाळणारे, राक्षसाधिपतीच्या सामर्थ्याला साजेसे, अद्वितीय असे प्रासाद पाहिले. हे प्रासाद पृथ्वीवर जणू स्वर्गच उतरला आहे, असे भासत होते—रत्नांनी चमकणारे, विविध वृक्षांच्या फुलांनी आच्छादित, पर्वतशिखरावर जणू धूळ बसली आहे, तसे. त्याने असेही एक प्रासाद पाहिले, जो अनेक रत्नांनी सजलेला, खडकांमधील रंगीबेरंगी खाणींसारखा, आकाशात ग्रह-चंद्रांनी सजलेला, तसेच सुंदरपणे मांडलेल्या मेघांनी अलंकृत होता. पृथ्वीवर पर्वतरांगा, पर्वतांवर वृक्षांची छत्रे, वृक्षांवर फुलांची छत्रे, आणि फुलांवर पाकळ्या व केसरांनी सजलेली अशी सुंदर सृष्टी त्याने पाहिली. शुभ्र प्रासाद उभे होते, कमळांनी फुललेल्या तलावांसह; पुन्हा कमळांच्या केसरांनी, अद्भुत अरण्यांनी आणि सरोवरांनी भरलेली जागा होती. तिथे पुष्पाह्वय नावाचा तेजस्वी प्रासाद होता, जो रत्नांच्या तेजाने झगमगत होता, इतर सर्व प्रासादांत उठून दिसणारा, बलवान वानरांचा मोठा प्रासाद. वैडूर्यापासून बनवलेले पक्षी, तसेच चांदी आणि प्रवाळाचे पक्षी, विविध रत्नांनी सजलेले अद्भुत नाग, सुंदर अवयव असलेले शाही घोडे त्याने पाहिले. प्रवाळ आणि सोन्याच्या पंखांनी सजलेले, वाकडी आणि ओलसर भासणारी पंखे असलेले, जणू इच्छा साकार झाल्यासारखे, सुंदर चेहऱ्यांचे पक्षीही तिथे होते. सुरेख सोंडे असलेले हत्ती, कमळाच्या पाकळ्यांसारख्या सोंडा व माने असलेले काही हत्ती, शुभ हस्तांनी सजलेली देवी आणि हातात कमळे धरलेली लक्ष्मीची मूर्तीही तिथे होती. त्या अद्भुत प्रासादाजवळ पोहोचल्यावर हनुमान थक्क झाला—तो जणू एखाद्या सुंदर गुहेच्या पर्वतासारखा होता; आणि बर्फ वितळून गेल्यावर जशी गुहा सुगंधित आणि रम्य वाटते, तसा तो प्रासाद होता. मग वानर, सत्कारपूर्वक, दहा डोक्यांच्या रावणाच्या अधिपत्याखालील त्या नगरीत शिरला, जनककन्या सीतेचा शोध घेत, जी सन्मानित, अत्यंत दुःखी आणि पतीच्या सद्गुणांनी भारावलेली होती. सीतेचा शोध घेताना, तिचे मन शुद्ध आणि आचरण श्रेष्ठ असल्याने, हनुमानची मनःस्थितीही अत्यंत व्याकुळ झाली, आणि तो सर्वत्र डोळ्यांनी शोध घेऊ लागला. यानंतर आठव्या सर्गात, त्या प्रासादाच्या मध्यभागी उभा राहून, वायुपुत्र हनुमानाने रत्नांनी आणि मणक्यांनी सजलेला, शुद्ध सोन्याच्या जाळ्यांनी अलंकृत मोठा प्रासाद पाहिला. तो अद्भुत, अमाप प्रासाद विश्वकर्म्याने स्वतः बांधला होता, आणि वाऱ्याच्या मार्गाने आकाशात झळाळणारा, सूर्याच्या मार्गासारखा तेजस्वी होता. त्या ठिकाणी काहीही दुर्लक्षित नव्हते; प्रत्येक गोष्टीत रत्नांची शोभा होती; देवांमध्येही असा भेद नव्हता, कारण प्रत्येक गोष्ट अद्वितीय आणि विशेष होती. तप, एकाग्रता, पराक्रम, मानसिक शिस्त आणि चिंतन यांच्या बळावर मिळवलेले हे घर, विविध अद्वितीय रूपांनी सजलेले, प्रत्येक भागात वैशिष्ट्यपूर्ण होते. ते घर चपळतेने गतीमान, जवळ जाण्यास कठीण, वाऱ्यासारखे हलणारे, श्रेष्ठ आत्म्यांचे, सद्गुणी, तेजस्वी आणि महान विभूतींचे निवासस्थान होते. त्याची पायाभरणी अद्वितीय, अनेक शिखरांनी अलंकृत, मनाला आनंद देणारी, शरदचंद्रासारखी निर्मळ, पर्वतशिखरासारखी अद्भुत होती. तिथे रात्री संचार करणारे, कानात कुंडले घातलेले, प्रचंड भुकेने युक्त, आकाशात संचार करणारे, मोठ्या आणि विस्फारलेल्या डोळ्यांचे, वेगवान, हजारो भुतांनी वाहून नेले जाणारे राक्षसही त्याने पाहिले. नवव्या सर्गात, त्या उत्तम वासस्थानाच्या मध्यभागी, हनुमानाने शुद्ध आणि प्रशस्त, घरांमध्ये सर्वोत्तम असा प्रासाद पाहिला. राक्षसराज रावणाचा तो विशाल प्रासाद अर्ध योजने एवढा रुंद आणि पूर्ण योजने एवढा लांब होता, आणि त्यात असंख्य उंच प्रासादांची गर्दी होती. अशा प्रकारे, हनुमानाने लंकेतील रावणाच्या राजवाड्यातील अद्भुत, तेजस्वी, रत्नजडित प्रासादांचे, त्यातील वैभवाचे आणि सीतेच्या शोधातील त्याच्या व्याकुळतेचे दर्शन घेतले.