हनुमान, वायुपुत्र, लंका नगरीत सीतेचा शोध घेत होता. त्याने प्रथम शुकनाभ, चक्र, शठ, कपट, ह्रस्वकर्ण, दंष्ट्रा आणि लोमश या राक्षसांच्या घरे पाहिली. पुढे तो युद्धोन्मत्त, मत्त, घोडेस्वार ध्वजग्रीव, विद्युज्जिह्व, विजिह्व आणि हस्तिमुख यांच्या घरांकडे गेला. त्याने कराळ, पिशाच आणि शोणिताक्ष यांच्या घरांमध्ये उड्या मारत प्रवेश केला. या भव्य आणि ऐश्वर्यपूर्ण महालांत, हनुमानाने त्या राक्षसांच्या समृद्धीचे दर्शन घेतले. सर्व बाजूंनी असलेल्या घरांना पार करून, अखेर तो तेजस्वी रावणाच्या निवासस्थानाकडे पोहोचला. माकडांचा श्रेष्ठ हनुमान, सिंहासारखा फिरत, रावणाच्या पत्नी आणि मोठ्या डोळ्यांच्या राक्षसी स्त्रिया झोपलेल्या अवस्थेत पाहिल्या. रावणाच्या घरात त्याने विविध सैनिकांचे दल पाहिले—काही भाले, गदा, शक्ती आणि तोमर घेऊन उभे होते. मोठ्या आकाराचे, विविध शस्त्रांनी सज्ज, लाल, पांढरे आणि फिकट रंगाचे राक्षस, तसेच वेगवान माकडेही त्याला दिसले. युद्धकौशल्यात पारंगत, शत्रूच्या हत्तीला वेदना देणारे, ऐरावतसारखे सुंदर आणि कुलीन हत्ती त्याने पाहिले. त्या घरात, शत्रूच्या सैन्याचा नाश करणारे, ढगासारखे गर्जन करणारे आणि पर्वतासारखे वाहणारे सैनिक त्याच्या नजरेस पडले. हजारो सैन्य, वज्रध्वनीसारखे गर्जन करणारे, शत्रूंना अपराजित आणि सुवर्णाने सज्ज, त्याने पाहिले. रावणाच्या निवासात सूर्याच्या प्रभेसारखे तेजस्वी, सुवर्णजाळ्यांनी न अडवलेले, चमकणारे लोक त्याने पाहिले. वायुपुत्र हनुमानाने विविध आकाराचे पालख्या, सुंदर वेलींचे घर, चित्रांनी सज्ज सभागृह पाहिले. त्याने आणखी खेळघर, लाकडी पर्वताच्या प्रतिकृती, प्रेमाचे रम्य घर, आणि दिवसभरासाठीचे सभागृह देखील पाहिले. रावणाच्या महालात, मंदार पर्वतासारखा उंच आणि मोरांच्या सिंहासनांनी भरलेला भव्य महाल त्याच्या नजरेस आला. तो उत्कृष्ट महाल, ध्वजांच्या खांबांनी भरलेला, सर्व बाजूंनी असंख्य रत्नांच्या राशीने वेढलेला, मजबूत बांधणी आणि निश्चित उद्देश असलेला, प्रजापतीच्या घरासारखा भासला. रत्नांची चमक आणि रावणाच्या तेजाने, तो महाल सूर्याच्या किरणांसारखा झळकत होता. हनुमानाने सर्व सुवर्णाचे पलंग, आसन आणि चमकणारी भांडी पाहिली. रत्नांची भांडी, मध आणि मद्याने भरलेली, आकर्षक आणि विशाल, कुबेराच्या महालासारखी त्याला दिसली. पैंजणांची झंकार, कंबरपट्ट्यांची घंटा, आणि ढोलांचे घनगंभीर आवाज, या ठिकाणी सुरांचे वातावरण होते. हनुमानाने मोठ्या महालात प्रवेश केला, जिथे अनेक महालांचे समूह आणि शेकडो सुंदर स्त्रिया, नीट मांडलेल्या अंगणात उपस्थित होत्या. नंतर, त्याने बॅरिल आणि सुवर्णाच्या जाळ्यांनी सज्ज असलेल्या महालांचे जाळे पाहिले, जणू पावसाळ्यातील ढगांचा समूह, विद्युतरेषांनी चमकणारा आणि पक्ष्यांनी भरलेला. विविध सभागृह—शंख, शस्त्र, धनुष्यांसाठीचे, आणि मोहक, विशाल चंद्रसभागृह—महालपर्वतांवर त्याने पाहिले. मालकांच्या सामर्थ्याने मिळवलेली, विविध आत्म्यांनी शासित, देव-दानवांनी आदरलेली, दोषरहित घरे त्याच्या नजरेस आली. मयासारख्या कुशलतेने बांधलेली, पृथ्वीवरील सर्व घरांपेक्षा श्रेष्ठ, लंकेच्या स्वाम्याची घरे त्याने पाहिली. पुढे, तो ढगांच्या समूहासारखा उंच, सुवर्णाने मोहक आणि राक्षसांच्या स्वाम्याच्या सामर्थ्याला अनुरूप, अद्वितीय आणि अप्रतिम महाल पाहतो. पृथ्वीवर जणू स्वर्गासारखा, तेजाने झळकणारा, विविध रत्नांनी मढवलेला, विविध वृक्षांच्या फुलांनी झाकलेला, पर्वताच्या शिखरासारखा महाल त्याला दिसतो. महालात अनेक रत्नांनी सज्ज, पर्वताच्या शिखरासारखा, आकाशात ग्रह आणि चंद्रासारखा, कुशलतेने मांडलेल्या ढगांनी सुंदरपणे सज्ज महाल त्याने पाहिला. पृथ्वी पर्वतांच्या रांगेने भरलेली, पर्वत झाडांच्या छत्रांनी, झाडे फुलांच्या छत्रांनी, आणि फुले केसर आणि पाकळ्यांनी भरलेली होती. शुभ्र महाल बांधलेले, कमळांनी भरलेली सरोवरे, पुन्हा केसरयुक्त कमळ, अद्भुत वन आणि तलाव त्याने पाहिले. तिथे पुष्पाह्वय नावाचा भव्य महाल, रत्नांच्या तेजाने चमकणारा, सर्व महालांमध्ये उंच आणि भव्य, बलवान माकडाचा महाल त्याला दिसला. बॅरिलपासून बनवलेले पक्षी, तसेच चांदी आणि प्रवाळाचे पक्षी, विविध रत्नांनी सज्ज अद्भुत सर्प, आणि सुंदर अंग असलेले कुलीन घोडे त्याने पाहिले. प्रवाळ आणि सुवर्णाच्या पंखांचे पक्षी, ओलेसारखे वाकलेल्या पंखांसह, जणू इच्छेचा मूर्तिमंत अवतारच; सुंदर चेहऱ्याचे, भव्य पंखांचे पक्षी बनवलेले होते. कमळाच्या पाकळ्यांसारखे सोंड असलेले हत्ती, काही सोंड आणि माने असलेले, शुभहस्ते देवी, आणि लक्ष्मी, हातात कमळ धरून, बनवलेली होती. त्या भव्य घराजवळ पोहोचून, हनुमान आश्चर्यचकित झाला, जणू सुंदर गुहेचा पर्वतच; सुगंधित आणि रम्य, हिम वितळल्यावरच्या गुहेसारखा तो परिसर होता. मग, वायुपुत्र हनुमान, आदराने, दशमुख रावणाच्या शासित लंकेत प्रवेश केला, जनकनंदिनी सीतेचा शोध घेत, जी आदरणीय, दुःखाने व्याकुळ, आणि पतीच्या गुणांनी प्रभावित होती. तिचा शोध घेत, तिच्या उत्तम मन आणि सदाचारी वृत्तीमुळे, हनुमानाचा मन फारच व्याकुळ झाले, आणि त्याने सर्वत्र शोध घेतला. त्याच्या शोधाच्या वेळी, त्या महालाच्या मध्यभागी उभा राहून, वायुपुत्र हनुमानाने रत्न आणि रत्नजडित, सुवर्णाच्या जाळ्यांनी सज्ज, भव्य महाल पाहिला. याप्रमाणे, सुंदरकांडातील या अध्यायांचा समाप्ती आणि पुढील अध्याय ऐकला जावा.