हनुमान, वायुपुत्र आणि महान वानर, लंकेच्या भव्यतेकडे पाहून मनाशी म्हणाला, "हीच खरी लंकेची शोभा आहे." अशा प्रकारे विचार करत तो रावणाच्या आसपास फिरू लागला. राक्षसांच्या घराघरांत, सर्व उद्यानांत तो निर्भयपणे फिरत होता आणि त्या राजवाड्यांचे निरीक्षण करत होता. हनुमान अतुल वेगाने उडी मारत प्रथम प्रहस्ताच्या निवासस्थानी गेला, तिथून महापार्श्वाच्या घरात गेला. पुढे तो मेघासारख्या दिसणाऱ्या कुम्भकर्णाच्या निवासात गेला आणि त्याचप्रमाणे विभीषणाच्या घरातही गेला. त्यानंतर तो महोदर, विरूपाक्ष, विद्युज्जिह्व, विद्युन्माळी यांच्या घरात गेला. पुढे वज्रदंष्ट्र, शुक, जलदगती सारण आणि ज्ञानी राक्षस यांच्या घरातही हनुमान पोहोचला. यानंतर तो वानरांचा सेनापती इंद्रजितच्या राजवाड्यात गेला आणि जंबुमाळी, सुमाळी यांच्या घरातही शिरला. त्यानंतर रश्मिकेतू, सूर्यशत्रू आणि वज्रकाय यांच्या निवासात गेला. वायुपुत्र हनुमान धूम्राक्ष, संपाती, विद्युद्रूप, भीम, घना आणि विघना यांच्या घरातही गेला. तसेच शुकनाभ, चक्र, शठ, कपट, ह्रस्वकर्ण, दंष्ट्र आणि लोमश या राक्षसांच्या घरातही त्याने प्रवेश केला. पुढे युद्धोन्मत्त, मत्त, ध्वजग्रीव, विद्युज्जिह्व, विजिह्व आणि हस्तिमुख यांच्या घरांतूनही तो गेला. उड्या मारत मारत हनुमान कराळ, पिशाच आणि शोणिताक्ष यांच्या घरातही पोहोचला. या सर्व भव्य राजवाड्यांत हनुमानाने त्या सर्व राक्षसांची संपन्नता आणि ऐश्वर्य पाहिली. अशा प्रकारे सर्व बाजूंनी सर्व घरं ओलांडून अखेरीस तेजस्वी हनुमान राक्षसाधिपती रावणाच्या निवासस्थानी पोहोचला. वानरांमध्ये सिंहासारखा वावरणारा तो श्रेष्ठ वानर तिथे रावणाच्या पत्नींची आणि विकट डोळ्यांच्या राक्षसींची झोपलेली स्थिती पाहतो. रावणाच्या घरात त्याने विविध शस्त्रधारी, भाले, गदा, शक्ती आणि तोमर घेऊन उभ्या असलेल्या रक्षकांच्या तुकड्या पाहिल्या. तिथे त्याने विविध रंगांचे—लाल, पांढरे, फिकट—अशा विशाल राक्षसांना, विविध शस्त्रांनी सज्ज असलेल्या, तसेच अतिवेगवान वानरांनाही पाहिले. युद्धकलेत निपुण, शत्रूंच्या हत्तींचा पराभव करणारे, ऐरावतासमान उंच आणि देखणे अशा हत्तींचा त्याने अनुभव घेतला. त्या राजवाड्यात शत्रु सैन्याचा संहार करणारे, ढगासारखे घोंगावणारे, पर्वतासारखे प्रचंड, असे वीर योद्धे त्याने पाहिले. तिथे हजारो सैन्यदल, वज्रगर्जनेसारखा गजर करणारे, शत्रूंना अजिंक्य, सुवर्णाभूषित अशा तुकड्या त्याने पाहिल्या. रावणाच्या निवासात सूर्याच्या तेजासारखे झळाळणारे, सुवर्णाच्या जाळ्यांनी न अडवलेले, तेजस्वी योद्धेही त्याने पाहिले. वायुपुत्र हनुमानाने तिथे विविध आकारांची पालखी, सुंदर वेलींनी सजवलेली घरं, चित्रांनी अलंकृत सभागृहं पाहिली. त्याने तिथे आणखी खेळघरं, लाकडी पर्वतांची प्रतिकृती, रम्य प्रेमगृह आणि दिवसासाठीचे सभागृहही पाहिले. रावणाच्या राजवाड्यात, मंदार पर्वतासारखा उंच, मोरांच्या सिंहासनांनी भरलेला राजमहाल त्याला दिसला. तो उत्कृष्ट राजवाडा, ध्वजस्तंभांनी भरलेला, चहूबाजूंनी अनगिनत रत्नांच्या राशीने वेढलेला, मजबूत आणि स्थिर, जणू सृष्टीच्या अधिपतीच्या घरासारखा भासत होता. त्या महालात रत्नांची प्रभा आणि रावणाच्या तेजामुळे तो राजवाडा सूर्याच्या किरणांनी उजळल्यासारखा भासत होता. वानरश्रेष्ठ हनुमानाने तिथे सोन्याच्या झळाळत्या पलंग, आसने आणि भांडी पाहिली. त्याने रत्नांच्या पात्रांत मध आणि मद्य भरलेली, आकर्षक आणि प्रशस्त अशी कुबेराच्या महालासारखी भांडी पाहिली. पैंजणांचा आवाज, मेखलांचा निनाद आणि ढोलांचा गडगडाट याने तो परिसर गूंजत होता, सर्वत्र सुरेल नाद भरलेला होता. हनुमान त्या भव्य राजवाड्यात शिरला, जिथे अनेक राजवाड्यांचा समूह, शेकडो सुंदर स्त्रिया आणि सुव्यवस्थित अंगणे होती. यानंतर सातवा सर्ग ऐकावा, असे सांगितले आहे. यशस्वी वाल्मीकि रामायणाच्या सुंदरकांडातील सातवा सर्ग येथे संपतो. त्या महाबली हनुमानाने तिथे बॅरिल आणि सोन्याच्या जाळ्यांनी सजवलेली, जणू पावसाळ्यातील मेघगुच्छासारखी, विद्युतरेषांनी उजळलेली आणि पक्ष्यांनी भरलेली राजवाड्यांची गुंफणा पाहिली. त्याने विविध सभागृहं पाहिली—शंखांसाठी, शस्त्रांसाठी, धनुष्यांसाठी, तसेच मोहक आणि प्रशस्त चंद्रसभागृहं जी राजमहालांच्या शिखरांवर होती. त्याने ती घरं पाहिली—स्वामीच्या सामर्थ्याने मिळवलेली, विविध शक्तींच्या अधीन असलेली, देव-दानवांनी सन्मानित आणि सर्व दोषांपासून मुक्त. ती घरं जणू मय दानवाने स्वतः बांधली असावीत, पृथ्वीवरील सर्व गुणांमध्ये श्रेष्ठ आणि लंकेच्या स्वामीची होती. यानंतर त्याच्या दृष्टिपथात एक प्रचंड, मेघासारखा, सोन्याने झळाळणारा, राक्षसाधिपतीच्या सामर्थ्याला साजेसा आणि अद्वितीय असा राजवाडा आला. पृथ्वीवर जणू स्वर्गच पसरला आहे, असंख्य रत्नांनी झळाळणारा, विविध वृक्षांच्या फुलांनी मढवलेला, जणू पर्वतशिखरावर धूळ पसरलेली आहे असा तो भासला. त्याने तिथे अनेक रत्नांनी अलंकृत, खडकांमध्ये खाणींनी भरलेला पर्वत जसा विविध रंगाचा असतो, तसेच आकाशातील ग्रह आणि चंद्राने सुंदर झालेल्या, कुशलतेने मांडलेल्या मेघांनी सजवलेल्या महालांचे सौंदर्य पाहिले. पृथ्वीवर डोंगरांची रांग, डोंगरांवर वृक्षांचे छत्र, वृक्षांवर फुलांचे छत्र, आणि फुलांमध्ये केसर आणि पाकळ्यांची समृद्धी त्याने पाहिली. पांढऱ्या राजवाड्यांची निर्मिती, कमलांनी भरलेली तलावं, पुन्हा पुन्हा केसरयुक्त कमल, अद्भुत वनं आणि सरोवरं त्याच्या नजरेस पडली. अशा प्रकारे हनुमानाने लंकेच्या अद्वितीय वैभवाचे, संपन्नतेचे आणि रावणाच्या राजवाड्याच्या अद्भुततेचे दर्शन घेतले.