श्रीरामकथेतील त्या अद्भुत प्रसंगात, हनुमान अत्यंत तेजस्वी आणि भाग्यशाली स्वरूपात, राक्षसांचा राजा रावणाच्या राजवाड्याजवळ पोहोचला. तो राजवाडा सूर्याच्या तेजासारख्या सोनेरी भिंतींनी वेढलेला होता. त्या राजवाड्याच्या चारही बाजूंना भयंकर आणि बलाढ्य राक्षसांची कडक निगराणी होती, जसे एखाद्या घनदाट अरण्याची सिंहांनी राखण केली असावी. हनुमान, जो वानरांचा गजराज आहे, त्याने त्या तेजस्वी महालाकडे आश्चर्याने पाहिले. राजवाड्याचे प्रवेशद्वार चांदीने मढवले होते, त्यावर सुवर्णाची सुंदर सजावट होती. विविध अंगणांनी आणि रम्य दरवाज्यांनी तो राजवाडा अलंकृत झाला होता. तेथे बलाढ्य गजाधिराज, शूर आणि अडथळ्यांना न घाबरणारे सैनिक, अपराजेय घोडे आणि रथी तसेच त्यांच्या सारथ्यांनी तो परिसर गजबजलेला होता. राजवाड्यात सर्वत्र अनमोल रत्नांची रेलचेल होती, उच्च दर्जाच्या आसनांनी आणि भव्य सिंहासनांनी तो सजवला गेला होता. सर्वत्र मनोहारी आणि दिमाखदार दृश्यांनी राजवाडा भरलेला होता, आणि विविध प्राणी व पक्ष्यांनी तो परिसर गजबजलेला होता. अंतर्भागात शिस्तबद्ध रक्षक आणि राक्षसांनी कडक पहारा दिला होता, आणि तेथे रावणाच्या मुख्य व श्रेष्ठ स्त्रियांनी संपूर्ण राजवाडा व्यापला होता. त्या आनंदी, सुंदर स्त्रियांच्या उपस्थितीने राजवाडा प्रकाशमान झाला होता, आणि त्यांच्या अलंकारांच्या गजराने समुद्राच्या गर्जनेसारखा निनाद होत होता. तो राजवाडा राजकीय गुणांनी युक्त होता, उत्कृष्ट चंदनाच्या सुगंधाने दरवळत होता, आणि मोठ्या मोठ्या लोकांनी तो गजबजलेला होता—जणू काही सिंहांनी भरलेले अरण्यच! तेथे डफ, मृदुंग, शंख यांच्या गजरात उत्सवाच्या दिवशी नेहमीच पूजा केली जात असे, आणि राक्षसांनी नेहमीच त्या स्थळी सन्मान केला जाई. तो राजवाडा समुद्रासारखा खोल, समुद्राच्या गर्जेसारखा निनाद करणारा, आणि अपार संपत्तीने युक्त होता. हनुमानाने त्या महालात अनमोल रत्नांची प्रचंड संपत्ती, तेजस्वी प्रकाश, गज, घोडे आणि रथांची गर्दी पाहिली. त्याच्या मनात विचार आला—"हे खरोखरच लंकेचे भूषण आहे." अशा रीतीने हनुमान रावणाच्या आसपास त्या राजवाड्यात संचार करू लागला. राक्षसांच्या घराघरांत, सर्व बगिच्यांत तो निर्भयपणे भटकू लागला आणि प्रत्येक राजवाड्याचा बारकाईने अभ्यास करू लागला. मोठ्या वेगाने उडी मारत, तो प्रथम प्रहस्ताच्या निवासस्थानी गेला, तिथून महापार्श्वाच्या घरात, त्यानंतर ढगासारख्या कुंभकर्णाच्या, आणि मग विभीषणाच्या घरातही गेला. त्याचप्रमाणे, महोदर, विरूपाक्ष, विद्युत्जिह्वा आणि विद्युन्माली यांच्या घरातही तो पोहोचला. पुढे वज्रदंष्ट्र, शुक, वेगवान सारण, आणि बुद्धिमानांच्या घरातही तो गेला. मग वानरांचा सेनापती इंद्रजितच्या राजवाड्यात गेला, आणि जंबुमाली व सुमाली यांच्या घरातही प्रवेश केला. रश्मिकेतू, सूर्यशत्रू, वज्रकाय यांच्या घरातही त्याने उडी मारली. नंतर हनुमान धूम्राक्ष, संपाती, विद्युद्रूप, भीम, घन आणि विघन यांच्या निवासस्थानी गेला. त्यानंतर शुकनाभ, चक्र, शठ, कपट, ह्रस्वकर्ण, दंष्ट्र, आणि लोमश या राक्षसांच्या घरातही तो गेला. युद्धोन्मत्त, मत्त, ध्वजग्रीव अश्वारूढ, विद्युत्जिह्वा, विजिह्वा आणि हस्तिमुख यांच्या घरातही त्याने फेरफटका मारला. अशा रीतीने, एकामागून एक उड्या मारत, हनुमान कराळ, पिशाच, आणि शोणिताक्ष यांच्या घरातही पोहोचला. त्या भव्य राजवाड्यांमध्ये, तेजस्वी हनुमानाने त्या सर्व समृद्ध राक्षसांचे वैभव पाहिले. अशा रीतीने सर्व घरांचा फेरफटका मारून, अखेरीस तो तेजस्वी हनुमान राक्षसराज रावणाच्या मुख्य निवासस्थानी पोहोचला. वानरांचा श्रेष्ठ हनुमान, जसा वानरांमध्ये सिंह असावा तसा, त्याने रावणाच्या राण्यांना आणि मोठ्या डोळ्यांच्या राक्षसी स्त्रियांना झोपलेले पाहिले. त्या घरात विविध शस्त्रांनी सज्ज असलेल्या सैन्यदलांचेही त्याने दर्शन घेतले—काही भाले, गदा, शक्ती, तोमर घेऊन उभे होते. त्याने विविध रंगांचे—लाल, पांढरे, फिकट—महाकाय राक्षस, विविध शस्त्रांनी सज्ज, तसेच अतिवेगवान वानरही पाहिले. त्याने राजघराण्यातील, देखणे, युद्धकलेत निपुण, शत्रूंच्या गजांना त्रास देणारे आणि युद्धात ऐरावतासारखे गजही पाहिले. त्या घरात शत्रूंच्या सैन्याचा संहार करणारे, जणू काही ढगासारखे बरसणारे आणि पर्वतासारखे वाहणारे वीर त्याला दिसले. तेथे हजारो सैन्य, वज्राच्या गडगडाटासारखे निनाद करणारे, शत्रूंना अजेय, सुवर्णाने अलंकृत असे सैन्यही त्याने पाहिले. रावणाच्या निवासस्थानी, ज्या तेजस्वी योद्ध्यांचा तेज उगवत्या सूर्यासारखा होता आणि जे सुवर्णाच्या जाळ्यांनी विघटित झाले नव्हते, असेही त्याने पाहिले. वायुपुत्र हनुमानाने विविध आकारांची पालखी, सुंदर वेलमंडप, आणि चित्रांनी सजलेली सभागृहं पाहिली. त्यानंतर त्याने इतर मनोरंजनगृहं, लाकडी पर्वतांची प्रतिकृती, रम्य शृंगारगृह आणि दिवसासाठीचे सभागृहही पाहिले. रावणाच्या राजवाड्यात, मंदार पर्वताएवढ्या उंच महालात, मोराच्या सिंहासनांनी गजबजलेला परिसर त्याला दिसला. तो उत्तम महाल ध्वजस्तंभांनी भरलेला, चारही बाजूंनी अनगिनत रत्नांचे ढिगारे असलेला, त्याची रचना ठाम आणि उद्दिष्टपूर्ण, जणू सृष्टीच्या अधिपतीच्या घरासारखा होता. त्या महालातील रत्नांचा प्रकाश आणि रावणाच्या तेजामुळे तो राजवाडा सूर्याच्या किरणांसारखा झळकत होता. वानरश्रेष्ठ हनुमानाने तेथे सोन्याच्या बनावटीची शय्ये, आसने आणि झळाळती पात्रं पाहिली. त्याने रत्नांनी बनवलेली, मध आणि मद्याने ओथंबलेली, आकर्षक आणि प्रशस्त पात्रं देखील पाहिली, जी कुबेराच्या राजवाड्यासारखी वाटत होती. अशा रीतीने, हनुमानाने रावणाच्या लंकेतील अद्भुत, तेजस्वी आणि समृद्ध वैभवाचा प्रत्यक्ष अनुभव घेतला.