आपल्या प्रियजनांना पुन्हा भेटून, मनाला अत्यंत प्रिय असलेले, आनंद आणि हर्षाने भरलेले वानरवीर हनुमान त्या घरांमध्ये आनंदाने वावरणाऱ्या स्त्रियांकडे पाहू लागला. त्याने चंद्रासारखी तेजस्वी, वक्र आणि सुंदर भुवया असलेल्या, मोहक डोळ्यांनी युक्त, अतीशय आकर्षक आभूषणे घातलेल्या स्त्रिया पाहिल्या. त्या स्त्रिया शंभर कमळांच्या सरोवरासारख्या मनमोहक माळांनी अलंकृत होत्या. मात्र, त्या ठिकाणी त्याला राजघराण्यात जन्मलेली, अत्यंत कुलीन आणि सळसळत्या वेलीसारखी नाजूक, सद्गुणी आणि मनाने श्रेष्ठ सीता दिसली नाही. मात्र, त्याने असेही दृश्य पाहिले—जणू ती प्राचीन धर्ममार्गावर उभी आहे, हरिणीसारखी सुंदर डोळे असलेली, विरहाने व्याकुळ, पतीच्या तेजस्वी स्मृतीत पूर्णपणे मग्न, आणि इतर सर्व स्त्रियांपेक्षा नेहमीच श्रेष्ठ. ती उन्हाने व्याकुळ झाली होती, गळा अश्रूंनी ओला झाला होता, पूर्वी सुंदर आणि मौल्यवान हारांनी सजलेली, सुंदर भुवया आणि गडद रंगाचा गळा असलेली—ती जणू जंगली निळ्या गळ्याच्या पक्ष्यासारखी नाचत होती. तिचे तेज मंदावले होते, जणू चंद्राची अस्पष्ट रेषा, सोन्याची धूळ झाकलेली लकेर, किंवा वार्याने वाकलेली ढगांची रेषा. रामपत्नी सीता दिसत नसल्याने, वानरश्रेष्ठ हनुमानाला दीर्घकाळाने परत एकदा दुःखाने ग्रासले, जणू थोड्या विश्रांतीनंतर पुन्हा थकवा येतो. आता, पुढील अध्यायाची कथा ऐका. हनुमान, इच्छित रूप धारण करून, लंकेतील राजवाड्यांमध्ये अत्यंत चपळपणे फिरू लागला. तो तेजस्वी व भाग्यशाली हनुमान राक्षसांच्या राजाच्या निवासस्थानाजवळ गेला, जे सूर्याच्या रंगाच्या भक्कम भिंतीने वेढलेले होते. त्या राजवाड्याचे रक्षण भयंकर राक्षस करीत होते, जणू सिंहांनी रक्षण केलेले विशाल अरण्य. त्या राजवाड्यातील दरवाजे चांदीने मढवलेले आणि सोन्याच्या नक्षीने सजलेले होते, विविध अंगणांनी व सुंदर दारांनी वेढलेले होते. तेथे बलाढ्य हत्तीस्वार, शूर आणि अडथळ्यांनाही न थकणारे वीर, अपराजेय घोडे व रथचालक गोळा झालेले होते. त्या राजवाड्यात अनेक मौल्यवान रत्ने, श्रेष्ठ आसने, मोठ्या रथचालकांनी व राजसिंहासनांनी भरलेले होते. सर्वत्र विविध प्राणी व पक्ष्यांनी, आणि राजसौंदर्याने नटलेल्या दृश्यांनी तो राजवाडा भरून गेला होता. त्या राजवाड्याचे रक्षण शिस्तबद्ध अंतर्गत रक्षक व राक्षस करीत होते, आणि तो उत्कृष्ट स्त्रियांनीही भरलेला होता. रावणाच्या त्या निवासस्थानात आनंदी, सुंदर स्त्रिया होत्या, आणि त्यांच्या अलंकारांच्या गजराने जणू समुद्र गाजत होता. सुगंधी चंदनाचा दरवळ, राजगुणांनी युक्त असे ते निवासस्थान, सिंहांनी भरलेल्या अरण्यासारखे लोकांनी गजबजलेले होते. तेथे ढोल, मृदंग, शंख यांच्या निनादाने राजवाडा दुमदुमलेला होता, सणासुदीला नेहमी पूजा केली जाई, व राक्षसांनी सदा सन्मानित केला जाई. तो राजवाडा समुद्रासारखा खोल, गडगडाट करणारा, प्रचंड संपत्तीने परिपूर्ण होता. हनुमानाने तेथे रत्नांनी भरलेले, तेजाने झळकणारे, हत्ती, घोडे व रथांनी गजबजलेले राजवाडे पाहिले. 'ही खरी लंकेची शोभा आहे,' असे महान वानराने मनाशी विचार केले. हनुमान रावणाजवळ त्या राजवाड्यात वावरू लागला. तो राक्षसांच्या घराघरांत, सर्व बगिच्यांत निर्भयपणे फिरू लागला, राजवाड्यांचे निरीक्षण करू लागला. मग तो झेप घेऊन प्रहस्ताच्या निवासस्थानी गेला, तिथून महापार्श्वाच्या घरात, मग कुम्भकर्णाच्या मेघासारख्या घरात, आणि नंतर विभीषणाच्या निवासस्थानी गेला. अशाच प्रकारे तो महोदर, विरूपाक्ष, विद्युत्जिह्व, विद्युन्माळी यांच्या घरात गेला. त्यानंतर वज्रदंष्ट्र, शुक, वेगवान सारण, आणि बुद्धिमान यांच्या घरात गेला. नंतर वानरांचा सेनापती इंद्रजितच्या राजवाड्यात गेला, आणि जंबुमाळी, सुमाळी यांच्या घरातही गेला. त्यानंतर तो रश्मिकेतू, सूर्यशत्रू, वज्रकाय यांच्या घरात गेला. मग वायुपुत्र हनुमान धूम्राक्ष, संपाति, विद्युद्रुप, भीम, घना, विघना यांच्या घरात गेला. त्याने शुकनाभ, चक्र, शठ, कपट, ह्रस्वकर्ण, दंष्ट्र, लोमश या राक्षसांच्या घरातही प्रवेश केला. युद्धोन्मत्त, मत्त, ध्वजग्रीव अश्वारूढ, विद्युत्जिह्व, विजिह्व, हस्तिमुख यांच्या घरातही हनुमान गेला. मग तो झपाट्याने कराळ, पिशाच, शोनिताक्ष यांच्या घरात गेला. त्या सर्व भव्य राजवाड्यांमध्ये हनुमानाने त्यांच्या समृद्धीचे दर्शन घेतले. सर्व घरांचे निरीक्षण करून, अखेरीस तेजस्वी हनुमान राक्षसाधिपतीच्या निवासस्थानात पोहोचला. वानरांचा श्रेष्ठ, सिंहासारखा वावरणारा हनुमान, रावणाच्या पत्न्या व मोठ्या डोळ्याच्या राक्षसी झोपलेल्या पाहू लागला. रावणाच्या घरात त्याने विविध शस्त्रधारी सैनिकांचे तुकडी पाहिल्या—काही भाले व गदा, काही शक्ती व तोमर घेऊन उभे होते. त्याने विविध रंगांचे—रक्तवर्ण, पांढरे, फिकट—प्रचंड आकाराचे राक्षस, आणि वेगवान वानरही पाहिले. त्याने युद्धकलेत निपुण, शत्रूंच्या हत्तीला वेदना देणारे, ऐरावतासमान सामर्थ्य असलेले, कुलीन व सुंदर हत्तीही पाहिले. त्या घरात पर्वतासारखे, जलप्रवाहासारखे, शत्रूंच्या सैन्याचा नाश करणारे वीरही त्याने पाहिले. अशा प्रकारे हनुमानाने लंकेच्या राजवाड्यातील सर्व वैभव, संपत्ती, विविधता आणि रावणाच्या सामर्थ्याचे प्रत्यक्ष दर्शन घेतले.