सुंदरकांडातील ह्या प्रसंगात, हनुमान लंकेत शिरून सीतेचा शोध घेत आहेत. काही स्त्रिया, वस्त्ररहित, सुवर्ण कमळासारख्या तेजस्वी दिसत होत्या; काही अत्यंत मौल्यवान, शुद्ध सोन्यासारख्या रंगाच्या; तर काही, चंद्रप्रकाशासारख्या उजळ, पण प्रियजनांपासून दूर असल्यामुळे त्यांच्या सौंदर्यात किंचित कमीपणा जाणवत होता, तरीही त्यांच्या अंगावरचे सौंदर्य विलोभनीय होते. यानंतर, आपल्या प्रियजनांना पुन्हा मिळालेल्या, मनाला आनंद देणाऱ्या, अत्यंत हर्षित आणि सुखी, आपल्या घरांमध्ये हर्षाने रमलेल्या, अत्यंत मोहक अशा स्त्रियांना हनुमानाने पाहिले. त्यांच्या चेहऱ्यावर चंद्रासारखे तेज होते, वक्र आणि सुंदर भुवया, मोहक डोळे, आणि अंगावर शंभर कमळाच्या सरोवरांसारखे अलंकारांचे हार होते. पण, हनुमानाला सीता दिसली नाही; ती अत्यंत कुलीन, राजघराण्यात जन्मलेली, मार्गावर उभी असलेली, नव्या उमललेल्या वेलीप्रमाणे सुकुमार, आणि उच्च मनोवृत्तीची होती. ती प्राचीन मार्गावर स्थित होती, डोळे हरिणीसारखे, विरहाने व्याकुळ, तिच्या पतीचे तेजस्वी मन तिच्यात विलीन झालेले, सर्व स्त्रियांमध्ये सदैव श्रेष्ठ अशी. ती उन्हाच्या तापाने व्याकुळ, अश्रूंनी गळा ओला झालेला, पूर्वी अत्यंत मौल्यवान हारांनी अलंकृत, सुंदर पापण्यांची आणि गडद रंगाच्या गळ्याची, जणू निळ्या गळ्याचा पक्षी जंगलात नाचतो तशी दिसत होती. ती कधी अस्पष्ट चंद्ररेषेसारखी, कधी धुळीने झाकलेल्या सुवर्णरेषेसारखी, कधी जखम भरून गेलेल्या खुणेसारखी, कधी वाऱ्याने वाकलेल्या मेघरेषेसारखी भासत होती. सीता, रामाची पत्नी, उत्तम वक्ता आणि श्रेष्ठ पुरुष यांची पत्नी, न दिसल्यामुळे, हनुमान दीर्घकाळाने शोकाने ग्रस्त झाला, जणू अल्प विश्रांतीनंतर पुन्हा थकवा आलेला असावा. आता, सहाव्या सर्गाची कथा ऐका. हनुमानाने इच्छित त्या सर्व रूपात प्रवेश केला आणि लंकेतील राजवाड्यांमध्ये अत्यंत चपळतेने फिरू लागला. तो तेजस्वी हनुमान राक्षसांच्या राजाच्या निवासस्थानाजवळ गेला, जे सूर्याच्या रंगाच्या भव्य भिंतींनी वेढलेले होते. त्या राजवाड्याभोवती भयंकर राक्षस पहारा देत होते, जणू सिंहांनी वेढलेल्या अरण्यासारखे, आणि हनुमानाने त्या राजवाड्याकडे पाहिले, जो तेजाने झळकत होता. तेथे सुंदर सोन्याने सजवलेले, चांदीच्या पत्र्यांनी अलंकृत भव्य दरवाजे होते, विविध अंगणांनी आणि सुंदर दारांनी वेढलेले. त्या ठिकाणी बलाढ्य हत्तीस्वार, शूर आणि अपराजित घोडेस्वार आणि रथी एकत्र जमलेले होते. राजवाडा अनेक मौल्यवान रत्नांनी भरलेला, उच्च दर्जाच्या आसनांनी सजलेला, आणि मोठ्या रथांमध्ये व सिंहासनांमध्ये गर्दीलेला होता. सर्व बाजूंनी तो राजवाडा भव्य आणि दिव्य दृश्यांनी, असंख्य प्राणी आणि पक्ष्यांनी पूर्ण भरलेला होता. शिस्तबद्ध अंतःपुररक्षक आणि राक्षसांनी चोख पहारा दिलेला होता, आणि तो संपूर्ण उत्कृष्ट स्त्रियांनी भरलेला होता. राक्षसांच्या राजाचा हा निवासस्थान आनंदी, सुंदर स्त्रियांमुळे उजळलेला होता, आणि त्यांच्या दागिन्यांच्या आवाजाने समुद्रासारखा गूंजत होता. हा राजवाडा राजकीय गुणांनी युक्त, उत्तम चंदनाच्या सुवासाने दरवळणारा, मोठ्या लोकांनी गजबजलेला होता, जणू सिंहांनी भरलेले मोठे अरण्य. तेथे ढोल, मृदंग यांचे निनाद, शंखांचा गजर, उत्सवाच्या दिवशी नेहमी पूजा, आणि राक्षसांकडून सतत सन्मान असे वातावरण होते. हा राजवाडा समुद्रासारखा खोल, समुद्राच्या गजरासारखा गूंजणारा, आणि प्रचंड धनसंपत्तीने युक्त होता. हनुमानाने हा राजवाडा मौल्यवान रत्नांनी भरलेला, तेजाने झळकणारा, हत्ती, घोडे आणि रथांनी गजबजलेला पाहिला. 'हेच लंकेचे खरे भूषण आहे,' असे त्याने मनाशी ठरवले आणि तो रावणाच्या जवळपास फिरू लागला. राक्षसांच्या घराघरांत आणि सर्व बगिच्यांतून हनुमान निर्भयपणे फिरत होता, राजवाड्यांचे निरीक्षण करत होता. त्याने अतिवेगाने उडी मारून प्रहस्ताच्या निवासस्थानात प्रवेश केला, तिथून महापार्श्वाच्या घरात गेला. यानंतर, हनुमानाने मेघासारख्या कुंभकर्णाच्या घरात, आणि त्याचप्रमाणे विभीषणाच्या घरात उडी मारली. त्याने महोदर, विरूपाक्ष, विद्युत्जिह्व, आणि विद्युत्माली यांच्या घरातही प्रवेश केला. यानंतर, हनुमानाने वज्रदंष्ट्र, शुक, वेगवान सारण, आणि बुद्धिमान यांच्या घरातही उडी मारली. तसेच, तो वानरांचा प्रमुख इंद्रजितच्या महालात गेला, आणि जंबुमाली, सुमाली यांच्या घरातही शिरला. रश्मिकेतू, सूर्यशत्रू, वज्रकाय यांच्या घरातही त्याने प्रवेश केला. नंतर, वायुपुत्र हनुमान धूम्राक्ष, संपाति, विद्युद्रूप, भीम, घन, विघन यांच्या घरात गेला. शुकनाभ, चक्र, शठ, कपट, ह्रस्वकर्ण, दंष्ट्रा, आणि लोमश या राक्षसांच्या घरातही तो गेला. युद्धोन्मत्त, मत्त, ध्वजग्रीव, विद्युत्जिह्व, विजिह्व, आणि हस्तिमुख यांच्या घरातही त्याने प्रवेश केला. क्रमाक्रमाने उड्या मारत हनुमान, वायुपुत्र, कराळ, पिशाच, आणि शोणिताक्ष यांच्या घरातही गेला. या भव्य राजवाड्यांमध्ये, तेजस्वी हनुमानाने त्या संपन्न राक्षसांची समृद्धी पाहिली. सर्व बाजूंनी सर्व घरांतून फिरून, अखेरीस तेजस्वी हनुमान राक्षसांच्या राजाच्या निवासस्थानाजवळ पोहोचला. वानरांमध्ये सिंहासारखा हा श्रेष्ठ वानर, रावणाच्या बायका झोपलेल्या अवस्थेत, आणि भयंकर डोळ्यांच्या राक्षसी स्त्रिया पाहत होता. राक्षसाधिपतीच्या घरात त्याने विविध शस्त्रधारी सैन्यदल पाहिली—काही भाले, गदा, शक्ती, तोमर धारण करणारे. त्याने विविध रंगाचे—लाल, पांढरे, फिकट—अत्यंत बलाढ्य, विविध शस्त्रांनी सजलेले राक्षस, आणि अतिवेगवान वानरही पाहिले. त्याने उच्चकुळातील, सुंदर, युद्धकलेत निपुण, शत्रूंच्या हत्तीला वेदना देणारे, आणि युद्धात ऐरावतासमान असणारे हत्तीही पाहिले. अशा प्रकारे, हनुमानाने लंकेतील राजवाड्यांमध्ये, विविध घरांत, बगिच्यांत, आणि राक्षसांच्या निवासस्थानांतून फिरत, सीतेचा शोध घेतला आणि लंकेचे वैभव, संपत्ती, आणि रावणाच्या सामर्थ्याचे साक्षात दर्शन घेतले.