त्या बुद्धिमान वानराने आकाशात तेजस्वी चंद्र पाहिला, जो आपल्या रुपेरी प्रकाशाने सर्वत्र उजळून टाकत होता. तो पुन्हा पुन्हा उगवत आणि मावळत होता, जणू काही उन्मत्त बैल कुरणात भटकतो तसा. तो शीतल किरणांचा चंद्र पाहिला, जो जगातील पापांचा नाश करणारा, महा समुद्राला हलवणारा, आणि सर्व प्राण्यांना उजळवणारा होता. जसे लक्ष्मी मंदार पर्वतावर, संध्याकाळच्या समुद्रात किंवा जलातील कमळांमध्ये तेजस्वी दिसते, तसेच चंद्र आकाशात सुंदरपणे झळकत होता. जसा हंस रुपेरी पिंजऱ्यात, सिंह मंदाराच्या गुहेत किंवा वीर अभिमानी हत्तीवर शोभतो, तसा तो चंद्र आकाशात तेजाने झळकत होता. पावसाचा, हिमाचा किंवा मोठ्या ग्रहांची सावली ज्याच्यावर नाही, असा निर्मळ, कलंकहीन आणि शुभ्र चंद्र तेजाने तळपत होता. जसा सिंह खडकाळ पठारावर, हत्ती घनदाट अरण्यात किंवा राजा आपल्या राज्यावर पोहोचल्यावर शोभतो, तसा तो चंद्र आकाशात तेजस्वी दिसत होता. त्या काळी, आकाशासारखी तेजस्वी संध्याकाळ चंद्राच्या उगवण्याने अंधार दूर करत होती, वाढणाऱ्या राक्षसांना आणि मांसाहारी प्राण्यांना हाकलून लावत होती, आणि रामाच्या आठवणीने आनंदित मनाला शांती देत होती. तिथे वीणेचे आणि इतर तंतूवाद्यांचे मधुर स्वर ऐकू येत होते; सद्गृहस्थ स्त्रिया आपल्या पतींसोबत विश्रांती घेत होत्या; आणि त्या रात्री फिरणाऱ्या, अद्भुत आणि भीषण आचरणाच्या राक्षसांनी मौजमजा सुरू केली होती. त्या बुद्धिमान वानराने पाहिले की काही कुटुंबे मद्यपानाने बेधुंद व विस्कळीत झाली होती, रथ, घोडे, आणि सुंदर आसनांनी भरलेली होती, आणि वीरांच्या तेजाने उजळली होती. ते एकमेकांवर खूप दोषारोप करत, बलशाली हात उगारत, मद्यधुंद अवस्थेत अस्पष्ट बोलत आणि एकमेकांची निंदा करत होते. राक्षस आपली छाती फेकत, आपल्या प्रेयसींवर हातपाय टाकत, विविध रूपे दाखवत आणि बलशाली धनुष्ये फिरवत होते. काही स्त्रिया आपल्या प्रियकरांना मिठी मारत होत्या, काही झोपल्या होत्या, काही सुंदर चेहऱ्यांनी हसत होत्या, तर काही रागाने खोल श्वास घेत होत्या. शहरात मोठे हत्ती गर्जना करत होते, मान्यवर व प्रतिष्ठित लोक आसनांवर बसले होते, आणि वीर खोल श्वास घेत होते, जणू काही तलावात साप श्वास घेत आहेत. त्या शहरात वानराने बुद्धिमान, तेजस्वी नावाचे, कर्तव्यनिष्ठ, जगाचे नेतृत्व करणारे, विविध प्रकारचे आणि सुंदर नावांनी ओळखले जाणारे राक्षस पाहिले. त्यांच्या स्वभावास अनुरूप असलेल्या अनेक गुणांनी युक्त, सुंदर व तेजस्वी अशा व्यक्ती पाहून वानर आनंदित झाला; काही विकृत रूपाचेही त्याला दिसले. त्याने तिथे श्रेष्ठ, पवित्र स्वभावाच्या, मोठ्या प्रतिष्ठेच्या, आपल्या प्रियजनांशी व मद्यपानाशी प्रेम करणाऱ्या, आपल्या तेजाने तारकांसारख्या झळकणाऱ्या स्त्रिया पाहिल्या. काही स्त्रिया मध्यरात्री प्रियकरांच्या मिठीत, काही मैत्रिणींच्या मिठीत, जणू पक्षी एकमेकांना बिलगतात तसे, आनंद घेत होत्या. पुन्हा, काही स्त्रिया गच्च्यांवर बसून, आपल्या प्रियजनांच्या मांडीवर विसावल्या होत्या, पतीला समर्पित, धर्माभिमुख, आणि काही इच्छा बाळगून बसलेल्या वानराने पाहिल्या. काही, उघड्या अवस्थेत, सुवर्ण कमळाच्या रंगासारख्या तेजस्वी होत्या; काही अत्यंत मूल्यवान, शुद्ध सोन्यासारख्या रंगाच्या; काही चंद्रप्रकाशासारख्या तेजस्वी, पण प्रियकरापासून दूर असल्याने सौंदर्य कमी झालेले, तरीही सुंदर अवयवांनी युक्त. आपल्या प्रियजनांना मिळाल्यावर, मनाला अत्यंत आनंद देणाऱ्या, मोठ्या हर्षाने आणि सुखाने भरलेल्या, घरी आनंदाने वावरणाऱ्या, अत्यंत मोहक अशा स्त्रियांना त्या वीर वानराने पाहिले. त्याने चंद्रासारख्या तेजस्वी, वक्र व सुंदर भुवया आणि डोळ्यांनी युक्त, सुंदर अलंकारांच्या माळांनी सजलेल्या, शंभर कमळ तलावांच्या माळेसारख्या मोहक चेहऱ्याही पाहिल्या. परंतु त्याला सीता दिसली नाही — अत्यंत कुलीन, राजघराण्यात जन्मलेली, मार्गावर उभी असलेली, सुकुमार वेलीसारखी, आणि श्रेष्ठ मनाची. पण त्याने तिला प्राचीन मार्गावर पाहिले, हरिणीसारख्या डोळ्यांनी, विरहाने ग्रासलेली, पतीच्या तेजस्वी मनाने व्यापलेली, नेहमीच इतर स्त्रियांमध्ये श्रेष्ठ असलेली. ती उष्णतेने व्याकुळ, अश्रूंनी गळा डागलेला, पूर्वी सुंदर व मौल्यवान हारांनी सजलेली, सुंदर भुवया व गडद गळ्याने, जणू निळ्या गळ्याचा पक्षी वनात नाचतो तशी दिसत होती. कधी अस्पष्ट चंद्ररेषेसारखी, कधी धुळीने झाकलेल्या सोन्याच्या रेषेसारखी, कधी जखमेच्या भरलेल्या खुणेसारखी, तर कधी वाऱ्याने वाकलेल्या ढगाच्या रेषेसारखी ती दिसत होती. रामाची पत्नी, श्रेष्ठ वक्ता आणि पुरुष, सीता दिसली नाही म्हणून वानर दीर्घकाळाने शोकाने ग्रासला, जणू काही सुस्त व्यक्तीला थोड्या विश्रांतीनंतर पुन्हा थकवा येतो. आता सहावे सर्ग ऐका. ज्याचा इच्छित रूप धारण करण्याचा सामर्थ्य होता, असा तो वानर लंकेतील राजवाड्यांमध्ये स्वच्छंदपणे फिरू लागला, मोठ्या चपळतेने लंकेचे निरीक्षण करू लागला. भाग्यशाली व तेजस्वी तो वानर राक्षसाधिपतीच्या निवासस्थानाजवळ गेला, जे सूर्याच्या रंगाच्या भिंतीने वेढलेले होते. तीव्र राक्षसांनी जणू सिंहांनी रक्षण केलेल्या अरण्यासारखे, त्या राजवाड्याचे संरक्षण केले जात होते, आणि वानर-हत्तीने त्या तेजस्वी राजवाड्याकडे पाहिले. सुवर्णाने सजवलेल्या, चांदीच्या पत्र्यांनी मढवलेल्या भव्य द्वारांनी, विविध अंगणांनी आणि सुंदर दरवाज्यांनी तो राजवाडा अलंकृत होता. शक्तिशाली हत्तीस्वार, वीर व न थकणारे सैनिक, अपराजित घोडे आणि रथचालकांनी त्या ठिकाणी गोळा झालेले होते. तो राजवाडा अनेक मौल्यवान रत्नांनी भरलेला, अत्यंत मूल्यवान आसनांनी सजलेला, आणि मोठ्या रथचालकांनी व भव्य सिंहासनांनी भरलेला होता. सर्व बाजूंनी तेजस्वी व श्रेष्ठ दृश्यांनी, असंख्य विविध प्राणी व पक्ष्यांनी तो राजवाडा पूर्णपणे भरलेला होता. शिस्तबद्ध अंतःपुर रक्षकांनी आणि राक्षसांनी त्याचे काटेकोर रक्षण केले होते, आणि तो राजवाडा मुख्य व उत्कृष्ट स्त्रियांनी पूर्णपणे भरलेला होता. राक्षसाधिपतीचा निवासस्थान आनंदी, सुंदर स्त्रियांनी उजळलेला होता आणि भव्य अलंकारांच्या निनादाने समुद्रासारखा गूंजत होता. राजकीय गुणांनी युक्त, उत्तम चंदनाच्या सुवासाने परिपूर्ण, मोठ्या लोकांनी भरलेला तो राजवाडा सिंहांनी भरलेल्या अरण्यासारखा होता. डफ आणि मृदंग यांच्या निनादाने गूंजणारा, शंखध्वनीने भरलेला, सणाच्या दिवशी नेहमी पूजला जाणारा, आणि राक्षसांकडून नेहमी सन्मानित असणारा तो राजवाडा होता. समुद्रासारखा खोल, समुद्रासारखा गूंजणारा, मोठ्या संपत्तीने सज्ज असा तो उत्तम आत्म्याच्या राक्षसाचा भव्य प्रासाद होता. त्या महान वानराने तो राजवाडा मौल्यवान रत्नांनी भरलेला, तेजाने झळकणारा, हत्ती, घोडे आणि रथांनी गजबजलेला पाहिला.