महाकाय वानर हनुमानाने लंकेच्या नगरात प्रवेश केला आणि त्याच्या तेजस्वी नेत्रांनी एक अद्भुत दृश्य पाहिले. त्याने तेथे भाले, झाडे आणि शस्त्रे हातात घेऊन उभे असलेले रणदांडगे राक्षस पाहिले; काहींनी तलवारी व वज्र धारण केले होते, तर काहींनी गोफ आणि फास आपल्याजवळ ठेवले होते. अनेक राक्षस सुंदर हार, सुगंधी उटणे व अलंकारांनी सजलेले होते, विविध वस्त्रांतून मिरवत होते आणि आपल्या इच्छेप्रमाणे नगरात संचार करत होते. तेथे काहींना तीक्ष्ण भाले आणि प्रचंड वज्र घेऊन सतर्कपणे पहारा देताना पाहिले; शंभर हजार जागरूक राक्षस, जे कधीही आपल्या कर्तव्यापासून थकत नाहीत, असे तेथे होते. अंतःपुराच्या प्रवेशद्वाराजवळ त्याने राक्षसाधिपतीच्या निवासस्थानाचे दर्शन घेतले. हे घर सुवर्णाने मढवलेल्या महान कमानींनी सजलेले होते. ते रावणाचे प्रसिद्ध निवासस्थान होते, जे डोंगराच्या शिखरावर, कमळांच्या माळांनी सुशोभित खंदकांनी वेढलेले होते. हे प्रासाद पूर्णपणे भक्कम तटांनी वेढलेले होते, त्याचा दिव्य देखावा होता; तेथे स्वर्गीय संगीताचा निनाद घुमत होता आणि ते देवांच्या लोकासारखे भासत होते. घोड्यांचे हिणहिणणे, अलंकारांचा गजर, आणि तेजस्वी रथ, विविध वाहनें, विमान, तसेच उंच व सुंदर घोडे आणि हत्ती यांचा तेथील गजबजाट होता. चार सुळे असलेले, शुभ्र मेघासारखे दिसणारे हत्ती सुंदर प्रवेशद्वारांवर सजवून उभे होते; नशेत धुंद पशुपक्षी सभोवताली फिरत होते. हजारो बलाढ्य राक्षसांनी हे निवासस्थान जपले होते, आणि राक्षसाधिपतीच्या संरक्षणाखाली होते. त्या महान वानराने त्या घरात प्रवेश केला. रावणाच्या अंतःपुरात तो गेला, जेथे सुवर्ण व रत्नांची कुंपणे होती, मोत्यांनी व मौल्यवान रत्नांनी सजलेले होते, आणि जिथे अगरु व चंदनाचा सुगंध दरवळत होता. (इथे सुंदरकांडाच्या पाचव्या सर्गाचा समारोप होतो.) यानंतर, त्या बुद्धिमान हनुमानाने आकाशात चमकणारा, आपल्या शीतल किरणांनी सृष्टीला उजळणारा चंद्र पाहिला. तो पुन्हा पुन्हा उदयास येत आणि मावळत होता, जणू काही उन्मत्त वृषभ चरण्यामध्ये संचारतो आहे. चंद्र आपल्या शीतल प्रकाशाने पापांचे नाश करणारा, महासागर हलवणारा आणि सर्व प्राण्यांना प्रकाशित करणारा भासत होता. जसे मंदार पर्वतावर लक्ष्मी शोभते, किंवा सायंकाळी समुद्रात, किंवा कमळांच्या पाण्यात, तसेच चंद्र आकाशात शोभत होता. जसे पांढऱ्या पिंजऱ्यात हंस शोभतो, मंदार गुहेत सिंह शोभतो, किंवा गर्विष्ठ हत्तीवर वीर शोभतो, तसेच चंद्र आकाशात तेजाने झळकत होता. तो पवित्र, कलंकहीन चंद्र, कुठल्याही दव, हिम किंवा मोठ्या ग्रहांच्या सावलीपासून मुक्त, आपल्या तेजाने उजळत होता. जसा सिंह खडकाळ पठारावर पोहोचून झळकतो, किंवा हत्ती मोठ्या अरण्यात, किंवा राजा आपले राज्य मिळवून, तसा चंद्र आकाशात तेजस्वी दिसत होता. आकाशातील दिव्य संध्याकाळ त्या चंद्राच्या उदयाने अंधार दूर करते, वाढणाऱ्या राक्षसांना आणि मांसभक्षकांना हाकलून लावते, आणि रामाच्या स्मरणाने मनाला शांती देते. त्या वेळी, तार वाद्यांचा मधुर आवाज घुमू लागला; कुलीन, सदाचरणी स्त्रिया आपल्या पतींसोबत निजल्या; आणि रात्रभ्रमण करणारे, अद्भुत व भयंकर वर्तन असलेले राक्षस आनंद लुटू लागले. त्या बुद्धिमान वानराने मद्यपी, अस्ताव्यस्त, रथ, घोडे आणि शोभिवंत आसनांनी भरलेली, वीरांच्या कीर्तीने नटलेली कुटुंबे पाहिली. तेथे सर्वजण एकमेकांवर बरीच तक्रार करत होते, आपली बलदंड भुजा उंचावत होते, मद्याच्या नशेत अस्पष्ट बोलत होते आणि एकमेकांना अपमानित करत होते. काही राक्षस छाती फेकत होते, आपल्या प्रेयसींवर आपले अवयव ठेवत होते, विविध रूपे दाखवत होते आणि बलशाली धनुष्ये फिरवत होते. त्याने काही प्रिय स्त्रिया आलिंगन करताना पाहिल्या, काही झोपलेल्या, काही सुंदर मुखवाली हसणाऱ्या, तर काही रुष्ट होऊन खोल श्वास घेत होत्या. महान हत्तींच्या गजराने, सन्मानित व आरामदायी आसनांवर बसलेल्या वीरांनी, आणि श्वास घेत असलेल्या नागांनी जसे सरोवर गूंजते, तसे ते नगर झळकत होते. त्याने त्या नगरात बुद्धिमत्तेत श्रेष्ठ, तेजस्वी नाव असलेले, आपल्या कर्तव्याला निष्ठावान, विविध प्रकारचे आणि सुंदर उपाधी असलेले राक्षस पाहिले. त्यातील काही आपल्या स्वभावास अनुरूप असंख्य गुणांनी युक्त, तेजस्वी, देखणे होते, त्यांना पाहून हनुमानाचा आनंद झाला; काही विकृत स्वरूपाचेही होते. यानंतर, त्याने तेथे अत्यंत सन्मानाच्या, शुद्ध स्वभावाच्या, महान मर्यादेच्या, आपल्या प्रियजनांशी आणि मद्यपानाशी जोडलेल्या, आपल्या तेजाने तारकांसारख्या झळकणाऱ्या स्त्रिया पाहिल्या. काही स्त्रिया, मध्यरात्री प्रियकरांच्या आलिंगनात, काही सखींच्या मिठीत, जसे पक्षी एकमेकांना बिलगतात तसे, दिसत होत्या. पुन्हा काही स्त्रिया, उंच गच्च्यांवर बसलेल्या, आपल्या प्रियजनांच्या मांडीवर विसावलेल्या, आपल्या पतींना समर्पित, धर्मपरायण, आणि काही इच्छेने आसनस्थ, अशा हनुमानाने पाहिल्या. काही अनावृत होत्या, आणि त्यांचा रंग सुवर्णकमळासारखा झळकत होता; काही सर्वोत्तम, शुद्ध सोन्यासारख्या रंगाच्या; तर काही चंद्रप्रकाशासारख्या उजळ, पण आपल्या प्रियजनांच्या विरहाने सौंदर्य ओसरलेले, तरीही सुंदर अंगांनी युक्त होत्या. आपल्या प्रियजनांना प्राप्त झाल्याने मन आनंदित, हर्ष आणि सुखाने परिपूर्ण, आपल्या घरात हर्षाने नाचणाऱ्या, अत्यंत आकर्षक अशा स्त्रियांना त्या वीर वानराने पाहिले. त्याने चंद्रासारखी तेजस्वी, वक्र व सुंदर भुवया व नेत्र असलेली, विविध अलंकारांच्या माळांनी सजलेली, शंभर कमळसरोवरांच्या माळांसारखी मोहक मुखे पाहिली. परंतु, त्याला सीता दिसली नाही—ती अत्यंत कुलीन, राजघराण्यात जन्मलेली, मार्गावर उभी असलेली, नवपल्लवासारखी नाजूक, आणि मनाने श्रेष्ठ अशी. हनुमानाने तिला प्राचीन मार्गावर स्थित, हरिणिणीसारखी डोळे असलेली, विरहाने व्याकुळ, पतीच्या स्मरणाने सदैव उज्ज्वल अशी पाहिली. ती उष्णतेने व्याकुळ, अश्रूंनी गळ्याला डाग पडलेली, पूर्वी श्रेष्ठ हारांनी अलंकृत, सुंदर भुवया आणि गडद गळ्याची, जणू वनात नाचणाऱ्या नीलकंठ पक्ष्यासारखी भासत होती. ती अस्पष्ट चंद्ररेषेसारखी, धुळीने झाकलेल्या सोन्याच्या पट्ट्यासारखी, भरून गेलेल्या व नंतर भरून आलेल्या जखमेप्रमाणे, किंवा वाऱ्याने वाकलेल्या मेघरेषेसारखी दिसत होती. रामपत्नी, सर्वश्रेष्ठ वक्ता व पुरुष, अशी सीता दिसली नाही म्हणून, खूप वेळानंतर हनुमानाला दुःखाने ग्रासले, जसे थकलेल्या माणसाला थोड्या विश्रांतीनंतर पुन्हा थकवा येतो. (इथे सहाव्या सर्गाचा प्रारंभ होतो.) मग हनुमानाने इच्छेनुसार विविध रूपे धारण केली आणि लंकेतील राजप्रासादात अत्यंत चपळतेने संचार केला. आपल्या सौभाग्याने प्रकाशमान, तो राक्षसाधिपतीच्या निवासस्थानाजवळ गेला, जे तेजस्वी सूर्याप्रमाणे भासणाऱ्या भिंतींनी वेढलेले होते.