हनुमान त्या महान वानराने लंकेच्या नगरीत प्रवेश केला आणि त्याने विविध रूपांची, विचित्र आणि सुंदर, तेजस्वी, ध्वजांनी आणि पताकांनी सजविलेली, विविध शस्त्रास्त्रांनी सुसज्ज अशी असंख्य राक्षसांची दृश्ये पाहिली. काहींनी भाले, झाडे, तलवारी, वज्र, गोफ आणि दोरखंड हातात घेतले होते. काही अंगावर सुंदर हार, सुवासिक उटणे, दागिने, आणि रंगीबेरंगी वस्त्रे परिधान करून आपल्या इच्छेप्रमाणे फिरत होते. त्याने शस्त्रधारी, तिक्ष्ण भाले आणि बलवान वज्रधारी, शंभर हजार दक्ष, श्रम न जाणणारे राक्षस पाहिले. राजवाड्याच्या अंतराळाच्या समोर त्याने राक्षसाधिपती रावणाने बांधलेले घर पाहिले, जे मोठ्या सोन्याच्या कमानीने सजलेले होते. हे प्रसिद्ध राजवाडे डोंगराच्या शिखरावर वसलेले होते, कमळांच्या हारांनी सजविलेल्या खंदकांनी वेढलेले होते. तो राजवाडा भक्कम तटांनी पूर्णपणे वेढलेला, दिव्य स्वरूपाचा, स्वर्गीय संगीताने निनादित, देवांच्या लोकासारखा दिसत होता. तिथे घोड्यांचे हिणहिण, दागिन्यांचा गजर, आणि भव्य रथ, वाहने, विमान, तसेच उच्च कुळातील घोडे व हत्ती यांनी तो परिसर गजबजलेला होता. चार सोंड असलेले, पांढऱ्या मेघांसारखे भव्य हत्ती सुंदर द्वारांवर सजवून ठेवलेले होते; नशेत असलेले पशू व पक्षी तिथे दिसत होते. हजारो बलवान राक्षसांनी राखलेला, राक्षसराजाच्या संरक्षणाखाली असलेला तो राजवाडा हनुमानाने पाहिला आणि मग तो त्या घरात शिरला. रावणाच्या अंतःपुरात तो शिरला, जिथे सोन्याच्या आणि रत्नजडित कठड्यांनी वेढलेले, मोत्यांनी आणि मौल्यवान रत्नांनी सुशोभित, अगुरु आणि चंदनाच्या सुवासाने दरवळणारे वातावरण होते. पुढे, या सुंदरकांडाच्या पाचव्या सर्गाचा शेवट येथे येतो. यानंतर, त्या बुद्धिमान हनुमानाने आकाशात चमकणारा, चांदीसारखा प्रकाश पसरवणारा, वारंवार उगवणारा आणि मावळणारा, जणू एखादा उन्मत्त वृषभ कुरणात फिरतो तसा, असा तेजस्वी चंद्र पाहिला. तो शीतल किरणांचा चंद्र, जगातील पापे नष्ट करणारा, समुद्रात भरती आणणारा, सर्व प्राण्यांना प्रकाशित करणारा, जवळ येत असल्याने सर्वत्र प्रकाश पसरला. जसे लक्ष्मी मंदार पर्वतावर, संध्याकाळी समुद्रात किंवा कमळांच्या तळ्यात शोभते, तसेच आकाशात चंद्र शोभत होता. जसे चांदीच्या पिंजर्यात हंस, मंदाराच्या गुहेत सिंह, किंवा गर्विष्ठ हत्तीवर वीर शोभतो, तसा चंद्र आकाशात तेज देत होता. तो पवित्र चंद्र, निर्मळ, कुठलीही दुष्प्रभा, दव किंवा ग्रहांची छाया नसलेला, आपले तेज पसरवत होता. जसे सिंह पठारावर, हत्ती अरण्यात किंवा राजा राज्यावर पोहोचल्यावर शोभतो, तसा चंद्र आकाशात चमकत होता. ती संध्या, जणू स्वर्गासारखी तेजस्वी, चंद्राच्या उदयाने अंधार दूर करत होती, वाढणाऱ्या राक्षसांना व मांसाहारी प्राण्यांना पळवून लावत होती, आणि रामाच्या आठवणींनी मन शमवत होती. तिथे तार वाद्यांचे मधुर स्वर ऐकू येत होते; कुलीन, सदाचरणी स्त्रिया आपल्या पतींसमवेत निजल्या होत्या; आणि रात्री फिरणारे, अद्भुत व भयंकर वर्तन करणारे राक्षस आनंदासाठी बाहेर पडले. त्या हुशार वानराने मद्यप्राशनाने मत्त व अस्ताव्यस्त झालेल्या, रथ, घोडे व भव्य आसनांनी भरलेल्या, वीरांचा कीर्तीने उजळलेल्या राक्षसांचे समूह पाहिले. ते एकमेकांवर फारशा टीका करत, मजबूत बाहू उगारत, मद्याच्या नशेत असंबद्ध बोलत, आणि एकमेकांना अपमानित करत होते. राक्षस पुरुष छाती फेकत, आपल्या प्रियतमेवर हात ठेवत, विविध रूपे दाखवत, आणि बलवान धनुष्य उगारत होते. काही स्त्रिया प्रियकरांच्या मिठीत गुंतलेल्या, काही निजलेल्या, काही सुंदर मुखाने हसणाऱ्या, तर काही रुष्ट होऊन खोल श्वास घेत होत्या. नगरी महान हत्तींच्या गजराने, सन्माननीय व प्रतिष्ठित, तसेच शूर पुरुषांच्या दीर्घ श्वासाने, जणू नागांनी भरलेल्या सरोवरासारखी, उजळून निघाली होती. त्याने त्या नगरीत बुद्धीने श्रेष्ठ, तेजस्वी नाव असलेले, कर्तव्यपरायण, जगाचे नेते, विविध प्रकारचे व सुंदर नाव असलेले राक्षस पाहिले. काही अत्यंत सुंदर, गुणसम्पन्न, आपल्या स्वभावानुसार तेजस्वी दिसणारे पाहून त्याला आनंद झाला; पण काही विकृत देखील दिसले. मग त्याने तिथे अत्यंत सन्मानास पात्र, शुद्ध स्वभावाच्या, उच्च मर्यादेच्या, आपल्या प्रियजनांवर व मद्यपानावर आसक्त, आपल्या तेजाने तारकांसारख्या चमकणाऱ्या स्त्रिया पाहिल्या. काही स्त्रिया, अर्धरात्र झाल्यावर आपल्या प्रियकरांच्या मिठीत, काही मैत्रिणींच्या मिठीत, जणू पक्षी एकमेकांच्या मिठीत असतात तसे, तेजस्वी दिसत होत्या. पुन्हा काही स्त्रिया राजवाड्याच्या उंच गच्च्यांवर, आपल्या प्रियजनांच्या मांडीवर विसावलेल्या, पतीवर निष्ठावान, धर्मनिष्ठ, काही कामात आसक्त अशा स्थितीत दिसल्या. काही उघड्या, सुवर्णकमळासारख्या रंगाच्या, काही अत्यंत मूल्यवान, शुद्ध सोन्याच्या रंगाच्या, काही चंद्रकिरणांसारख्या तेजस्वी, पण प्रियजनांपासून दूर असल्याने सौंदर्य कमी पडलेले, तरीही सुंदर अवयव असलेल्या स्त्रिया त्याला दिसल्या. मग, आपल्या प्रियजनांना प्राप्त झालेल्या, मनाला आनंद देणाऱ्या, परम आनंद व सुखाने भरलेल्या, आपल्या घरात हर्षित झालेल्या, अत्यंत आकर्षक अशा स्त्रिया त्या वीर वानराने पाहिल्या. त्याने चंद्रासारख्या तेजस्वी, वक्र व सुंदर पापण्या व डोळे असलेल्या, विविध दागिन्यांच्या हारांनी सजलेल्या, जणू शंभर कमळसरोवरांच्या हारासारख्या मोहक चेहऱ्यांची स्त्रिया पाहिल्या. पण त्याला सीता दिसली नाही—ती परम कुलीन, राजघराण्यात जन्मलेली, मार्गावर उभी असलेली, वेलीसारखी सडपातळी, उच्च विचारांची. मात्र त्याने तिला त्या प्राचीन मार्गावर, हरिणीसारखे डोळे असलेली, विरहाने व्याकुळ, पतीच्या तेजस्वी मनाने व्यापलेली, इतर सर्व स्त्रियांपेक्षा नेहमीच श्रेष्ठ, अशी स्थिती पाहिली. ती उष्णतेने त्रस्त, गळ्यात अश्रूंचे डाग, पूर्वी उत्तम व मौल्यवान हारांनी सजलेली, सुंदर पापण्या व गडद गळ्याची, जणू निळ्या गळ्याचा पक्षी वनात नाचतो तशी दिसत होती. ती अस्पष्ट चंद्ररेषेसारखी, धुळीने माखलेल्या सोन्याच्या रेघेसारखी, भरून गेलेल्या पण सावरलेल्या जखमेप्रमाणे, किंवा वाऱ्याने वाकलेल्या ढगाच्या रेषेसारखी दिसत होती. रामाची पत्नी, वक्तृत्व व पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ असलेली सीता दिसली नाही, म्हणून तो वानर दीर्घ काळानंतर, जणू थोड्या विश्रांतीनंतर पुन्हा थकलेला, शोकाने व्याकुळ झाला. आता सहावा सर्ग सुरू होतो. मग त्या वानराने इच्छित तसे रूप धारण केले आणि तो लंकेतील राजवाड्यांमध्ये अत्यंत चपळतेने फिरू लागला, सर्वत्र बारकाईने पाहत.