हनुमान लंकेमध्ये प्रवेश करतो आणि त्याच्या कानावर महान आत्म्यांच्या प्रासादांतून पावलांचा आवाज येतो; कुठे कुठे हातांची टाळी आणि शिट्ट्या ऐकू येतात. राक्षसांच्या घरांत त्याला वेदपठणाचे मंत्र ऐकू येतात, आणि रात्री फिरणारे, त्यांच्या अध्ययनात मग्न असलेले राक्षस दिसतात. राजरस्त्यावर उभे असलेले, रावणाची स्तुती करणारे आणि गर्जना करणारे राक्षसांची मोठी फौज त्याने पाहिली. लंकाच्या मध्यभागी, हनुमानाला राक्षसांचे अनेक गुप्तचर दिसले—ते काही व्रतस्थ, काही जटा ठेवलेले, काही मुंडके, काही गायीच्या कातडीच्या वस्त्रात सजलेले होते. काहींच्या हातात कुशा होती, काही अग्निकुंड शस्त्र म्हणून धरले होते, काहींनी गदा, दंड, आणि मूस घेतल्या होत्या. त्याने एक डोळ्याचे, रंगबेरंगी, मोठ्या पोटाचे, मोठ्या स्तनाचे, विक्राळ, वाकड्या तोंडाचे, भयानक आणि बुटके राक्षस पाहिले. काही धनुष्यधारी, तलवारधारी, मुसळ आणि लोखंडी दंड घेणारे, विविध शस्त्रांनी सुसज्ज राक्षस त्याच्या नजरेस आले. काही राक्षस ना फार जाड, ना फार सडपातळ; ना फार उंच, ना फार बुटके; ना फार गोरे, ना फार काळे; ना फार वाकडे, ना फार बुटके—असे मध्यम प्रकृतीचे होते. त्याने विकृत, विविध आकाराचे, सुंदर, तेजस्वी, ध्वजधारी, विविध शस्त्रधारी राक्षस पाहिले. काहींनी भाले, झाडे, तलवारी, वज्र, गोफ आणि फास घेतले होते. काही राक्षस फुलांच्या हारात, सुगंधित उटणीत, दागिन्यात आणि विविध वस्त्रांत सजलेले, मनासारखे फिरत होते. काहींनी तीक्ष्ण भाले आणि मोठे वज्र घेतले होते; शंभर हजार सतर्क राक्षस कर्तव्यपर होते. हनुमानाने अंतःपुराच्या समोर, राक्षसाधिपती रावणाने निश्चित केलेले घर पाहिले; ते घर सुवर्ण कमानींनी सुशोभित होते. रावणाच्या प्रसिद्ध निवासस्थानाचे दर्शन त्याला झाले, जे पर्वतावर वसलेले, कमळांच्या हारांनी सजलेले खंदकांनी वेढलेले होते. ते घर पूर्णपणे किल्ल्यांनी वेढलेले, दिव्य स्वरूपाचे, देवांच्या राज्यासारखे, आणि गंधर्वांच्या संगीताने गुंजत होते. तिथे घोड्यांचे हिणहिण, दागिन्यांचा गडगडाट, आणि भव्य रथ, वाहन, विमान, उत्तम घोडे आणि हत्ती भरलेले होते. चार सोंडांचे, शुभ्र मेघासारखे हत्ती, सुंदर दरवाजांवर सजलेले आणि मदाने भरलेले पशु व पक्षी दिसले. हजारो शक्तिशाली राक्षसांनी रक्षण केलेले, रावणाच्या संरक्षणाखाली, हनुमानाने त्या घरात प्रवेश केला. रावणाच्या अंतःपुरात हनुमान शिरला; ते सुवर्ण आणि रत्नांच्या गजांनी वेढलेले, मौल्यवान मोती आणि रत्नांनी सजलेले, उत्कृष्ट अगर आणि चंदनाच्या सुवासाने भरलेले होते. पंचम सर्ग संपतो. यानंतर, त्या बुद्धिमान हनुमानाने आकाशात तेजस्वी चंद्र पाहिला; तो चंद्र पुन्हा पुन्हा उगवतो आणि मावळतो, जणू चरात भटकणारा उन्मत्त बैल. शीतल किरणांचा चंद्र, जगातील पापांचा नाश करणारा, महासागराला हलवणारा, सर्व जीवांना उजळवणारा, जवळ येत होता. मंदारावर पृथ्वीवर लक्ष्मी जशी चमकत, किंवा संध्याकाळच्या समुद्रात, किंवा जलातील कमळांमध्ये, तशीच आकाशात चंद्रासह ती सुंदर चमकत होती. चांदीच्या पिंजऱ्यात हंस, मंदार गुहेत सिंह, किंवा अभिमान्य हत्तीवर वीर जसा चमकत, तसा चंद्र आकाशात तेजस्वी दिसत होता. पावसाचा, गारठ्याचा किंवा मोठ्या ग्रहांच्या सावलीचा स्पर्श नसलेला, शुभ्र आणि तेजस्वी, कलंकरहित चंद्र चमकत होता. सिंह जसा खडकावर, हत्ती जसा महान वनात, किंवा राजा जसा राज्य मिळवतो, तसा चंद्र आकाशात तेजस्वी दिसत होता. चंद्राच्या उगवण्याने, दिव्यप्रभा असलेली संध्या काळी, अंधार दूर झाला; वाढणारे राक्षस आणि मांसाहारी दूर गेले; रामाच्या स्मरणाने मन शांत झाले. कानाला सुखद तार वाद्यांचे सूर गुंजले; सन्मार्गी स्त्रिया आपल्या पतींसोबत झोपल्या; आणि रात्री फिरणारे, अद्भुत आणि विक्राळ वर्तन करणारे, आनंदासाठी बाहेर पडले. हनुमानाने मद्यपानाने विकृत, गोंधळलेले, रथ, घोडे आणि भव्य आसनांनी भरलेले, वीरांच्या गौरवाने उजळलेले कुटुंब पाहिले. ते एकमेकांना अतिशय दोष देत होते, मजबूत हात झाडत, मद्यपानामुळे असंबद्ध बोलत, आणि नशेत एकमेकांना अपमान करत होते. राक्षसांनी छाती फेकली, आपल्या प्रियांसोबत हातपाय झाडले, विविध रूपे दाखवली, आणि मजबूत धनुष्य झाडले. काही प्रिय स्त्रिया आलिंगनात, काही झोपलेल्या, काही सुंदर चेहऱ्याने हसणाऱ्या, काही रागाने खोल श्वास घेत असलेल्या स्त्रिया त्याने पाहिल्या. शहर मोठ्या हत्तींच्या गर्जनेने उजळलेले होते; सन्मानित आणि चांगल्या आसनावर बसलेले, वीरांनी श्वास घेतलेले, जणू सरोवरात साप श्वास घेतात तशी छटा होती. त्या शहरात हनुमानाने बुद्धिमत्तेतील अग्रगण्य, सुंदर नावांचे, कर्तव्यनिष्ठ, जगाचे नेतृत्व करणारे, विविध प्रकारचे आणि सुंदर नावांचे राक्षस पाहिले. त्यांनी त्यांच्या स्वभावानुसार शोभा मिळवलेली, अनेक गुणांनी संपन्न, तेजस्वी, सुंदर राक्षस पाहून हनुमान आनंदित झाला; तसेच काही विकृत रूपांचेही पाहिले. त्याने उच्च सन्मान मिळवण्यास पात्र, शुद्ध वृत्तीच्या, मोठ्या प्रतिष्ठेच्या, प्रियांसोबत आणि मद्यपानात आसक्त, स्वतःच्या स्वभावात तारकांसारख्या चमकणाऱ्या स्त्रिया पाहिल्या. काही स्त्रिया मध्यरात्री आपल्या प्रियांच्या आलिंगनात, काही सहचरांच्या आलिंगनात, जशी पक्षी एकमेकांना आलिंगन देतात तशी, तेजस्वी दिसत होत्या. काही स्त्रिया वरच्या गॅलरीत, प्रियांच्या मांडीवर बसून, पतींना समर्पित, धर्मनिष्ठ, आणि काही इच्छा असलेल्या स्त्रिया हनुमानाने पाहिल्या. काही उघड्या, सुवर्ण कमळासारख्या रंगात चमकत, काही श्रेष्ठ सुवर्णासारख्या, काही चंद्रप्रभेच्या लावण्यात, ज्या प्रियांच्या विरहाने सौंदर्य कमी झाले तरी सुंदर अंगांनी शोभत होत्या. प्रियजन मिळाल्याने, मनाला आनंद देणाऱ्या, मोठ्या हर्ष आणि सुखाने भरलेल्या, घरात आनंदित, अत्यंत मोहक स्त्रिया हनुमानाने पाहिल्या.