हनुमान लंका नगरीच्या प्रवेशद्वाराजवळ पोहोचला असता, लंका स्वतः—ती नगरी—भीतीने थरथर कापत, गर्वयुक्त आणि थोड्या अडखळणाऱ्या शब्दांत हनुमानाला बोलू लागली. “हे बलवान आणि श्रेष्ठ वानर, कृपा कर. तू शक्तिशाली आणि धर्मनिष्ठ आहेस, म्हणून तू नेहमी आपल्या मर्यादेत राहतोस,” असे ती विनंती करते. पुढे ती म्हणाली, “हे वानर, मी ही लंका नगरी स्वतः आहे. तू तुझे महान शौर्य आणि पराक्रम दाखवून मला जिंकले आहेस.” लंका पुढे एक सत्य सांगते: “स्वयंभू ब्रह्मदेवाने मला एक वर दिला होता—जेव्हा एखादा वानर आपल्या सामर्थ्याने मला वश करेल, तेव्हा राक्षसांवर संकट येईल.” ती स्पष्ट करते, “हे सौम्य वानर, तुझ्या आगमनाने हा ब्रह्मदेवाचा नियम पूर्ण झाला आहे; तो सत्य आहे आणि त्याला कोणीही बदलू शकत नाही.” लंका सांगते, “सीता आणि दुष्ट प्रवृत्तीच्या राजा रावणामुळे आता सर्व राक्षसांचा विनाश समीप आला आहे.” ती हनुमानाला सांगते, “म्हणून हे श्रेष्ठ वानर, तू रावणाच्या पहाऱ्यात असलेल्या या नगरीत प्रवेश कर आणि तुला हवे ते सर्व कार्य येथे साध्य कर.” लंका पुढे म्हणते, “हे वानरराज, या पुण्य नगरीत प्रवेश कर, जिथे राक्षसांची पहारे आहेत, जरी शापामुळे ती त्रस्त आहे; आणि तुला हवे तसे जनकनंदिनी सीतेचा शोध घे.” यानंतर, वाल्मीकी रामायणातील सुंदरकांडाचा चौथा सर्ग ऐका. महान पराक्रमाने, हनुमानाने लंका नगरी आणि तिच्या रूप बदलणाऱ्या रक्षकाला जिंकले. श्रेष्ठ वानर हनुमान, रात्रीच्या वेळी, भिंतीवरून उडी मारून—द्वार न वापरता—लंकेत प्रवेश करतो. वानरराजाच्या हितासाठी, हनुमान शत्रूंच्या डोक्यावर आपले डावे पाय ठेवतो. मग हनुमान त्या सुंदर लंका नगरीकडे पुढे जातो, हास्याचा गडगडाट आणि वाद्यांचा मोठा आवाज ऐकताना. लंका नगरीतील महाल, वज्रासारख्या गजजाळींनी सजलेले आणि हिर्यांच्या जाळ्यांनी अलंकृत, आकाशातील मेघांसारखे भासतात. त्या वेळी लंका नगरी राक्षसांच्या महालांनी उजळली, शुभ्र मेघांसारखी, कमल आणि स्वस्तिक चिन्हांनी सजलेली. सर्व बाजूंनी सुंदरपणे सजवलेल्या, विविध हार आणि अलंकारांनी अलंकृत, वाढत्या घरांनी शोभा मिळालेली नगरी हनुमानाने पाहिली. राघवाच्या हितासाठी, तेजस्वी हनुमान आनंदाने एक महालातून दुसऱ्या महालात जातो आणि त्यातील सौंदर्य पाहतो. त्याला विविध आकारांची आणि स्वरूपांची महाले दिसतात; तिथे त्याने तीन सुरांनी सजलेली मोहक गाणी ऐकली. प्रेमात बुडालेल्या स्त्रियांच्या कंबरेच्या घंट्यांचा आणि पैंजन्यांचा आवाज त्याला स्वर्गातील अप्सरांसारखा वाटतो. महान लोकांच्या घरात पावलांचा आवाज, हातांची टाळी आणि शिट्ट्या ऐकू येतात. राक्षसांच्या घरात मंत्रोच्चार ऐकतो; रात्री भटकणारे, आपल्या अध्ययनात मग्न असलेले राक्षस त्याला दिसतात. रावणाचे स्तुती करणारे, गर्जना करणारे राक्षस मुख्य रस्त्यावर उभे आहेत. मध्यवर्ती भागात, राक्षसांचे अनेक गुप्तचर—जटा, मुंडके, गायीच्या कातडीचे वस्त्र घालून—हनुमानाला दिसतात. काहींच्या हातात कुशा, काहींनी अग्निकुंड शस्त्र म्हणून घेतले, काहींना गदा, मूसळ, दंड शस्त्र आहेत. काही एक डोळ्याचे, विविध रंगाचे, मोठ्या पोटाचे, विशाल उराचे, भयानक, वाकड्या तोंडाचे, विकृत, आणि बुटके आहेत. बाण, तलवारी, मूसळ, लोखंडी गदा, मोठे लोखंडी दंड, विविध कवच घालून चमकणारे राक्षस दिसतात. काही ना फार जाड, ना फार बारीक; ना फार उंच, ना फार ठेंगणे; ना फार गोरे, ना फार काळे; ना फार कुबड, ना फार बुटके—असे विविध राक्षस हनुमान पाहतो. विकृत, अनेक रूपांचे, सुंदर, तेजस्वी, ध्वज आणि शस्त्र घेणारे—असेही राक्षस त्याला दिसतात. भाले, झाडे, शस्त्र, तलवारी, वज्र, गोफ, फास घेणारे योद्धे दिसतात. हार, उटणे, अलंकार, विविध वस्त्रे घालून, मनासारखे वावरणारे राक्षस त्याला दिसतात. तीक्ष्ण भाले आणि शक्तिशाली वज्र घेणारे, सतत जागरूक, शंभर हजार राक्षस पहारेदार दिसतात. अंतःपुराच्या बाहेर, रावणाने ठरवलेले घर, सुवर्ण कमानीने सजलेले, हनुमान पाहतो. राक्षसांचा राजा रावणाचा प्रसिद्ध निवास, पर्वतावर वसलेला, कमल हारांनी सजलेल्या खंदकांनी वेढलेला, हनुमान पाहतो. दिव्य स्वरूपाचे, सुरांच्या संगीताने गूंजणारे, देवांच्या लोकासारखे, किल्ल्यांनी वेढलेले घर त्याला दिसते. घोड्यांचे हिणहिणणे, अलंकारांचा गडगडाट, उत्तम रथ, वाहन, विमान, घोडे आणि हत्ती—हे सर्व त्या घरात भरलेले आहेत. चार सोंड असलेले, शुभ्र मेघांसारखे हत्ती, सुंदर दरवाजांवर सजलेले, मदाने भरलेले जनावर आणि पक्षी दिसतात. हजारो शक्तिशाली राक्षसांनी पहारा दिलेला, रावणाच्या संरक्षणाखालील, त्या घरात हनुमान प्रवेश करतो. सुवर्ण आणि रत्नांच्या रेलिंगने वेढलेले, मोती आणि रत्नांनी सजलेले, उत्तम अगर आणि चंदनाचा सुगंध असलेले रावणाचे अंतःपुरात हनुमान प्रवेश करतो. इथे सुंदरकांडातील पाचवा सर्ग समाप्त होतो.