लंकादेवीचे कठोर शब्द ऐकून वायुपुत्र हनुमान, वानरश्रेष्ठ, पर्वतासारखा स्थिर उभा राहिला. त्याने समोर उभी असलेल्या, स्त्रीच्या रूपातील पण विकृत दिसणाऱ्या लंकेकडे पाहिले आणि तो बुद्धिमान, धीर वानरश्रेष्ठ बोलला, “मला या लंकेचे दुर्ग, भिंती, द्वार यांचे निरीक्षण करण्याची इच्छा आहे. मला या नगराविषयी मोठी जिज्ञासा आहे.” “माझी इच्छा आहे की या लंकेतील सर्व वन, उपवन, बगिचे आणि मुख्य मुख्य घरांची मी सर्व बाजूंनी पाहणी करावी.” त्याचे हे बोल ऐकून, इच्छानुरूप रूप धारण करणारी लंका पुन्हा कठोर वाणीने म्हणाली, “अरे नीच वानरा, आज या राक्षसराज रावणाच्या रक्षणाखालील नगरी तुला माझा पराभव केल्याशिवाय पाहता येणार नाही.” तेव्हा वानरांत वाघ असलेल्या हनुमानाने त्या रात्री फिरणाऱ्या स्त्रीला उत्तर दिले, “हे सुभगे, मी हे नगर पाहिल्यावर पुन्हा ज्या मार्गाने आलो, त्या मार्गाने परत जाईन.” मग ती लंकेची भयंकर रक्षक जोरात डरकाळी फोडून, वेगाने पुढे जाऊन वानरश्रेष्ठ हनुमानाला आपल्या तळहाताने जबरदस्त फटका दिला. त्या वेळी वायुपुत्र, बलवान व पराक्रमी हनुमान, तिच्या त्या प्रचंड आघाताने संतप्त झाला आणि त्यानेही मोठ्या गर्जनेने प्रतिसाद दिला. हनुमानाने मग रागाने आपली डावी बोटे मोडली आणि तिच्यावर जोरदार मुष्टी प्रहार केला. “ती स्त्री आहे,” असे मनात ठेवून त्याने फारसा राग न धरता, तिला फक्त एक घाव दिला. त्या प्रहाराने ती रात्री भटकणारी, अंगावर नियंत्रण न राहता, चेहरा विकृत होऊन जमिनीवर कोसळली. तेव्हा पराक्रमी हनुमानाने तिला पडलेली पाहून, स्त्री आहे हे जाणून तिच्यावर करुणा दर्शवली. त्या वेळी लंका फारच व्याकुळ झाली, तिच्या शब्दांना थरथर आली, आणि अभिमानाने हनुमानाला म्हणाली, “हे महाबाहू, कृपा कर, मला वाचव. बलवान व सद्गुणी नेहमी आपली मर्यादा ओळखतात, हे कोमल स्वभावाच्या वानरा.” “हे वानरा, मीच ही लंकेची नगररूप देवी आहे. तुझ्या महान पराक्रमाने आणि सामर्थ्याने तू मला जिंकले आहेस.” “आता, हे वानरश्रेष्ठ, माझे एक सत्य ऐक. स्वयंभू ब्रह्मदेवाने मला वर दिला होता—‘जेव्हा एखादा वानर आपल्या पराक्रमाने तुला जिंकून ताब्यात घेईल, तेव्हा समज की राक्षसांवर संकट आले आहे.’” “हे कोमल स्वभावाच्या वानरा, तुझ्या आगमनाने तोच प्रसंग आज घडला आहे. स्वयंभूने दिलेला हा नियम अटल आणि सत्य आहे.” “सीतेमुळे, आणि दुष्टबुद्धी रावणामुळे, आता सर्व राक्षसांचा विनाश जवळ आला आहे.” “म्हणून, हे वानरश्रेष्ठ, रावणरक्षित या नगरीत तू प्रवेश कर आणि येथे तुला हवे ते सर्व कार्य सिद्ध कर.” “हे वानरराजा, या पुण्यशाली नगरीत प्रवेश कर, जरी शापित असली तरी राक्षसश्रेष्ठांनी रक्षित आहे. तू इच्छेनुसार जनकनंदिनी सीतेचा शोध घे.” यानंतर, वाल्मिकी रामायणाच्या सुंदरकांडातील चौथा सर्ग ऐका. हनुमान, वानरश्रेष्ठ, आपल्या पराक्रमाने लंकेचे हे उत्तम नगर आणि तिच्या रूप बदलणाऱ्या रक्षकिणीला जिंकून पुढे निघाला. तो महाबली वानर, अद्भुत पराक्रम दाखवत, रात्रीच्या वेळी भिंतीवरून उडी मारून, द्वाराचा वापर न करता लंकेत शिरला. वानरराजाच्या कल्याणासाठी लंकेत प्रवेश करून, त्याने शत्रूंच्या मस्तकावर आपला डावा पाय ठेवला. मग तो वानर, हास्य आणि वाद्यांच्या गजरात त्या सुंदर लंकेकडे गेला. ती भव्य लंका, वज्रासारख्या झरोक्यांनी आणि हिरकजाळींच्या अलंकारांनी सजवलेल्या प्रासादांनी मेघांसारखी आकाशात शोभत होती. त्या वेळी लंका, राक्षसांच्या तेजस्वी, मेघासारख्या शुभ्र प्रासादांनी, कमळ आणि स्वस्तिकाच्या अलंकारांनी उजळून निघाली होती. सर्व बाजूंनी सुंदरपणे सजवलेल्या, विविध माळांनी व दागिन्यांनी अलंकृत, वाढत्या प्रासादांनी युक्त असे ते नगर हनुमानाने पाहिले. राघवाच्या कार्यासाठी त्या वानरश्रेष्ठाने प्रासादापासून प्रासादाकडे जाऊन, ते सर्व पाहून आनंद घेतला. त्याने विविध आकार-प्रकारच्या प्रासादांचे दर्शन घेतले, आणि तिथे तीन सप्तकांनी सजवलेली मोहक गाणी ऐकली. त्याने स्त्रियांमध्ये प्रेम जागृत झाल्याने त्यांच्या कंबरपट्ट्यांच्या घंटा, पैंजणांचा मंजुळ निनाद ऐकला, जणू अप्सरा स्वर्गात गात आहेत. महान आत्म्यांच्या प्रासादांत पावलांचा आवाज, टाळ्यांचा आणि शिट्ट्यांचा गजर त्याच्या कानावर पडला. राक्षसांच्या घरांत त्याने वेदपठण करणाऱ्यांचा जप ऐकला आणि स्वाध्यायात मग्न असलेल्या रात्री भटकणाऱ्या राक्षसांना पाहिले. त्याने रावणाची स्तुती करणाऱ्या, सिंहगर्जना करणाऱ्या राक्षसांची मोठी फौज राजमार्गावर उभी असलेली पाहिली. नगराच्या मध्यभागी त्याने राक्षसांचे अनेक गुप्तहेर, जटा वाढवलेले, मुंडके केलेले, कातडीच्या वस्त्रातले, असे विविध प्रकारचे पाहिले. काहींच्या हातात कुशांचे गुच्छ, काहींच्या हातात अग्निकुंड, काहींना गदा, मूसळ, दंड असे शस्त्र दिसले. त्याने एकडोळी, रंगीबेरंगी, मोठ्या पोटाचे, विशाल स्तनांचे, भयंकर, वक्रमुख, विकृत व बुटके असे अनेक राक्षस पाहिले. त्याने धनुर्धारी, तलवारधारी, मूसळधारी, लोखंडी गजधारी, विविध कवचांनी झळाळणारे असे राक्षस पाहिले. काही ना फार स्थूल, ना फार कृश; ना फार उंच, ना फार ठेंगणे; ना फार गोरे, ना फार काळे; ना फार कुबड, ना फार बुटके—असे अनेक प्रकारचे राक्षस त्याला दिसले. अशा प्रकारे, हनुमानाने लंकेच्या नगरीत प्रवेश केला आणि सीतेच्या शोधासाठी नगरभर फिरू लागला.