लंकाद्वारावर उभी असलेली, रूप बदलू शकणारी लंका, समोर आलेल्या वानरावर कठोर नजरेने पाहत विचारते, “अरे अरण्यात राहणाऱ्या, तू कोण आहेस? आणि इथे कशासाठी आलास? तुझ्यात प्राण असेपर्यंत खरी गोष्ट सांग.” पुढे ती पुन्हा म्हणाली, “अरे वानरा, रावणाच्या सैन्याने चारही बाजूंनी संरक्षित असलेल्या या लंकेत प्रवेश करणे तुझ्यासाठी अशक्य आहे.” तेव्हा वीर हनुमान तिच्यासमोर उभा राहून शांतपणे म्हणाला, “तू जे विचारलेस त्याचे सत्य मी सांगतो.” पण हनुमानही तिला विचारतो, “तू कोण आहेस, विचित्र डोळ्यांची, या नगराच्या प्रवेशद्वारी उभी? आणि रागाने मला इतके कठोर शब्द का बोलतेस?” हनुमानाचे शब्द ऐकून, इच्छानुरूप रूप धारण करणारी लंका, वायुपुत्र हनुमानावर संतापाने पुन्हा कठोर शब्द बोलली, “मी या नगराची अभेद्य रक्षक आहे, राक्षसराज रावणाच्या आज्ञेची वाट पाहणारी.” ती पुढे म्हणाली, “माझी पर्वा न करता या नगरात प्रवेश करणे अशक्य आहे; आज मी तुला ठार मारून तुझे प्राण घेईन.” “मीच ही लंका आहे, अरे वानरा; मी चारही बाजूंनी याचे रक्षण करते—हे मी तुला सांगितले आहे.” लंकाचे हे शब्द ऐकून वायुपुत्र, श्रेष्ठ वानर हनुमान, पर्वतासारखा स्थिर उभा राहिला. समोर उभी असलेल्या त्या विकृत रूपातील स्त्रीला पाहून, हुशार व दृढ हनुमान म्हणाला, “माझ्या मनात या लंकेच्या किल्ल्या, भिंती, द्वारे आणि नगर पाहण्याची मोठी उत्सुकता आहे, म्हणून मी येथे आलो आहे.” “मी लंकेच्या सर्व वन, उपवन, उद्याने आणि मुख्य मुख्य घरे सर्व बाजूंनी पाहण्यासाठी आलो आहे.” त्याचे हे बोलणे ऐकून, इच्छानुरूप रूप धारण करणारी लंका पुन्हा रागाने कठोर शब्द बोलली, “अरे नीच वानरा, राक्षसराजाच्या संरक्षणाखाली असलेल्या या नगरात तू माझा पराभव केल्याशिवाय प्रवेश करू शकणार नाहीस.” तेव्हा वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या हनुमानाने त्या रात्री भटकणाऱ्या स्त्रीला उत्तर दिले, “हे सुभगे, मी हे नगर पाहून, ज्या मार्गाने आलो त्या मार्गानेच परत जाईन.” मग ती भयानक लंकेची रक्षक, मोठ्या गर्जनेसह धावत आली आणि श्रेष्ठ वानराला जोरात तडाखा दिला. पण वायुपुत्र, पराक्रमी हनुमान, त्या आघाताने संतप्त झाला आणि त्याने डाव्या हाताची बोटे वळवून तिला एक घाव दिला. “ही एक स्त्री आहे,” असे मनाशी ठरवून हनुमानाने फारसा राग व्यक्त केला नाही; पण तरीही त्याच्या घावाने ती रात्री फिरणारी राक्षसी, अंगावर नियंत्रण गमावून, चेहरा विकृत होऊन, जमिनीवर कोसळली. ती पडलेली पाहून, हनुमानाच्या मनात करुणा दाटली, कारण ती एक स्त्री आहे, असे त्याला वाटले. मग ती लंका, अत्यंत व्याकुळ होऊन, थरथरत्या आवाजात, अभिमानाने हनुमानाला म्हणाली, “माझ्यावर कृपा कर, बलवान वानरा; श्रेष्ठ आणि सद्गुणी पुरुष नेहमी मर्यादा पाळतात, हे सौम्य वानरा.” “मीच ही लंका आहे, अरे वानरा. तुझ्या महान पराक्रमाने आणि सामर्थ्याने तू मला जिंकलेस.” “आता, अरे वानरश्रेष्ठ, एक सत्य ऐक. स्वयंभू ब्रह्मदेवाने मला वर दिला होता—‘जेव्हा एखादा वानर आपल्या पराक्रमाने तुला जिंकून ताब्यात घेईल, तेव्हा समज, राक्षसांवर संकट येणार आहे.’” “हे सौम्य वानरा, तुझ्या येण्याने तोच प्रसंग आज घडला आहे. स्वयंभूने दिलेली ही अट खरी आहे आणि ती मोडता येणार नाही.” “सीतेमुळे आणि रावणाच्या दुष्टपणामुळे आता सर्व राक्षसांचा विनाश समीप आला आहे.” “म्हणून, अरे श्रेष्ठ वानरा, रावणाच्या रक्षणाखाली असलेल्या या नगरात प्रवेश कर आणि तुझ्या सर्व इच्छा पूर्ण कर.” “राक्षसांच्या रक्षणाखाली असलेल्या या पवित्र लंकेत प्रवेश कर, जरी शापामुळे मी मार खाल्ला असला तरी. तू जिथे जिथे हवे तिथे जनकनंदिनी सीतेचा शोध घे.” यानंतर सुंदरकांडातील चौथा सर्ग आरंभतो. पराक्रमी हनुमानाने आपल्या शौर्याने लंकेचे नगर आणि तिच्या रूप बदलणाऱ्या रक्षकिणीवर विजय मिळवला. महाबली हनुमान, वानरांमध्ये श्रेष्ठ, रात्रीच्या वेळी भिंत ओलांडून, दरवाजाचा वापर न करता, विलक्षण धाडसाने लंकेत प्रवेश केला. वानरराजाच्या कल्याणासाठी लंकेत शिरून, त्याने शत्रूंच्या मस्तकांवर आपल्या डाव्या पायाने पाऊल ठेवले. मग तो वानर, हास्याचा गजर आणि वाद्यांच्या मोठ्या आवाजात, त्या सुंदर लंकेच्या दिशेने पुढे गेला. मक्यांच्या जाळ्यांनी आणि वज्रासारख्या जाळ्यांनी सजवलेल्या, वज्रजाळांनी वडवलेल्या, आकाशातील मेघांसारख्या दिसणाऱ्या प्रासादांनी ती लंका उजळून निघाली. त्या वेळी, राक्षसांच्या समूहांच्या शुभ्र, कमळ व स्वस्तिक चिन्हांनी अलंकृत, मेघांसारख्या शुभ्र प्रासादांनी लंका तेजाने झळकत होती. सर्व बाजूंनी सुंदरपणे सजवलेल्या, विविध हारांनी व अलंकारांनी अलंकृत, वाढत्या प्रासादांनी लंकेचे नगर हनुमानाने पाहिले. राघवाच्या कार्यासाठी फिरणाऱ्या, वानरांमधील श्रेष्ठ हनुमानाने, प्रासादानंतर प्रासाद पाहत, आनंदाने सर्व दृश्ये अनुभवली. त्याने विविध आकार आणि प्रकारच्या प्रासादांचे दर्शन घेतले, आणि तिथे तिथे तीन स्वरांनी नटलेली मोहक गाणी ऐकली. प्रेमाने प्रेरित झालेल्या स्त्रियांच्या कंबरपट्ट्यांची मंजुळ झंकार आणि पैंजणांचा गोड आवाज, जणू स्वर्गातील अप्सरांचे, त्याने ऐकले. अशा प्रकारे, हनुमानाने लंकेच्या नगरात प्रवेश करून, तिच्या अद्भुत शोभेचे दर्शन घेतले.