वायुपुत्र हनुमान लंका नगरीच्या प्रवेशद्वाराजवळ आला, तेव्हा त्या ठिकाणी एक भीषण गर्जना करत, एका स्त्रीच्या रूपात, लंकेने त्याच्या समोर उभी राहिली. तिने मोठ्या आवाजात हनुमानाला विचारले, "तू कोण आहेस, आणि जंगलात राहणारा म्हणून इथे कशासाठी आला आहेस? तुझा श्वास अजून आहे तोपर्यंत, खरी गोष्ट सांग." ती पुढे म्हणाली, "माकडा, रावणाच्या सैन्यांनी सर्व बाजूंनी रक्षित असलेल्या या लंका नगरीत प्रवेश करणे तुझ्यासाठी अशक्य आहे." तेव्हा वीर हनुमान तिच्या समोर उभा राहून म्हणाला, "तू जे विचारत आहेस, त्याचे उत्तर मी तुला सत्य सांगतो." हनुमानाने विचारले, "तू कोण आहेस, विचित्र डोळ्यांची, या शहराच्या प्रवेशद्वारावर उभी राहिलेली? आणि तू रागाने मला इतके कठोर शब्द का बोलतेस?" हनुमानाची ही विचारणा ऐकून, इच्छेनुसार रूप बदलू शकणारी लंका, वायुपुत्राला रागाने कठोर शब्दांनी उत्तर देत म्हणाली, "मी या नगरीची अभेद्य रक्षक आहे, महान राक्षसांचा राजा रावण याच्या आज्ञेची वाट पाहत आहे." ती म्हणाली, "माझा अवमान करून या नगरीत प्रवेश करणे शक्य नाही; आज मी तुला मारून, तुझे प्राण घेतलेले, तू निद्रित पडशील." पुढे ती म्हणाली, "माकडा, मीच ही लंका नगरी आहे; मी सर्व बाजूंनी तिचे रक्षण करते—हे मी तुला सांगितले आहे." लंकाचे हे शब्द ऐकून, वायुपुत्र हनुमान, श्रेष्ठ माकड, पर्वतासारखा अडथळा बनून उभा राहिला. त्या स्त्रीच्या विकृत रूपाकडे पाहून, हनुमान, बुद्धिमान आणि दृढ, माकडांमध्ये श्रेष्ठ, म्हणाला, "मला या लंका नगरीच्या तटबंदी, भिंती आणि प्रवेशद्वार पाहण्याची इच्छा आहे; मला मोठी उत्सुकता आहे." "मी लंकेतील सर्व जंगल, उपवन, बागा आणि मुख्य घरांचे निरीक्षण करण्यासाठी आलो आहे." त्याचे हे शब्द ऐकून, इच्छेनुसार रूप बदलू शकणारी लंका, पुन्हा कठोर शब्द बोलली, "माकडांमध्ये सर्वात नीच, आज तू या नगरीला पाहू शकत नाहीस; राक्षसांचा स्वामी रावण याच्या संरक्षणाखाली असलेल्या या नगरीत प्रवेश करण्यासाठी आधी मला पराजित करावे लागेल, मी दुष्ट विचारांची आहे." तेव्हा हनुमान, माकडांमध्ये श्रेष्ठ, त्या रात्री भटकणाऱ्या स्त्रीला म्हणाला, "हे शुभेच्छा देणारी स्त्री, मी ही नगरी पाहून, ज्या मार्गाने आलो, त्याच मार्गाने परत जाईन." त्या भीषण रक्षक लंकेने मोठ्या गर्जनेने, वेगाने हनुमानाला तिच्या हाताने जोरात मारले. हनुमान, वायुपुत्र, बलवान आणि पराक्रमी, तिच्या आघाताने जोरात गर्जना केली. मग हनुमानाने, रागाने, डाव्या हाताच्या बोटांना वळवून तिच्यावर मूठ मारली. 'ती स्त्री आहे,' असे विचारून, हनुमानाने अतिशय राग केला नाही; पण त्याच्या आघाताने, ती रात्री भटकणारी स्त्री, तिचे अंग थरथर कापत, तोंड विकृत झाल्याने, अचानक जमिनीवर पडली. हनुमानाने तिला पडलेली पाहून, स्त्री म्हणून तिच्यावर दया केली. लंका, फार अस्वस्थ झाल्याने, थरथरत्या शब्दांनी, अभिमानाने हनुमानाला म्हणाली, "हे बलवान, कृपा कर, माकडांमध्ये श्रेष्ठ, मला रक्षण कर. बलवान आणि सद्गुणी नेहमी मर्यादेचे पालन करतात, हे सज्जन." "माकडा, मीच लंका नगरी आहे. तुझ्या महान पराक्रमाने आणि शक्तीने तू मला जिंकले आहेस." "आता, माकडांचा स्वामी, मी सत्य सांगते: स्वयंभू ब्रह्मदेवाने मला वर दिला आहे—जेव्हा एखाद्या माकडाने, आपल्या पराक्रमाने, मला आपल्या नियंत्रणात आणेल, तेव्हा राक्षसांसाठी संकट येईल." "हे सज्जन, तुझ्या येण्याने ती स्थिती पूर्ण झाली आहे. स्वयंभूने ठरवलेली ही गोष्ट खरी आहे आणि भंग करता येणार नाही." "सीतेमुळे आणि दुष्ट रावणामुळे, सर्व राक्षसांचा विनाश आता आला आहे." "माकडांमध्ये श्रेष्ठ, रावणाच्या रक्षणाखाली असलेल्या या नगरीत प्रवेश कर, आणि तुझ्या इच्छेनुसार सर्व कार्य साध." "हे माकडांचा स्वामी, वराचा परिणाम असूनही, राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या रावणाच्या रक्षणाखाली असलेल्या या पवित्र नगरीत प्रवेश कर, आणि तू इच्छितो तसे जनकनंदिनी सीतेचा सर्वत्र शोध घे." अशा प्रकारे, सुंदरकांडातील वाल्मीकी रामायणातील चौथा अध्याय सुरू होतो. लंका नगरी आणि तिच्या रूप बदलणाऱ्या रक्षकाला आपल्या पराक्रमाने जिंकून, हनुमान, माकडांमध्ये श्रेष्ठ, महान शक्तीने रात्रीच्या वेळी भिंतीवरून उडी मारून, प्रवेशद्वार न वापरता लंका नगरीत शिरला. माकडराजाच्या हितासाठी लंका नगरीत प्रवेश करून, त्याने शत्रूंच्या डोक्यावर डावे पाय ठेवले. मग हनुमान त्या सुंदर लंका नगरीकडे गेला, हास्य आणि मोठ्या वाद्यांच्या गजरात. ती नगरी वज्रासारख्या जाळ्यांनी सजवलेल्या, हिरा-जाळ्यांनी शोभित अशा गृहे, आकाशातील मेघांसारखी, चमकत होती. त्या वेळी लंका राक्षसांच्या समूहांची शुभ्र मेघासारखी घरे, कमळ आणि स्वस्तिक चिन्हांनी सजलेली, उजळून निघाली होती. सर्व बाजूंनी सुंदरपणे सजवलेल्या, विविध माळांनी आणि अलंकारांनी शोभित अशा वाढत्या घरे, हनुमानाने माकडराजाच्या हितासाठी पाहिली. राघवाच्या कार्यासाठी फिरताना, हनुमानाने एकेक घर पाहिले, आनंदित झाला; माकडांमध्ये श्रेष्ठ, हनुमानाने विविध आकार आणि स्वरूपाच्या घरे पाहिली, आणि तिथे तीन स्वरांनी सजलेली मोहक गाणी ऐकली. अशा प्रकारे, हनुमानाने लंका नगरीत प्रवेश करून, सीतेच्या शोधासाठी आणि रामाच्या कार्यासाठी, त्या नगरीचे सर्व सौंदर्य आणि वैभव पाहिले.