हनुमान, बलशाली वानर, रात्रीच्या वेळी लंकेत प्रवेशला. ही लंका रावणाच्या अधिपत्याखाली होती—सुंदर बागांनी, रम्य जलाशयांनी समृद्ध अशी नगरी. त्या नगरीकडे पाहताना हनुमानाने तिचा सशक्त आणि संपन्न देखावा पाहिला. सर्वत्र हिरवीगार वृक्ष, भव्य प्रवेशद्वारे, शुभ्र दरवाजे आणि कमानी यांनी ती शोभून निघाली होती. लंका अत्यंत सज्ज आणि सुरक्षीत होती, जणू नागांची नगरीच. नागांच्या वाटांनी भरलेली, वीज चमकणाऱ्या ढगांनी आच्छादलेली आणि ताऱ्यांच्या झुंडीने वेढलेली होती. ती नगरी प्रचंड वाऱ्याच्या गडगडाटाने निनादत होती, अमरावतीसारखी भासत होती, आणि झळाळत्या सोन्याच्या भिंतींनी वेढलेली होती. सर्वत्र पताका आणि घंटांचा निनाद दुमदुमत होता. हनुमान प्रसन्न झाला आणि वेगाने तो तटबंदीवरून उडी मारून आत गेला. सोन्याचे दरवाजे, वज्र, स्फटिक, मोत्यांनी सजलेले मजले, सुवर्ण व चांदीच्या झळाळत्या दालनांनी लंकेचे वैभव हनुमानाने सर्वत्र पाहिले. बिल्वमणीच्या पायऱ्या, स्फटिकाच्या धुळीने सजलेली पावले, आकाशात जणू उंचावणारे सुंदर मार्ग—हे सर्व पाहून त्याचे मन आश्चर्याने भरून आले. सर्वत्र बगळ्यांचे, मोरांचे आवाज, राजहंसांची शोभा, आणि वाद्यांच्या, अलंकारांच्या ध्वनींनी लंका गूंजत होती. देवतांच्या वैभवाशी स्पर्धा करणारी ही नगरी पाहून हनुमान अत्यंत आनंदित झाला. जणू लंका आकाशातच उभी आहे, असे त्याला वाटले. राक्षसांचा राजा रावण याची ही समृद्ध, अतुलनीय नगरी पाहून हनुमान विचार करू लागला—"या नगरीवर बलपूर्वक विजय मिळवणे कोणालाही शक्य नाही, कारण रावणाच्या बलाढ्य सैन्याने ती सर्व बाजूंनी सुरक्षित आहे." "ही भूमी केवळ कुमुद, अंगद, सुषेण, मैनद, द्विविद, विवस्वानपुत्र, हरिपुत्र कुशपर्वण, ऋक्षराज किंवा माझ्यासारख्या पराक्रमी वानरांमुळेच प्रसिद्ध होऊ शकते," असा विचार त्याने केला. श्रीरामाचा पराक्रम आणि लक्ष्मणाचे शौर्य आठवून हनुमानाचा आनंद द्विगुणित झाला. पुढे त्याने लंकेला दागिन्यांनी, रत्नांनी सजलेली, गोठ्यातील चिन्हधारण केलेली, उटणे लावलेली, स्त्रीप्रमाणे अलंकृत अशी पाहिली. रावणाच्या लंकेचे अंधार दिव्यांच्या आणि तेजस्वी ग्रहांच्या प्रकाशाने नष्ट झाले होते. तेव्हा लंकेने, जणू स्वतःच्या मूळ रूपात, वायुपुत्र, बलवान हनुमान—या वानरश्रेष्ठाचा प्रवेश पाहिला. रावणाच्या अधिपत्याखाली असलेल्या लंकेने, त्या वानरश्रेष्ठाला पाहून, भयंकर चेहरा दाखवत, तिथेच उभी राहिली. तिने मोठा गर्जना केला आणि हनुमानास उद्देशून बोलली, "तू कोण आहेस? आणि या वनात राहणाऱ्यांनो, कोणत्या हेतूने येथे आला आहेस? तुझ्या प्राणांत श्वास असताना सत्य सांग." "हे वानरा, रावणाच्या सैन्याने सर्व बाजूंनी सुरक्षित केलेल्या या लंकेत तुझा प्रवेश अशक्य आहे," असे ती म्हणाली. तेव्हा वीर हनुमान तिला म्हणाला, "तू विचारलेल्या प्रश्नाचे मी सत्य सांगतो." हनुमान विचारतो, "तू कोण आहेस, विचित्र डोळ्यांची, जी या नगरीच्या प्रवेशद्वारी उभी आहेस? आणि का तू रागाने मला कठोर बोलतेस?" हनुमानाचे शब्द ऐकून, इच्छानुरूप रूप धारण करणारी लंका रागाने त्याला कठोर शब्दांत उत्तर देऊ लागली—"मी या नगरीची अभेद्य रक्षणकर्ती आहे, राक्षसांचा राजा रावणाच्या आज्ञेची वाट पाहत आहे. माझा अवमान करून या नगरीत प्रवेश करणे अशक्य आहे; आज मी तुला ठार करून तुझा जीव घ्येन. मीच ही लंका आहे, वानरा; सर्व बाजूंनी मीच तिचे रक्षण करते—हे मी तुला सांगितले आहे." लंकेचे हे शब्द ऐकून वायुपुत्र हनुमान, वानरश्रेष्ठ, पर्वतासारखा स्थिर राहिला. स्त्रीच्या विकृत रूपात तिला पाहून, तो बुद्धिमान, धैर्यवान वानर म्हणाला, "माझ्या मनात लंकेच्या तटबंदी, भिंती, आणि प्रवेशद्वार पाहण्याची इच्छा आहे, म्हणून मी येथे आलो आहे." "मी लंकेची सर्व अरण्ये, उपवनं, बागा, आणि मुख्य मुख्य घरे सर्व बाजूंनी पाहण्यासाठी आलो आहे." त्यावर इच्छानुरूप रूप घेणारी लंका पुन्हा कठोर शब्दांत म्हणाली, "अधम वानरा, आज या नगरीचे दर्शन तुला मिळणार नाही, जोपर्यंत तू, राक्षसाधिपतीच्या रक्षणाखाली असलेल्या मला, दुष्टवृत्तीच्या मला, पराभूत करत नाहीस." मग वानरश्रेष्ठ हनुमान त्या रात्री फिरणाऱ्या स्त्रीला म्हणाला, "हे शुभेच्छुक स्त्री, मी ही नगरी पाहून, ज्या मार्गाने आलो, त्याच मार्गाने परत जाईन." तेव्हा लंकेची ती भीषण रक्षक, मोठा गर्जना करत, वेगाने जाऊन हनुमानाला हाताने जोरात मारते. वायुपुत्र, बलवान, पराक्रमी हनुमान, तिच्या या प्रहाराने संतप्त होतो आणि मोठा गर्जना करतो. मग हनुमान, डाव्या हाताची बोटे वाकवून, तिला मुष्टिकाने जोरात प्रहार करतो. 'ती स्त्री आहे,' हे मनात ठेवून त्याने अती राग न करता, तिला फक्त एकच प्रहार केला. त्या प्रहाराने ती रात्रभ्रमिणी स्त्री, अंगातील शक्ती गमावून, चेहरा विकृत होऊन, जमिनीवर कोसळते. ती पडलेली पाहून वीर हनुमान, तिला स्त्री समजून, तिच्यावर दया करतो.