वायुपुत्र हनुमान, अत्यंत बुद्धिमान आणि पराक्रमी, आपल्या सूक्ष्म रूपात एका उंच पर्वतशिखरावर उभा राहिला, जणू काही काळ्या पावसाळी ढगावरच. रात्रीच्या वेळी, सुंदर उपवनांनी आणि जलाशयांनी समृद्ध असलेल्या, रावणाच्या अधिपत्याखालील लंकेत तो प्रवेश करू लागला. ही नगरी अत्यंत सशक्त, उत्तम प्रकारे सजलेली, पर्णवृक्षांनी, सुंदर प्रवेशद्वारांनी, आणि शुभ्र दरवाजे व कमानींनी विभूषित होती. लंका अत्यंत सजगतेने राखली जात होती, जणू काही ती नागराजांची नगरीच, सर्पांच्या वाटांनी भरलेली, विजांच्या चमकांनी आच्छादलेली आणि ताऱ्यांच्या झुंडीने शोभलेली. ती नगरी प्रचंड वाऱ्यांच्या गडगडाटाने निनादत होती, अमरावतीसारखी तेजस्वी सोन्याच्या भिंतींनी वेढलेली होती. ध्वजांनी आणि घंटांच्या निनादाने अलंकृत झालेली ही लंका पाहून हनुमान अत्यंत आनंदित झाला आणि तो वेगाने तटबंदीवरून उडी मारून आत गेला. संपूर्ण लंकेकडे पाहताना, सुवर्णाच्या दरवाज्यांनी व मण्यांनी सजलेल्या व्यासपीठांनी, त्याचे हृदय आश्चर्याने भरून गेले. मजले हिरा, स्फटिक आणि मोत्यांनी सजलेले होते; मार्ग स्वच्छ सोन्याचे आणि शुद्ध चांदीचे झळाळणारे होते. पायऱ्या मण्यांच्या, पावलांमध्ये स्फटिकाचा चुरा, आणि सुंदर उंच चालण्याचे मार्ग जणू आकाशात पोहोचणारे वाटत होते. संपूर्ण नगरीत बगळे, मोर, राजहंस यांच्या आवाजांचा गूंज, वाद्यांचे आणि अलंकारांचे निनाद, अशी ही नगरी दैवतांच्या वैभवाशी स्पर्धा करणारी वाटत होती. हे दृश्य पाहून हनुमानाच्या मनात अपार आनंद भरला—लंका जणू आकाशातच उभी आहे, असे वाटले. राक्षसांचा राजा रावणाची ही समृद्ध, अनुपम नगरी पाहून हनुमान विचार करू लागला, "ही नगरी बलपूर्वक जिंकणे कोणालाही शक्य नाही; कारण रावणाच्या सशस्त्र सैन्याने ती सर्व बाजूंनी राखली आहे." "ही भूमी केवळ कुमुद, अंगद, महाबली सुषेण, प्रसिद्ध मैंद व द्विविद, विवस्वतपुत्र, हरिपुत्र कुशपर्वण, ऋक्षराज किंवा माझ्यासाठीच कीर्तीचे कारण ठरू शकेल," असे त्याने मनाशी ठरवले. "रामाचा महाबल आणि लक्ष्मणाचे शौर्य पाहता, माझ्या मनात आनंद उत्पन्न होतो." यानंतर हनुमानाने नगरीत एका सुंदर स्त्रीला पाहिले, जी रत्नजडित वस्त्रांनी, गायीच्या गोठ्याच्या चिन्हाने, सुगंधी उटणे लावलेल्या स्तनांनी व अलंकारांनी सजलेली होती. रावणाच्या लंकेचे हे तेज, दिव्यांच्या प्रकाशाने आणि तेजस्वी ग्रहांनी तिमिर दूर झालेले, त्याने पाहिले. तेव्हा लंका नगरीने, वायुपुत्र हनुमान—या वानरश्रेष्ठाचा प्रवेश पाहिला. रावणाच्या अधिपत्याखालील लंकेने आपले भयंकर रूप धारण करून, तिथे उभी राहिली आणि मोठा गडगडाट करत हनुमानासमोर आली. ती म्हणाली, "कोण आहेस तू, आणि कशासाठी येथे आलास, हे सांग! अजून तुझ्या श्वासात जीव आहे, तोवर सत्य सांग." "हे वानरा, रावणाच्या सैन्याने सर्व बाजूंनी राखलेली ही लंका, तू सहज प्रवेश करू शकत नाहीस." तेव्हा हनुमानाने त्या समोर उभ्या असलेल्या लंकेला उत्तर दिले, "तू जे विचारलेस, त्याचे सत्य मी सांगतो." "तू कोण आहेस, विचित्र डोळ्यांनी सजलेली, नगराच्या प्रवेशद्वारी उभी राहून, असा रागावून मला कठोर शब्द का बोलतेस?" हनुमानाचे हे बोल ऐकून, इच्छानुरूप रूप धारण करणारी लंका, वायुपुत्रावर रागाने कठोर शब्द बोलू लागली. "मी या नगरीची अजेय रक्षणकर्ती आहे, राक्षसराज रावणाच्या आज्ञेची वाट पाहणारी." "माझा अवमान करून येथे प्रवेश करणे अशक्य आहे; आज मी तुला ठार मारून तुझे प्राण हरपवीन." "हे वानरा, मीच ही लंका आहे; सर्व बाजूंनी मीच तिचे रक्षण करते—हे मी तुला सांगितले." लंकेचे हे बोल ऐकून, वायुपुत्र हनुमान, वानरश्रेष्ठ, पर्वतासारखा स्थिर उभा राहिला. तिचे विकृत रूप, स्त्रीच्या वेषात पाहून, तो बुद्धिमान व दृढ हनुमान म्हणाला, "माझ्या मनात लंकेच्या तटबंद्या, भिंती, प्रवेशद्वारे पाहण्याची इच्छा आहे; म्हणून मी येथे आलो आहे." "मी या लंकेतील सर्व वन, उपवन, उद्याने आणि मुख्य मुख्य घरांचे दर्शन घेण्यास आलो आहे." त्यावर इच्छानुरूप रूप धारण करणारी लंका पुन्हा कठोर शब्दांत म्हणाली, "अरे नीच वानरा, आज तू या राक्षसराज रावणाच्या रक्षणाखालील नगरीचे दर्शन माझा पराभव केल्याशिवाय करू शकत नाहीस, मी दुष्ट वृत्तीची आहे." तेव्हा वानरांमध्ये वाघासारखा हनुमान त्या रात्रभ्रमिणी स्त्रीला म्हणाला, "हे शुभेच्छा असलेल्या स्त्री, या नगरीचे दर्शन घेऊन मी ज्या मार्गाने आलो, त्याच मार्गाने परत जाईन." मग ती भयंकर लंकेची रक्षणकर्ती मोठा गडगडाट करत, वेगाने जाऊन हनुमानास आपल्या तळहाताने जोरात फटका मारते. तेव्हा वायुपुत्र, वानरश्रेष्ठ हनुमान, हा पराक्रमी आणि बलवान, तिचा प्रचंड प्रहार सहन करून मोठा गरजला. पण त्याने, "ही स्त्री आहे," असे मनाशी ठरवून, फारसा राग न धरता, डाव्या हाताच्या बोटांचा मुठ बांधून, तिच्यावर एक जबरदस्त घाव घातला. त्या प्रहाराने, रात्रभ्रमिणी लंका, तिचे सर्व अवयव डोलू लागले आणि ती अचानक जमिनीवर कोसळली, तिचे मुख विकृत झाले. अशा प्रकारे, वायुपुत्र हनुमानाने आपल्या बुद्धी, धैर्य आणि संयमाने लंकेच्या प्रवेशद्वारी घडलेली ही अद्भुत घटना अनुभवली.