हनुमानाने लंकेचे अद्भुत रूप डोळ्यांसमोर पाहिले. राजमहालांच्या रांगांनी सजलेली, सुवर्णासारख्या उजळ खांबांनी आणि शुद्ध सोन्यासारख्या जाळ्यांनी अलंकृत अशी ती नगरी गंधर्वांच्या नगरीसारखी भासत होती. सात आणि आठ मजली भव्य इमारती, त्यांच्या मजल्यांवर स्फटिक आणि सोन्याची सजावट, हनुमानाला दिसत होत्या. त्या राक्षसांच्या प्रासादांमध्ये पारदर्शक रत्नांची नक्षी, मोत्यांच्या माळांनी केलेली सजावट, आणि विविध प्रकाशाने झळाळणारे महाल होते. सोन्याच्या अद्भुत अशा तोरणांनी लंका सर्व बाजूंनी उजळून निघाली होती. ही नगरी पाहून हनुमानाचा मनात कधी खिन्नता, कधी आनंद असा द्वंद्व निर्माण झाला—वैदेहीला पाहण्याची व्याकुळता त्याच्या मनात होती. पांढऱ्या मनोऱ्यांनी सजलेली, अमूल्य सोन्याच्या दरवाज्यांनी अलंकृत, कीर्ती मिळवलेली, रावणाच्या बाहूंनी रक्षित आणि बलाढ्य रात्री फिरणाऱ्या राक्षसांनी संरक्षित अशी ती नगरी त्याला दिसली. चंद्रसुद्धा, आपल्या हजारो किरणांसह, ताऱ्यांमध्ये झळाळत जणू लंकेचा सोबती झाला होता आणि आपल्या शीत प्रकाशाने संपूर्ण विश्व झाकून टाकत होता. शंखासारखा शुभ्र, दुधासारखा किंवा कमळाच्या तंतूसारखा पांढरा, उदयाला आलेला आणि तेजस्वी असा चंद्र, जणू सरोवरातून बाहेर पडणाऱ्या हंसासारखा, हनुमानाने पाहिला. मग, वायुपुत्र हनुमान, अत्यंत बुद्धिमान, सूक्ष्म रूप धारण करून एका उंच शिखरावर उभा राहिला, जणू काही लोंबकळणाऱ्या पावसाच्या ढगासारखा. त्या बलाढ्य हनुमानाने रात्रीच्या वेळी लंकेत प्रवेश केला—ती नगरी सुंदर उपवनांनी, जलाशयांनी समृद्ध, रावणाच्या अधिपत्याखाली होती. लंका त्याला सशक्त, सुव्यवस्थित, हिरव्यागार वृक्षांनी, सुंदर तोरणांनी, पांढऱ्या दरवाज्यांनी आणि कमानींनी सजलेली दिसली. नागांच्या नगरीसारखी ती लंका, नागांच्या मार्गांनी भरलेली, विजेच्या चमकणाऱ्या ढगांनी आच्छादित आणि ताऱ्यांच्या समूहांनी वेढलेली होती. भीषण वाऱ्यांच्या गडगडाटाने गुंजणारी, अमरावतीसारखी भासणारी, सोन्याच्या भक्कम भिंतींनी वेढलेली ती नगरी होती. झेंड्यांनी आणि घंटांच्या निनादाने सजलेली, हनुमान आनंदित होऊन तटबंदीवरून झेप घेऊन आत शिरला. सर्वत्र सोन्याचे दरवाजे, वायव्य मणींनी बनवलेले प्रशस्त मंच, हे पाहून त्याचे मन आश्चर्याने भरून गेले. मजले हिरा, स्फटिक, मोत्यांनी सजलेले, मार्ग शुद्ध सोन्याचे आणि उजळ चांदीचे होते. वायव्य मणींच्या पायऱ्या, पायऱ्यांच्या मध्ये स्फटिकाची धूळ, आणि आकाशात जाणाऱ्या सुंदर गतीमान वाटा त्याला दिसल्या. सर्वत्र बगळ्यांचे, मोरांचे आवाज, राजहंसांनी शोभलेली नगरी, आणि संगीत व दागिन्यांच्या निनादाने गुंजणारी लंका होती. देवांच्या वैभवाशी स्पर्धा करणारी, जणू आकाशात उगवलेली नगरी पाहून हनुमानाचा हर्ष वाढला. राक्षसराज रावणाच्या या समृद्ध, अनुपम आणि दुर्गम नगरीकडे पाहून, हनुमान मनात विचार करू लागला—रावणाच्या सशस्त्र सैन्याने संरक्षित, बलाढ्य अशी ही लंका बलपूर्वक जिंकणे इतर कुणालाही शक्य नाही. कदाचित कुमुद, अंगद, महान वानर सुषेण, प्रसिद्ध मैंद व द्विविद, किंवा विवस्वतपुत्र, हरीपुत्र कुशपर्वण, ऋक्ष प्रमुख किंवा स्वतः मी—यांनाच येथे कीर्ती मिळवता येईल. रामाच्या महान भुजबलाचा आणि लक्ष्मणाच्या शौर्याचा विचार करताच, हनुमानाचा आनंद द्विगुणित झाला. त्याने अशा नगरीला पाहिले, जी रत्नजडित वस्त्रांनी अलंकृत, गोकुलचिन्हाने शोभलेली, सुगंधी उटण्यांनी सुशोभित, जणू साजशृंगार केलेल्या स्त्रीसारखी होती. राक्षसराजाच्या या नगरीतील अंधकार दीपांनी आणि तेजस्वी ग्रहांनी नाहीसा झालेला होता. अशा वेळी, लंकेने आपल्या मूळ रूपात, वायुपुत्र, वानरांमध्ये वाघ असलेल्या बलाढ्य हनुमानाचे आगमन पाहिले. रावणाच्या अधिपत्याखालील लंका, त्या वानरश्रेष्ठाला पाहून, स्वतः भीषण मुख दाखवत उभी राहिली. वायुपुत्राच्या समोर उभी राहून तिने मोठा गजर केला आणि हनुमानाला उद्देशून बोलली, "तू कोण आहेस? आणि कशासाठी येथे आलास, हे जंगलवास्या? सत्य सांग, जोपर्यंत तुझ्या श्वासाचा आधार आहे." "हे वानरा, रावणाच्या सैन्याने सर्व बाजूंनी रक्षित असलेल्या या लंकेत प्रवेश करणे तुला शक्य नाही." तेव्हा हनुमान, धाडसी, तिच्यासमोर उभा राहून म्हणाला, "तू विचारलेस त्याचे सत्य मी सांगतो." "तू कोण आहेस, विचित्र डोळ्यांची, शहराच्या प्रवेशद्वारी उभी? आणि का, रागाने, मला कठोर शब्द बोलतेस?" हनुमानाचे हे बोल ऐकून, इच्छानुरूप रूप धारण करणारी लंका रागाने त्याला कठोर शब्दांत उत्तर देऊ लागली, "मी या नगरीची अजेय रक्षक आहे, राक्षसराज रावणाच्या आज्ञेची वाट पाहत येथे उभी आहे." "माझी अवहेलना करून या नगरीत प्रवेश करणे शक्य नाही; आज मी तुला ठार मारून तुझा प्राण घेतलाच जाईल." "मीच ही लंका आहे, हे वानरा; मी सर्व बाजूंनी तिचे रक्षण करते—हे मी तुला सांगितले." लंकेची ही वचने ऐकून, वायुपुत्र हनुमान, वानरांमध्ये श्रेष्ठ, पर्वतासारखा स्थिर उभा राहिला. तिचे, स्त्रीचे विकृत रूप पाहून, तो बुद्धिमान व दृढ निश्चयी वानरश्रेष्ठ शांतपणे बोलू लागला.