हनुमान आपल्या मनात विचार करतो—नफा-तोट्याचा विचार करून घेतलेला निर्णय देखील, जर तो मुख्य हेतूच नष्ट करतो, तर तो शोभत नाही; स्वतःला शहाणे समजणारे दूत येथे गोष्टी बिघडवतात. या कार्यात अपयश कसे येणार नाही, मनात भीती कशी येणार नाही, आणि हा महासागर पार करणे व्यर्थ कसे ठरणार नाही? जर राक्षसांनी मला पाहिले, तर हे कार्य रावणासाठी, जो वाईटाचा हेतू ठेवतो, आणि रामासाठी, जो स्वतःला ओळखतो, दोघांसाठी निरुपयोगी ठरेल. राक्षसांच्या रूपात जरी राहिलो, तरी ते मला ओळखतीलच; मग इतर कोणत्याही रूपात तर शक्यच नाही. माझ्या मते, वाऱ्याने देखील येथे न ओळखता हालचाल करता येणार नाही; कारण हे भयंकर कर्म करणारे राक्षस काहीही गुप्त ठेवू देत नाहीत. जर मी माझ्याच रूपात, लपून राहिलो, तरी माझा नाश होईल आणि माझ्या स्वामीचे कार्य नष्ट होईल. म्हणून मी रात्र झाली की लंकेत लहान रूप धारण करून प्रवेश करीन, राघवाच्या कार्याची सिद्धी करण्यासाठी. रात्र पडल्यावर, जे अत्यंत दुर्गम आहे, त्या रावणाच्या नगरीत मी शिरून प्रत्येक राजवाड्यात जाईन आणि जनकनंदिनी सीतेचे दर्शन घेईन. असा निश्चय करून, सीतेला पाहण्याची तीव्र इच्छा असलेला वानरश्रेष्ठ हनुमान सूर्यास्ताची वाट पाहू लागला. सूर्यास्त झाल्यावर, रात्र पडताच, वायुपुत्राने आपले शरीर आकसून मांजरीसारखे लहान केले; त्याचे रूप अद्भुत दिसत होते. संधिप्रकाशात, उत्साही हनुमान वेगाने उडी मारून सुंदर, रुंद रस्त्यांनी विभाजित असलेल्या लंकेच्या नगरीत प्रवेश केला. त्या नगरीत राजवाड्यांच्या रांगा होत्या, सोन्यासारख्या चमकणाऱ्या खांबांनी सजलेली, शुद्ध सोन्यासारख्या झरोक्यांनी अलंकृत; ती नगरी गंधर्वांच्या नगरीसारखी भासत होती. सात-आठ मजली प्रासाद, त्यांचे मजले स्फटिकाने मढवलेले, सोन्याने सुशोभित, अशी ती महानगरी त्याने पाहिली. पाचूच्या नक्षीने, मोत्यांच्या माळांनी सजलेले ते राक्षसांचे प्रासाद विविध प्रकारे झळकत होते. त्या राक्षसांच्या अद्भुत सोन्याच्या द्वारांनी लंका चारही बाजूंनी उजळली होती. हनुमानाने ही अद्भुत, कल्पनेपलीकडची लंका पाहिली. त्याच्या मनात कधी निराशा, कधी आनंद निर्माण झाला. सीतेला पाहण्याची उत्कंठा त्याच्या मनात दाटून आली. त्याने श्वेत मनोऱ्यांनी सजलेली, मौल्यवान सोन्याच्या द्वारांनी अलंकृत, कीर्तीमंत, रावणाच्या बळकट भुजांनी संरक्षित, आणि रात्री हिंडणाऱ्या भयंकर राक्षसांनी पहारा दिलेली लंका पाहिली. त्या वेळी, चंद्र ताऱ्यांमध्ये चमकत होता, हजारो किरणांनी पृथ्वीवर चांदण्याचा पडदा पसरवत होता. वानरश्रेष्ठ हनुमानाने शंखासारखा शुभ्र, दूध किंवा कमळाच्या तंतूसारखा पांढरा, तेजस्वी चंद्र आकाशात वर येताना पाहिला—जणू एखादा हंस सरोवरातून वर येतो. आता तिसऱ्या सर्गाची कथा ऐका. बुद्धिमान, वायुपुत्र हनुमानाने सूक्ष्म रूप धारण केले आणि पावसाच्या ढगासारख्या उंच शिखरावर उभा राहिला. तो बलवान वानर रात्रौ रावणाच्या अधिपत्याखाली असलेल्या सुंदर उपवनांनी आणि जलाशयांनी युक्त लंकेत शिरला. त्याने ती नगरी पाहिली—मजबूत, समृद्ध, हिरव्यागार वृक्षांनी, सुंदर द्वारांनी, पांढऱ्या कमानींनी आणि दरवाज्यांनी सजलेली. नागांच्या नगरीसारखी, नागांच्या वाटांनी भरलेली, विजेचे चमकणारे ढग आणि ताऱ्यांचे समूह तिच्या सभोवती होते. भयंकर वाऱ्याच्या गजरांनी गूंजणारी, अमरावतीसारखी, चमकणाऱ्या सोन्याच्या प्रचंड भिंतींनी वेढलेली होती. ध्वजांनी आणि घंटांच्या निनादाने अलंकृत, हनुमान आनंदित होऊन झपाट्याने त्या तटावरून आत गेला. त्याने चारही बाजूंनी पाहताना सोन्याची द्वारे, वैडूर्य रत्नांच्या पटांगणांनी सजलेली नगरी पाहिली आणि त्याच्या मनात विस्मय निर्माण झाला. मजले हिरा, स्फटिक, मोती यांनी सजलेले, शुद्ध सोन्याच्या आणि चमकदार चांदीच्या दालनांनी युक्त होती. वैडूर्य रत्नांच्या पायऱ्या, स्फटिकाच्या धुळीने मढवलेल्या, आणि आकाशात जणू झेपावणाऱ्या सुंदर, वेगवान वाटा दिसत होत्या. संपूर्ण नगरीत बगळ्यांच्या, मोरांच्या केकारवाने, राजहंसांनी शोभिवलेली, आणि वाद्यांच्या, अलंकारांच्या आवाजाने गुंजणारी लंका त्याने पाहिली. देवांच्या संपत्तीला टक्कर देणारी ती नगरी पाहून वानरश्रेष्ठ हनुमान आनंदित झाला; जणू लंका आकाशातच उभी आहे, असे भासत होते. राक्षसाधिपती रावणाच्या या अद्वितीय, समृद्ध नगरीकडे पाहून, पराक्रमी हनुमान विचार करू लागला—कोणताही दुसरा वीर बलपूर्वक ही नगरी जिंकू शकणार नाही, कारण रावणाच्या सशस्त्र सैन्याने ती चोहोबाजूंनी संरक्षित आहे. ही कीर्ती केवळ कुमुद, अंगद, महान वानर सुषेण, प्रसिद्ध मैंद, द्विविद किंवा विवस्वतपुत्र, हरिपुत्र कुशपर्वण, वानरराज ऋक्ष किंवा माझ्यासारख्या वीरासाठीच मिळू शकेल. रामाच्या महाबाहू पराक्रमाचा आणि लक्ष्मणाच्या शौर्याचा विचार करता, हनुमानाचा आनंद द्विगुणित झाला. त्याने रत्नजडित वस्त्रे घातलेली, गवळणाचा ठसा असलेली, उटणे लावलेली, अलंकाराने सजलेली नगरी पाहिली—जणू एखादी अलंकृत स्त्री. त्या रात्रप्रकाशाने आणि तेजस्वी ग्रहांनी लंकेतील अंधार नाहीसा झाला होता. तेव्हा लंकेच्या मूळ रूपात, त्या वानरांमध्ये वाघासारख्या, बलवान वायुपुत्र हनुमानाच्या प्रवेशाचे दर्शन झाले. रावणाच्या अधिपत्याखालील लंका, त्या वानरश्रेष्ठाला पाहून, स्वतःच समोर प्रकट झाली—तीचे रूप अत्यंत भीतीदायक होते.