हनुमान लंकेत येऊन उभा राहिला होता. त्याच्या मनात एकच विचार घोळत होता—वैदेही म्हणजे जनकनंदिनी सीता जिवंत आहे का, हे मी प्रत्यक्ष पाहिल्याशिवाय ठरवू शकत नाही. त्या पर्वतशिखरावर उभा राहून, वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या हनुमानाने रामाच्या कार्यसिद्धीबद्दल काही क्षण गंभीरपणे विचार केला. "या माझ्या मूळ स्वरूपात, मी राक्षसांच्या या नगरीत प्रवेश करू शकत नाही," असे त्याने मनाशी ठरवले. "इथे क्रूर, बलवान आणि शक्तिमान राक्षस पहारा देत आहेत. मला जनकनंदिनीची शोध घेताना हे सर्व राक्षस फसवावे लागतील." "माझे रूप कधी दृश्यमान, कधी अदृश्य करून, योग्य वेळी, रात्रीच्या वेळीच, मला लंकेत प्रवेश करावा लागेल. कारण हे महान कार्य पूर्ण करणे माझे कर्तव्य आहे." हनुमानाने त्या लंकेकडे पाहिले—ती नगरी इतकी भयंकर आणि अभेद्य होती, की देव आणि दैत्यही जिंकू शकले नव्हते. तो पुन्हा पुन्हा दीर्घ श्वास घेत, विचार करू लागला: "मीथिली, म्हणजेच जनकनंदिनी, मला रावणाच्या नजरेपासून लपून कशी दिसेल? रामाच्या कार्याचा नाश होणार नाही, यासाठी मला एकट्याने गुप्तपणे जनकनंदिनीला पाहावे लागेल." "स्थान आणि काळ यांच्यामुळे, किंवा एखादा दूत भीतीने घाबरला, तर उद्दिष्ट नष्ट होते—जसे सूर्य उगवल्यावर अंधार नाहीसा होतो. लाभ-हानि यांचा विचार करून घेतलेला निर्णयही, जर उद्दिष्टच नष्ट झाले, तर शोभा देत नाही; स्वतःला शहाणे समजणारे दूत येथे काम बिघडवतात." "हे कार्य कसे नष्ट होणार नाही, भीती कशी येणार नाही, आणि समुद्र ओलांडणे व्यर्थ कसे होणार नाही, हे मला पाहावे लागेल. जर मी राक्षसांना दिसलो, तर हे कार्य रावणासाठीही निरुपयोगी ठरेल आणि स्वतःला ओळखणाऱ्या रामासाठीही." "राक्षसांच्या रूपातही, किंवा इतर कोणत्याही रूपात, मी कुठेही लपून राहू शकत नाही; ते इतके सावध आहेत, की वारा सुद्धा त्यांच्या नजरेपासून सुटू शकत नाही. हे भयंकर कर्म करणारे राक्षस काहीच दुर्लक्ष करत नाहीत." "मी माझ्या मूळ रूपात लपून राहिलो, तरी माझा विनाश होईल आणि माझ्या स्वामीचे कार्य नष्ट होईल. म्हणूनच, मी रात्री, लहान रूप धारण करून लंकेत प्रवेश करेन, राघवाच्या कार्यसिद्धीसाठी." "रावणाच्या या दुर्गम नगरीत मी रात्री प्रवेश करीन, प्रत्येक राजवाड्यात जाईन आणि जनककन्येला पाहीन." असा निर्धार करून, हनुमान सीतेच्या दर्शनासाठी उत्सुकतेने सूर्यास्ताची वाट पाहू लागला. सूर्यास्त झाला, रात्र झाली, आणि वायुपुत्राने आपले शरीर आकुंचित करून मांजरीएवढे लहान केले—ते दृश्य अतिशय अद्भुत होते. संध्याकाळच्या वेळी, तेजस्वी हनुमानाने झपाट्याने उडी मारून, सुंदर, प्रशस्त रस्त्यांनी विभागलेल्या लंकेच्या नगरीत प्रवेश केला. ती नगरी राजवाड्यांच्या रांगांनी सजलेली होती; सोन्यासारखे झळकणारे खांब, सुवर्णाप्रमाणे तेजस्वी गजकुंभ, आणि गंधर्वांच्या नगरीसारखी शोभा होती. हनुमानाने सात-आठ मजली प्रासाद, स्फटिकाने मढवलेली आणि सोन्याने सजवलेली मजली, विविध रंगांच्या रत्नांची नक्षी, मोत्यांच्या माळांनी अलंकृत अशी राक्षसांची प्रासादें पाहिली. सुवर्णाने मढवलेली भव्य द्वारें सर्वदिशांनी लंकेला उजळवून टाकत होती. ही लंका—कल्पनाही करता येणार नाही अशी, अद्भुत स्वरूपाची—पाहून हनुमानाचे मन कधी खिन्न, कधी आनंदित झाले; कारण त्याला सीतेच्या दर्शनाची आस होती. त्याने शुभ्र शिखरांच्या प्रासादांनी, मौल्यवान सोन्याच्या द्वारांनी, रावणाच्या बाहूंनी रक्षित, आणि प्रचंड शक्तीच्या निशाचरांनी पहारा दिलेली लंका पाहिली. त्या वेळी, चंद्र ताऱ्यांमध्ये चमकत होता, हजारो किरणांनी पृथ्वीवर चांदण्याचा पट पसरवत होता. वायुपुत्राने शंखासारख्या शुभ्रतेने चमकणारा, दूध किंवा कमळाच्या तंतूसारखा पांढरा, उदयास आलेला चंद्र पाहिला—जणू हंस सरोवरातून वर येतो आहे. आता, वायुपुत्र हनुमानाने आपले सूक्ष्म रूप घेतले आणि जलदगती पावसाच्या ढगासारख्या उंच शिखरावर उभा राहिला. तो बलवान वानर, रात्रीच्या वेळी, रम्य उपवनांनी आणि जलाशयांनी समृद्ध, रावणाच्या लंकेत प्रवेश केला. त्याने पाहिले—लंका बळकट, समृद्ध, हिरव्या वृक्षांनी, सुंदर द्वारांनी, शुभ्र दरवाजे आणि कमानींनी सजलेली होती. नागांच्या नगरीसारखी, सर्पांच्या वाटांनी भरलेली, विजेचे चमकणारे ढग आणि ताऱ्यांच्या समूहांनी वेढलेली, ती नगरी भक्कम तटांनी वेढलेली होती. ती नगरी अमरावतीसारखी, प्रचंड वाऱ्यांच्या गडगडाटाने भरलेली, सुवर्णाच्या भिंतींनी वेढलेली होती. झेंड्यांनी आणि घंटांच्या निनादाने अलंकृत लंकेकडे हनुमान हर्षाने पुढे गेला आणि तटावरून उडी मारून आत शिरला. त्याचे मन आश्चर्याने भरून गेले—सर्वत्र सोन्याची द्वारे, वैडूर्य मण्यांच्या पायऱ्या, स्फटिकधुळीने सजलेली शिडी, आकाशात झेपावणाऱ्या सुंदर गॅलऱ्या, हिरा, स्फटिक, मोती यांनी सजलेली जमीन, शुद्ध सोन्याच्या आणि चांदीच्या मार्गिका, हे सर्व पाहून तो थक्क झाला. सर्वत्र बगळ्यांचे, मोरांचे आवाज, राजहंसांची शोभा, वाद्यांचे आणि अलंकारांचे निनाद, या सर्वांनी लंका निनादत होती. देवांच्या वैभवाशी स्पर्धा करणारी ही नगरी पाहून, वानरश्रेष्ठ हनुमान अतिशय आनंदित झाला—त्याला लंका जणू आकाशात उभी असल्यासारखी भासली.