वानरांचा प्रमुख, आपल्या ध्येयपूर्तीसाठी अत्यंत कृतनिश्चयाने, ऋषींच्या आशीर्वादाने व वयोवृद्ध वानरांच्या योग्य सल्ल्याने, शुभ कार्यांची तयारी करतो. ज्येष्ठांचा आशीर्वाद घेऊन, तो अथांग समुद्र पार करण्याचा निर्धार करतो. त्याच्या परतीची वाट पाहत सर्व वानर एक पायावर उभे राहण्याचा संकल्प करतात, कारण सर्व वनवास्यांचे जीवन त्याच्या यशस्वी परताव्यावर अवलंबून आहे. तेव्हा वानरांमध्ये वाघासारखा तेजस्वी, पराक्रमी वानर सर्वांना सांगतो—या पृथ्वीवर माझ्या वेगाला कोणीही तोंड देऊ शकणार नाही. हे जे महेंद्र पर्वताचे विशाल शिखर आहे, ते दगड-खडकांनी, वृक्षांनी व शोभिवंत खनिजांनी भरलेले आहे, ते माझ्या वेगाला समर्थपणे साथ देतील. मी जेव्हा उडी घेईन, तेव्हा हे पर्वतशिखर माझ्या वेगाला शंभर योजनांपर्यंत आधार देतील. मग वायुपुत्र, वाऱ्यासारखा वेगवान, शत्रूंचा संहार करणारा हा वानर, श्रेष्ठ महेंद्र पर्वतावर चढतो. हा पर्वत विविध फुलांनी आच्छादलेला, हिरव्यागार कुरणांनी, हरणांनी, वेली-फुलांनी, फळांनी सदैव बहरलेला आहे. सिंह, वाघ, मदमस्त हत्ती, रंगीबेरंगी पक्ष्यांचे थवे, झऱ्यांचे पाण्याचे प्रवाह या पर्वतावर दिसतात. महेंद्र पर्वतावर, हा वानर महेंद्राप्रमाणेच पराक्रमी, त्या उंच शिखरांवर फिरतो. त्याच्या पायांच्या दडपणाने पर्वत गर्जना करतो, जणू मदोन्मत्त हत्तीने भुई हादरावी. पर्वतातून जलप्रवाह वाहू लागतात, दगड-शिखरे उखडली जातात, हरणे व हत्ती घाबरून पळतात, मोठमोठ्या झाडांचे फांद्या हलतात. गंधर्वांच्या जोड्या, मद्यपानाने मस्त झालेल्या, तेथे विखुरतात; पक्षी उडतात, विद्याधरांचे समूहही दिसतात. पर्वताची विस्तीर्ण पठारे ओस पडतात, महानाग लपतात, शिखरे-खडक उधळले जातात. हे नाग निम्मे बाहेर येऊन श्वास टाकतात, त्यामुळे पर्वत जणू पताकांनी सजलेला भासतो. भीतीने व अस्वस्थतेने ऋषी पर्वत सोडून जातात; पर्वताची शिखरे कोसळतात, आणि तो जणू आपल्या काफिल्याविना एकटा प्रवासी वाळवंटात पडावा, तसा भासतो. वेगाशी एकरूप झालेला, शत्रूंचा संहार करणारा, महान आत्मा असलेला तो वानर, मनात लंकेकडे जायचा संकल्प करतो. याच वेळी, वाल्मीकी रामायणातील सुंदरकांडाचा पहिला सर्ग आरंभतो. अत्यंत कठीण व अद्वितीय कार्य साध्य करण्याच्या इच्छेने, तो वानर उभा राहतो, डोकं व मान उंचावतो, जणू गोधनांचा स्वामीच. मग तो पराक्रमी व दृढनिश्चयी वानर हिरव्यागार कुरणांतून मोकळेपणाने फिरतो, जिथे भूमी मांजरीच्या डोळ्यासारख्या तेजस्वी रत्नांनी झळाळते, आणि काही जागा पाण्यासारख्या दिसतात. त्याच्या धडाने झाडे तुटतात, पक्षी उडतात, अनेक प्राणी खाली पडतात; तो ज्ञानवान वानर, सिंहासारखा गर्जना करतो. हा पर्वत निळ्या, लाल, मंजीष्टा, कमळरंग अशा शुद्ध खनिजांनी, पांढऱ्या-काळ्या रंगांनी, नैसर्गिक व निष्कलंक रंगांनी सजलेला आहे. येथे सतत रूपांतर घेणारे यक्ष, किन्नर, गंधर्व, देवतुल्य प्राणी व नाग यांच्या समूहासह वावरतात. त्या श्रेष्ठ पर्वताच्या पायथ्याशी, महानागांनी वेढलेला, तो श्रेष्ठ वानर उभा राहतो, जणू जलाशयातील नागच. तो सूर्य, इंद्र, वायू, स्वयंभू व पंचमहाभूतांना नमस्कार करतो आणि आपले मन प्रयाणासाठी स्थिर करतो. पूर्वेकडे तोंड करून, हात जोडून वायू व स्वयंभूला वंदन करतो आणि मग दक्षिण दिशेने जाण्याचा संकल्प करतो. श्रेष्ठ वानरांनी पाहिले की, तो वानर उडी मारण्याच्या निर्धाराने, रामाच्या कार्यासाठी, समुद्राच्या भरतीप्रमाणे वाढू लागतो. त्याचे शरीर अमाप होत जाते; एकाच उडीत समुद्र पार करण्याच्या इच्छेने, तो आपल्या हात-पायांनी पर्वतावर दडपण आणतो. त्या दडपणाने पर्वत क्षणभर थरथरतो, आणि सर्व झाडांवरील फुले खाली पडतात. झाडांमधून पडणाऱ्या सुगंधी फुलांच्या वर्षावाने पर्वत सर्व बाजूंनी जणू फुलांनी बनला आहे असे भासते. त्या बलशाली वानराच्या दडपणाने पर्वतातून जलप्रवाह वाहू लागतात, जणू मदोन्मत्त हत्तीने पाणी सोडावे. महेंद्र पर्वताने त्या शक्तिशाली वानराच्या दडपणाने सोन्याचे, काजळाचे, चांदीचे प्रवाह सोडले. पर्वतातून मोठमोठे खडक उडतात, आणि मध्यभागी आग प्रज्वलित झाल्याप्रमाणे धुराच्या रेषांनी तो तेजस्वी दिसतो. वानराच्या दडपणाने पर्वताच्या गुहांमध्ये लपलेली सर्व प्राणी विचित्र आवाजात किंचाळतात. त्या पर्वताच्या दडपणाने झालेला प्राण्यांचा कोलाहल पृथ्वी, दिशा आणि वनराई व्यापून टाकतो. मोठमोठ्या नागांच्या डोक्यांवर स्वस्तिकचिन्ह स्पष्ट दिसते; ते तावातावाने विषारी ज्वाळा सोडतात आणि आपले दात खडकांमध्ये रोवतात. त्या रागाने भरलेल्या नागांनी चावलेल्या खडकांमधून ज्वाळा निघतात आणि ते हजारो तुकड्यांत विखुरतात. त्या पर्वतावर उगवणाऱ्या औषधी वनस्पती, जरी विषनाशक असल्या तरी, या नागांच्या विषाला आवर घालू शकत नाहीत. 'हा पर्वत अलौकिक शक्तीमुळे तुटतो आहे,' असे समजून, ऋषी आपल्या स्त्रीसमूहांसह घाबरून पळून जातात. मद्यपानासाठीच्या जागांवर सोनेरी द्राक्षारसाने भरलेली भांडी, मौल्यवान पेल्याही, सोनेरी प्याल्या तसेच तशाच राहतात...