देवतांनी अत्यंत भक्तीभावाने, अत्यंत प्रसन्न मनाने त्या पर्वतराजकन्येची पूजा केली. तेव्हा, हे राम, त्या हिमालयपुत्रीने देवांना संबोधून काही शब्द उच्चारले. तिच्या डोळ्यांत रागाने लालसा भरली होती; ती संतप्त होऊन सर्व देवांना शाप देते, "मी पुत्रप्राप्तीसाठी येथे आले होते, पण मला रोखले गेले—" "म्हणून, आजपासून, तुमच्या पत्नींपासून तुम्हाला संतानप्राप्ती होणार नाही; त्या सर्व वंध्याच राहतील." असे म्हणून तिने केवळ देवांना नव्हे, तर पृथ्वीला देखील शाप दिला: "हे पृथ्वी, तुझा एकच स्वरूप राहणार नाही; तू अनेक भार्यांसारखी विविध रूपे धारण करशील." "आणि तू, ज्याचा मन भ्रमित आहे, तुला पुत्रप्राप्तीचा आनंद लाभणार नाही, कारण तू माझ्या पुत्राची इच्छा केली नाहीस आणि मला रागावलेस." असे ती म्हणाली. देवतांना या शापामुळे दुःख झालेले पाहून, देवांचा अधिपती त्या ठिकाणाहून वरुणाच्या रक्षणाखाली असलेल्या दिशेकडे निघून गेला. तेथे जाऊन, महादेवांनी हिमालयाच्या उत्तरेच्या उतारावर, हिमवत् पर्वतावर असलेल्या एका शिखरावर, देवीसह महान तपस्या आरंभली. हे राम, ही कथा पर्वतराजकन्येने तुला सांगितली आहे; आता लक्ष्मणासहित तू माझ्याकडून गंगेच्या उत्पत्तीची कथा ऐक. या कथांचा साप्तत्य भाग म्हणजे साडेतीसाव्या सर्गाचा प्रारंभ. महादेव तपश्चर्या करत असताना, देव, इंद्र आणि अग्निदेव यांच्या नेतृत्वाखाली, ब्रह्मदेवांकडे गेले. त्यांना आपल्या सैन्यासाठी सेनापतीची आवश्यकता होती. सर्व देवांनी, इंद्र आणि अग्निसह, ब्रह्मदेवांना वंदन करून म्हणाले, "हे भगवन्, ज्यांना तुम्ही पूर्वी सेनापतीपदी नेमले होते, ते आता आपल्या पत्नीसमवेत कठोर तपश्चर्या करीत आहेत." "आता जगाच्या कल्याणासाठी जे काही आवश्यक आहे, ते कृपया करा, कारण तुम्हीच आमचे सर्वोच्च आश्रय आहात." देवांचे हे शब्द ऐकून ब्रह्मदेवांनी अमरांना सौम्य शब्दांनी धीर दिला आणि म्हणाले, "पर्वतराजकन्येने जे काही सांगितले, ते स्वतःच्या पत्नींसह असलेल्या प्राण्यांसाठी योग्य नाही; तिचे शब्द शुद्ध आणि सत्य आहेत, यात शंका नाही." "ही दिव्य गंगा, ज्यामध्ये अग्निदेव पुत्र प्राप्त करतील, तीच देवसेनापती, शत्रूंचा संहार करणारा पुत्र जन्माला घालेल." "पर्वतराजाच्या ज्येष्ठ कन्येने त्या पुत्राचा सन्मान करावा; तो निःसंशयपणे उमादेवीला प्रिय असेल." हे ऐकून, हे रघुकुलनंदना, सर्व देवांनी आपली इच्छा पूर्ण झाल्याने ब्रह्मदेवांना वंदन करून पूजा केली. मग सर्व देव, कैलास पर्वतावर गेले, आणि त्यांनी अग्निदेवाला पुत्रप्राप्तीसाठी पुढे केले. "हे अग्निदेव, कृपया गंगेच्या गर्भात आपली तेजस्विता प्रविष्ट करा," असे देवांनी सांगितले. देवांना वचन दिल्यावर, अग्निदेव गंगेपाशी गेले आणि म्हणाले, "हे देवी, हा गर्भ धारण कर; हे देवांना प्रिय आहे." हे ऐकून, गंगेने दिव्य रूप धारण केले; तिच्या तेजस्वितेचे दर्शन होताच, अग्निचे तेज सर्व दिशांना पसरले. मग अग्निदेवांनी गंगेच्या चारही बाजूंनी आपले तेज अभिषेक केले, आणि गंगेच्या सर्व प्रवाहांत जल परिपूर्ण झाले. तेव्हा गंगा सर्व देवांना म्हणाली, "हे देवांनो, मी या प्रज्वलित तेजाचा भार सहन करू शकत नाही." त्या अग्नितेजाने जळून, व्याकुळ झालेल्या गंगेला अग्निदेव म्हणाले, "हा गर्भ हिमालयाच्या उतारावर सोड." अग्निदेवाचे हे शब्द ऐकून, गंगेने अतिशय तेजस्वी गर्भ सोडला. त्या गर्भातून जे प्रकट झाले, ते वितळलेल्या सोन्यासारखे तेजस्वी होते. सूर्यप्रकाशासारखे सोने, अद्वितीय चांदी, तांबे आणि काळे लोहही त्याच्या धारदारपणामुळे प्रकट झाले. तिच्या अशुद्धतेपासून टिन आणि शिसे उत्पन्न झाले; आणि पृथ्वीवर पोहोचल्यावर विविध धातू वाढले. गर्भ ठेवण्यात आला तेव्हा, त्या तेजाने समृद्ध, संपूर्ण वन, पर्वतांनी वेढलेले, सोन्यासारखे झाले. त्या वेळेपासून, हे राघवा, त्याला 'जातरूप'—अग्निसारखे तेजस्वी सोने—म्हणून ओळखले जाते; तेथील सर्व गवत, वृक्ष, वेल, झुडपे सोन्यासारखी झाली. मग, देवांनी इंद्र आणि वायुदेवतांसह, कृतिकांना त्या जन्मलेल्या बालकाचे पालनपोषण करण्याची जबाबदारी दिली. उत्तम करार करून, कृतिकांनी ठामपणे सांगितले, "तो आमच्या सर्वांचा पुत्र आहे." तेव्हा सर्व देव म्हणाले, "त्याचे नाव कार्तिकेय असो; तो त्रिलोकात आमचा पुत्र म्हणून प्रसिद्ध होईल—यात शंका नाही." हे ऐकून, त्यांनी त्या तेजस्वी बालकाचे, गर्भप्रवाहातून प्रकट झालेल्याचे, दिव्य स्नान घडवले, जणू काही प्रज्वलित अग्नितुल्य. देवांनी त्याला 'स्कंद' असे नाव दिले, कारण तो गर्भातून प्रवाहित झाला होता; हे काकुत्स्थवंशीय, तो कार्तिकेय, महान भुजांचा आणि अग्निसारखा तेजस्वी. मग, कृतिकांचे उत्तम दूध प्रकट झाले; सहा मुखांनी, त्याने सहा कृतिकांच्या स्तनांतील दूध पिले. एका दिवसातच, कोवळ्या शरीराचा असूनही, त्या महाबलीने आपल्या सामर्थ्याने असुरांच्या सैन्यांचा पराभव केला. सर्व अमरांनी, अग्निदेवांच्या नेतृत्वाखाली, त्या महान तेजस्वी बालकाचा देवसेनापती म्हणून अभिषेक केला. हे राम, अशी ही गंगेच्या उत्पत्तीची आणि त्या शुभ, पुण्यशाली बालकाच्या जन्माची संपूर्ण कथा मी तुला सांगितली.