रामायणातील या प्रसंगात, श्रीराम अत्यंत दुःखी आणि व्याकुळ झाले होते. त्यांना सीतेचे दर्शन होण्यास चार महिने झाले होते—पावसाळ्याचे हे चार महिने जणू शंभर वर्षांप्रमाणे त्यांना भासत होते. सीता जशी आपल्या पतीच्या मागे, वनात गेलेल्या चक्रवाक पक्षिणीसारखी, आनंदाने दंडकारण्यात प्रवेशली होती, तशीच श्रीरामांच्या आठवणीत सतत राहिली होती. राम लक्ष्मणाला म्हणाले, "लक्ष्मणा, मला माझ्या प्रिय पत्नीपासून, माझ्या राज्यापासून, आणि सुखापासून वंचित केले गेले आहे. मी शोकाने व्याकुळ आहे. या अवस्थेत मी सुग्रीवाकडे आसरा घेतला, पण तो माझ्यावर दया दाखवत नाही. मी असहाय्य आहे, माझे राज्य हिरावले गेले आहे, रावणाने मला अपमानित केले आहे, आणि मी घरापासून दूर आहे. तरीही, या सर्व कारणांसाठी, वानरांचा राजा सुग्रीव, जो शत्रूंना जाळणारा असतानाही, मला दुर्लक्षित करतो." "सुग्रीवाने आपले उद्दिष्ट साध्य केले आहे आणि सीतेच्या शोधाची प्रतिज्ञा केली होती, पण आता तो दिलेला शब्द पाळत नाही. तू किष्किंधेला जाऊन त्याला माझे हे शब्द सांग: 'ज्याने आशा दिली आणि उपकार मानणाऱ्यांना आधार दिला, पण नंतर आपला शब्द मोडला, तो या जगात सर्वात नीच आहे. जे आपले वचन पाळतात, ते खरे पुरुषोत्तम आहेत.'" राम पुढे म्हणाले, "जेव्हा कोणीतरी आपले उद्दिष्ट साध्य करतो आणि मग मित्रत्व विसरतो, ते इतके कृतघ्न असतात की मृत्यूनंतर त्यांचे मांस देखील मांसाहारी पशू खात नाहीत. सुग्रीवाला कदाचित युद्धात माझ्या सुवर्णपृष्ठी धनुष्याचे तेजस्वी रूप पुन्हा पहायचे आहे किंवा माझ्या धनुष्याच्या प्रत्यंचे वज्रासारखे गडगडणारे गर्जन ऐकायचे आहे. पण जर तो आपला मित्र असेल, तर मला काहीच चिंता नाही." "सुग्रीवाने ज्या कारणासाठी माझ्याशी मैत्री केली, ते साध्य करून तो आता आपली प्रतिज्ञा विसरला आहे. पावसाळ्याचे चार महिने गेले, पण तो आपल्या मंत्र्यांसह फक्त मद्यपानात मग्न आहे आणि आमच्या दुःखाकडे दुर्लक्ष करतो." रामाने लक्ष्मणाला सांगितले, "लक्ष्मणा, तू सुग्रीवाला जाऊन कडक शब्दांत सांग: 'ज्या मार्गाने वालीचा वध झाला, तो अजून बंद झालेला नाही. सुग्रीवा, आपली प्रतिज्ञा पाळ, वालीच्या मार्गाने जाऊ नकोस. जर तू आपला शब्द मोडला, तर मी तुला आणि तुझ्या कुटुंबाला देखील संपवीन.'" राम अत्यंत संतप्त आणि दुःखी अवस्थेत, लक्ष्मणाला योग्य ते बोलण्यास सांगतात: "लक्ष्मणा, वेळ निघून चालला आहे, म्हणून जे योग्य आणि हितकारक आहे ते त्वरेने सांग. सुग्रीवाने आपली प्रतिज्ञा पाळावी, धर्माचा विचार करावा, आणि मला पुन्हा वालीला बाणांनी घायाळ केलेल्या अवस्थेत पाहण्याची वेळ येऊ देऊ नये." लक्ष्मणाने आपल्या मोठ्या भावाच्या या संतप्त, दुःखी आणि निराश अवस्थेकडे पाहून मनाशी ठाम निर्धार केला. त्यानंतर, वाल्मीकि रामायणाच्या किष्किंधा कांडातील पुढील अध्याय आरंभ होतो. लक्ष्मण, ज्याला आपल्या भावाविषयी अपार प्रेम आणि कर्तव्यनिष्ठा होती, त्याने आपल्या संतप्त भावाला पाहिले आणि म्हणाला, "हा वानर राजा सद्गुणी राहणार नाही, कारण त्याला आपल्या कृतींच्या परिणामाची जाणीव नाही. अशा नीच वृत्तीच्या माणसाला राज्य देणे योग्य नाही. त्याने तुच्छ सुखांसाठी आपली बुद्धी गमावली आहे. आज मी या संतापाला थांबवणार नाही; मी सुग्रीवाचा वध करीन. मग वालीचा मुलगा आणि वानरश्रेष्ठ काय करावे, हे ठरवू शकतात." लक्ष्मण धनुष्य आणि बाण घेऊन, रणभूमीत भीषण आणि ठाम मनाने उठला. तेव्हा रामाने त्याला संयमित आणि शांत शब्दांत समजावले: "लक्ष्मणा, तुझ्यासारख्या सद्गुणी व्यक्तीने असा अन्याय करू नये. जो वीर संतापातही संयम राखतो, तोच खरा पुरुषोत्तम आहे. तू पूर्वीचे प्रेम आणि नीती अनुसर. कठोरतेशिवाय, सौम्य शब्दांत सुग्रीवाशी बोल." रामाच्या या सूचनेनुसार, लक्ष्मणाने योग्य मार्ग अनुसरला. तो किष्किंधेला गेला, अजूनही संतप्त पण भावाच्या हितासाठी कटिबद्ध. त्याने इंद्राच्या धनुष्याप्रमाणे भयंकर धनुष्य उचलले, यमधर्माच्या शस्त्रासारखे, आणि तो पर्वतशिखरासारखा भासू लागला. मनात योग्य विचार करत, बृहस्पतीसारखा बुद्धिमान लक्ष्मण पुढे गेला. भावाच्या संतापाच्या ज्वाळेत झळाळत, लक्ष्मण वायूसारखा वेगाने पुढे निघाला. त्याने मार्गातील साल, ताड आणि अश्वकर्ण वृक्ष उन्मळून पाडले, पर्वतशिखरे आणि झाडे उधळून दिली. क्रुद्ध हत्तीप्रमाणे पायांनी दगड फोडत, एका उडीत मोठे अंतर पार केले. आखिर, रामाने किष्किंधेला—वानरराजाच्या महानगराला—पहिले, जी बगळ्यांनी गजबजलेली, दुर्गम डोंगररांगांमध्ये वसलेली होती. लक्ष्मण, सुग्रीवावर संतापाने ओठ थरथरत, किष्किंधेबाहेर फिरणाऱ्या भयंकर वानरांना पाहू लागला. अशा प्रकारे, राम आणि लक्ष्मण यांच्या मनातील दुःख, संताप आणि कर्तव्यबुद्धीने किष्किंधेला एक निर्णायक वळण आले.