आज जंगलात, सुंदर कमळ तलावांच्या आस-पास आपल्या प्रिय साथीदारांसह फिरणाऱ्या उत्तम हत्तींची चाल मंद झाली आहे. त्यांच्या शरीराला फुलांचा सुगंध दरवळतो, ते मस्त आणि आनंदात आहेत. आकाश स्वच्छ आणि उजळलेले आहे, जणू काही शस्त्रांनी त्याचे रंग धुतले आहेत; नद्या कमी पाण्याने वाहतात; थंड वारे, निळ्या कमळांचा सुगंध घेऊन वाहतात; आणि दिशाही अंधारमुक्त, तेजस्वी आहेत. पृथ्वीवर सूर्याच्या उष्णतेमुळे चिखल सुकला आहे, जाड धूळ बराच काळ बसली आहे, आणि आता शत्रुत्व असणाऱ्या राजांना त्यांच्या कर्तृत्वासाठी योग्य वेळ आली आहे. बैल, शरद ऋतूच्या गुणांनी प्रेरित, आनंदित, त्यांच्या शरीरावर धूळ लागली आहे, ते मस्त आणि युद्धासाठी उत्सुक, गायींमध्ये गर्जना करतात. एक स्त्री हत्ती, तीव्र आकांक्षा आणि प्रेमाने भरलेली, आपल्या साथीदारांसह मंद चालत, मस्त झालेल्या नर हत्तीच्या मागे जंगलात सर्व बाजूंनी त्याला वेढून फिरते. मोर, आपल्या सुंदर पिसांचा मोह सोडून, नदीकिनाऱ्यावर आले आहेत, ते उदास आणि निरुत्साही चालतात, जणू क्रौंच पक्ष्यांच्या थव्यांनी त्यांना झिडकारले आहे. राजहत्ती, तुटलेल्या दातांसह आणि प्रचंड गर्जना करत, बदक आणि चक्रवाक पक्ष्यांना घाबरवतात, आणि कमळांनी सुशोभित तलावातील पाणी वारंवार ढवळून, खोलवर पितात. नद्या, आता चिखलमुक्त, वाळूने भरलेल्या, स्वच्छ, गायींच्या थव्यांनी भरलेल्या, क्रौंच आणि जलपक्ष्यांच्या आवाजांनी गुंजतात; आणि हंस आनंदाने उतरतात. आता नद्या, धबधबे, वारा, मोर आणि माकडांचे उत्सव थांबले आहेत, त्यांचे आवाज शांत झाले आहेत. विविध रंगांचे साप, त्यांच्या शरीरावर उपासामुळे सुकलेले, बराच काळ आपल्या बिलात लपलेले, आता बाहेर येतात; ते भयंकर विषाने भरलेले आणि उपाशी आहेत, कारण नवीन ढग नाहीसे झाले आहेत. संध्याकाळ, चंद्रकिरणांच्या थरथरत्या स्पर्शाने आणि आनंदात ताऱ्यांच्या उघडण्याने सजलेली, आकाशातून जणू प्रेयसीसारखी निघून जाते. रात्री, चंद्राच्या उदयाने तिचा सौम्य चेहरा उजळतो, ताऱ्यांनी तिच्या सुंदर डोळ्यांना उघडले आहे, ती चंद्रप्रकाशाच्या वस्त्रात चमकते, जणू पांढऱ्या वस्त्रात सजलेली स्त्री. पिकलेल्या तांदळाचे दाणे खाऊन, आनंदित क्रौंच पक्ष्यांची रांग, वाऱ्याने झुलत, आकाशात झपाट्याने उडते, जणू हार बांधला आहे. मोठ्या तलावातील पाणी, कमळांनी सुशोभित आणि एक झोपलेला हंस असलेले, जणू ताऱ्यांनी भरलेल्या रात्रीसारखे चमकते, पूर्ण चंद्र ढगांशिवाय उजळतो. सुंदर तलाव, किनाऱ्यावर हंसांनी गर्दी केलेले, फुललेल्या कमळ आणि निलकमळांनी माळ बांधलेले, जणू रत्नांनी सजलेल्या कुलीन स्त्रीसारखे भासतात. पहाटे, वाऱ्याच्या स्पर्शाने, बासरी आणि इतर वाद्यांचे मिश्रित आवाज, बैल आणि गाढवांच्या गर्जनांसह, वातावरण संगीताने भरते. नदीकिनारे, नवीन पांढऱ्या काश गवताने उजळलेले, जणू धुतलेल्या वस्त्रासारखे, सौम्य वाऱ्याने नदीच्या फुलांचे पाकळ्या विखुरले जातात. जंगलात, मध प्यायलेल्या आणि आपल्या साथीदारांसह फिरणाऱ्या मस्त मधमाशा, कमळाच्या परागाने त्यांच्या शरीरावर रंग लागलेले, आनंदाने वाऱ्याच्या मागे धावतात. स्वच्छ पाणी, फुलांनी भरलेले, क्रौंच पक्ष्यांचे आवाज, पिकलेल्या तांदळाच्या शेतात, सौम्य वारा आणि शुद्ध चंद्र—हे सर्व सांगतात की पावसाळा संपला आहे. आज, नदीच्या तीरावर मासे जमा झाल्यामुळे किनारे उघड झाले आहेत, आणि नदीच्या कन्यांचा मंद चाल, जणू प्रियकरासोबत रात्र घालवल्यानंतर सकाळी चालणाऱ्या स्त्रीसारखी आहे. नदीच्या मुखांना काश गवताने जणू सुंदर वस्त्राने झाकले आहे, चक्रवाक पक्ष्यांनी भरलेले आणि जलवनस्पतींनी वेढलेले, जणू नववधूच्या चेहऱ्यासारखे, पानांच्या माळांनी सजलेले. जंगलात, फुललेल्या बाणधुजीव झाडांवर फुलांची रंगसंगती आहे, मधमाशा आनंदाने गुंजारव करतात, आणि प्रेमाचा देव, कामदेव, आपला धनुष्य आणि बाण घेऊन शक्तिशाली झाला आहे. पावसाने जगाला तृप्त केले, नद्या आणि तलाव भरले, पृथ्वीला पीक दिले, आणि आता ढग निघून गेले आहेत, आकाशात पाणी वाहणारे नाहीसे झाले आहेत. शरद ऋतूतील नद्या, हळूहळू आपल्या वाळूच्या किनाऱ्यांना दाखवतात, जणू नव्या संगमानंतर लाजाळू स्त्री आपले कंबर दाखवते. पाणी, स्वच्छ आणि कुरळ पक्ष्यांच्या आवाजाने गुंजते, चक्रवाक पक्ष्यांच्या थव्यांनी भरलेले, तलावात विश्रांती घेत, सुंदर चमकते. हे सौम्य लक्ष्मण, राजांना तयारी करण्याची वेळ आली आहे, जे एकमेकांचे प्रतिस्पर्धी आणि विजयासाठी उत्सुक आहेत. हे राजकुमार, ही राजांची पहिली मोहीम आहे, पण मी सुग्रीवला अशी तयारी करताना दिसत नाही. सात पानांचे असन वृक्ष, फुललेले कोविदार, बंधुजीव फुलं आणि काळ्या रंगाचे श्यामा वनस्पती पर्वताच्या उतारावर दिसतात. लक्ष्मण, पहा, नदीकिनारे सर्वत्र हंस, क्रौंच, चक्रवाक आणि कुरळ पक्ष्यांनी भरलेले आहेत. चार महिने पावसाळ्याचे, जणू शंभर वर्षांसारखे, माझ्यासाठी दुःखाने आणि सीतेला न पाहिल्याने फारच कष्टदायक झाले. जसं चक्रवाक पक्षी आपल्या साथीदारासह जंगलात जातो, तशी सीता कठोर दंडकारण्यात प्रवेशली, जणू स्त्री आपल्या प्रियकरासह बागेत जाते. लक्ष्मण, सुग्रीव मला दया दाखवत नाही, मी माझ्या प्रियसीपासून दूर, दुःखाने ग्रस्त, राज्यापासून वंचित, आणि वनवासात आहे. माझा आधार नाही, राज्य हिरावले गेले, रावणाने अपमान केला, मी दु:खी, घरापासून दूर, तळमळत, आणि मी सुग्रीवकडे आश्रय घेतला आहे. या कारणांसाठी, सौम्य लक्ष्मण, मी शत्रूंचा नाश करणारा असूनही, वानरांचा राजा, दुष्ट मनाचा सुग्रीव, मला दुर्लक्षित करतो. सुग्रीवने आपला हेतू साध्य केला, सीतेच्या शोधाचा वचन दिलं, पण तो ठरलेल्या वेळेला लक्ष देत नाही. तू किष्किंधेला जाऊन, वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, मूर्ख आणि अश्लील सुखात आसक्त सुग्रीवला माझे हे शब्द सांग. जो शोध घेणाऱ्यांना आणि पूर्वीच्या उपकारकर्त्यांना आशा देतो आणि वचनभंग करतो, तो जगातील सर्वात नीच मनुष्य आहे. बोललेलं वचन चांगलं असो किंवा वाईट, जो सत्याने त्याचा पालन करतो तो वीर, सर्वोत्तम पुरुष आहे. जे लोक आपला हेतू साध्य करून, ज्यांचा हेतू पूर्ण झाला नाही अशा मित्रांना सोडतात, ते इतके कृतघ्न असतात की मृत झाल्यावर मांसभक्षी पशूदेखील त्यांना खात नाहीत. निश्चितच, तू युद्धात माझ्या सुवर्णपृष्ठ असलेल्या, वीजेच्या झुंडीप्रमाणे चमकणाऱ्या ताणलेल्या धनुष्याचा आकार पाहू इच्छित आहेस.