തം വ്രജന്തം മുനിവരമന്വഗാദനുസാരിണാമ് । ശകടീശതമാത്രം തു പ്രയാണേ ബ്രഹ്മവാദിനാമ് ॥൧-൩൧-
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ കൗശികൻ ഉത്തരദിശയിലേക്ക് യാത്ര ആരംഭിച്ചു.
മൃഗപക്ഷിഗണാശ്ചൈവ സിദ്ധാശ്രമനിവാസിനഃ । അനുജഗ്മുര്മഹാത്മാനം വിശ്വാമിത്രം തപോധനമ് ॥൧-൩൧-
മഹർഷി യാത്രചെയ്യുമ്പോൾ, വേദപാരായണികൾ ആയ അനുയായികൾ ശതം കാറുകൾ നീളുന്ന ദൂരം അവനെ അനുഗമിച്ചു.
നിവര്തയാമാസ തതഃ സ ഋഷി സന്ഘഃ സ പക്ഷിണഃ । തേ ഗത്വാ ദൂരമ് അധ്വാനമ് ലമ്ബമാനേ ദിവാകരേ ॥൧-൩൧-
സിദ്ധാശ്രമത്തിൽ താമസിക്കുന്ന മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും മഹാത്മാവായ തപസ്സുകാരനായ വിശ്വാമിത്രനെ പിന്തുടർന്നു.
തേഽസ്തം ഗതേ ദിനകരേ സ്നാത്വാ ഹുതഹുതാശനാഃ । വിശ്വാമിത്രം പുരസ്കൃത്യ നിഷേദുരമിതൌജസഃ ॥൧-൩൧-
അവരൊക്കെ ദീർഘദൂരം നടന്ന ശേഷം സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുമ്പോൾ, ഋഷിസംഘവും പക്ഷികളും തിരിച്ചു പോയി.
രാമോഽപി സഹസൌമിത്രിര്മുനീംസ്താനഭിപൂജ്യ ച । അഗ്രതോ നിഷസാദാഥ വിശ്വാമിത്രസ്യ ധീമതഃ ॥൧-൩൧-
സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചപ്പോൾ, അവർ കുളിച്ച് ഹോമം നടത്തി; അതിനുശേഷം വിശ്വാമിത്രനെ മുന്നിൽ വെച്ച് അതിശക്തിയുള്ളവർ ഇരുന്ന് വിശ്രമിച്ചു.
അഥ രാമോ മഹാതേജാ വിശ്വാമിത്രം തപോധനമ് । പപ്രച്ഛ മുനിശാര്ദൂലം കൌതൂഹലസമന്വിതമ് ॥൧-൩൧-
രാമനും സൗമിത്രിയും മഹർഷിമാരെ ആദരിച്ച്, ധീരനായ വിശ്വാമിത്രന്റെ മുന്നിൽ ഇരുന്നു.
ഭഗവന് കോ ന്വയം ദേശഃ സമൃദ്ധവനശോഭിതഃ । ശ്രോതുമിച്ഛാമി ഭദ്രം തേ വക്തുമര്ഹസി തത്ത്വതഃ ॥൧-൩൧-
അപ്പോൾ മഹാതേജസ്വിയായ രാമൻ, തപസ്സിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വിശ്വാമിത്രനോട് ആസക്തിയോടെ ചോദിച്ചു:
ചോദിതോ രാമവാക്യേന കഥയാമാസ സുവ്രതഃ । തസ്യ ദേശസ്യ നിഖിലമൃഷിമധ്യേ മഹാതപാഃ ॥൧-൩൧-
'ഭഗവൻ, ഈ സമൃദ്ധമായ വനങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ദേശം ഏതാണ്? ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ദയവായി സത്യമായി പറയണമെന്ന് അപേക്ഷിക്കുന്നു.'
thumb|ദ്വാത്രിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ ദ്വാത്രിംശഃ സര്ഗഃ ॥൧-
രാമന്റെ വാക്കുകൾക്കനുസരിച്ച്, സദാചാരിയായ മഹർഷി ഋഷിസംഘത്തിന്റെ മദ്ധ്യേ ആ ദേശത്തെക്കുറിച്ച് എല്ലാം വിശദമായി പറയാൻ തുടങ്ങി.
ബ്രഹ്മയോനിര്മഹാനാസീത് കുശോ നാമ മഹാതപാഃ । അക്ലിഷ്ടവ്രതധര്മജ്ഞഃ സജ്ജനപ്രതിപൂജകഃ ॥൧-൩൨-
ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നു ജനിച്ച, വലിയ തപസ്സുള്ള, കുശ എന്ന മഹാത്മാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൻ വ്രതങ്ങളിൽ അചഞ്ചലനും, ധർമ്മത്തിൽ നിപുണനും, നല്ലവരിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നവനുമായിരുന്നു.
സ മഹാത്മാ കുലീനായാം യുക്തായാം സുമഹാബലാന് । വൈദര്ഭ്യാം ജനയാമാസ ചതുരഃ സദൃശാന് സുതാന് ॥൧-൩൨-
ആ മഹാത്മാവ്, വലിയ ബലമുള്ള, ഉചിതമായ ഒരു വൈദർഭ്യ സ്ത്രീയുമായി ചേർന്ന്, തനിക്കു തുല്യമായ നാലു പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു.
കുശാമ്ബം കുശനാഭം ച അസൂര്തരജസം വസുമ് । ദീപ്തിയുക്താന് മഹോത്സാഹാന് ക്ഷത്രധര്മചികീര്ഷയാ ॥൧-൩൨-
കുശാംഭൻ, കുശനാഭൻ, അസൂർത്തരജസ്, വസു — ഇവർക്ക് അങ്ങനെ പേരുകൾ. ഇവർ പ്രകാശമുള്ളവരും, ഉത്സാഹമുള്ളവരും, ക്ഷത്രിയരുടെ കർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചവരുമായിരുന്നു.
താനുവാച കുശഃ പുത്രാന് ധര്മിഷ്ഠാന് സത്യവാദിനഃ । ക്രിയതാം പാലനം പുത്രാ ധര്മം പ്രാപ്സ്യഥ പുഷ്കലമ് ॥൧-൩൨-
കുശൻ തന്റെ പുത്രന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'മക്കളേ, നിങ്ങൾ ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവരും സത്യവാദികളുമാണ്. നിങ്ങൾ നല്ലതുപോലെ രാജ്യം ഭരിച്ചാൽ, ധർമ്മം പാലിച്ചാൽ, വലിയ പുണ്യം ലഭിക്കും.'
കുശസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ ചത്വാരോ ലോകസത്തമാഃ । നിവേശം ചക്രിരേ സര്വേ പുരാണാം നൃവരാസ്തദാ ॥൧-൩൨-
കുശന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, ആ നാലു മഹാന്മാരും, അന്നത്തെ രാജകുമാരന്മാർ, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടേതായ നഗരങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു.
കുശാമ്ബസ്തു മഹാതേജാഃ കൌശാമ്ബീമകരോത് പുരീമ് । കുശനാഭസ്തു ധര്മാത്മാ പുരം ചക്രേ മഹോദയമ് ॥൧-൩൨-
വലിയ തേജസ്സുള്ള കുശാംഭൻ കൗശാംബി നഗരം സ്ഥാപിച്ചു. ധർമ്മാത്മാവായ കുശനാഭൻ മഹോദയ നഗരം നിർമ്മിച്ചു.
അസൂര്തരജസോ നാമ ധര്മാരണ്യം മഹീപതിഃ । ചക്രേ പുരവരം രാജാ വസുനാമ ഗിരിവ്രജമ് ॥൧-൩൨-
അസൂർത്തരജസ് എന്ന രാജാവ് ധർമ്മാരണ്യ നഗരം നിർമ്മിച്ചു. വസു എന്ന രാജാവ് ഗിരിവ്രജം എന്ന ഉത്തമ നഗരം സ്ഥാപിച്ചു.
ഏഷാ വസുമതീ രാമ വസോസ്തസ്യ മഹാത്മനഃ । ഏതേ ശൈലവരാഃ പഞ്ച പ്രകാശന്തേ സമന്തതഃ ॥൧-൩൨-
രാമാ, ഈ ഭൂമി വസു എന്ന മഹാത്മാവിന്റെ ദേശമാണ്. ചുറ്റും ഈ അഞ്ചു ഉത്തമ പർവതങ്ങൾ പ്രകാശിക്കുന്നു.
സുമാഗധീ നദീ രമ്യാ മാഗധാന് വിശ്രുതാഽഽയയൌ । പഞ്ചാനാം ശൈലമുഖ്യാനാം മധ്യേ മാലേവ ശോഭതേ ॥൧-൩൨-
സുമാഗധി എന്ന മനോഹരമായ നദി, മാഗധർക്ക് പ്രശസ്തമായത്, ഈ അഞ്ചു പ്രധാന പർവതങ്ങളുടെ നടുവിൽ ഒരു ഹാരമായി ഭംഗിയായി ഒഴുകുന്നു.
സൈഷാ ഹി മാഗധീ രാമ വസോസ്തസ്യ മഹാത്മനഃ । പൂര്വാഭിചരിതാ രാമ സുക്ഷേത്രാ സസ്യമാലിനീ ॥൧-൩൨-
രാമാ, ഇതാണ് വസു മഹാത്മാവിന്റെ മാഗധി നദി. ഈ പ്രദേശം പഴയകാലം മുതൽ ജനങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചിട്ടുള്ളതും, നല്ല വിളവു ലഭിക്കുന്നതും, ധാന്യസമൃദ്ധിയുള്ളതുമാണ്.
കുശനാഭസ്തു രാജര്ഷിഃ കന്യാശതമനുത്തമമ് । ജനയാമാസ ധര്മാത്മാ ഘൃതാച്യാം രഘുനന്ദന ॥൧-൩൨-
കുശനാഭൻ എന്ന രാജർഷി, ധർമ്മപരനായവൻ, ഘൃതാചി എന്ന അപ്സരസ്സിൽ നിന്ന്, രഘുവംശജനായ രാമാ, ഒരു നൂറ് അതുല്യമായ പുത്രിമാരെ ജനിപ്പിച്ചു.
താസ്തു യൌവനശാലിന്യോ രൂപവത്യഃ സ്വലങ്കൃതാഃ । ഉദ്യാനഭൂമിമാഗമ്യ പ്രാവൃഷീവ ശതഹ്രദാഃ ॥൧-൩൨-
അവൾക്കാർ, യൗവനവും സൗന്ദര്യവും നിറഞ്ഞവരായി, മനോഹരമായി അലങ്കരിച്ചവരായി, ഒരു നൂറ് നദികൾ മഴക്കാലത്ത് ഒഴുകുന്നതുപോലെ, ഉദ്യാനഭൂമിയിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
ഗായന്ത്യോ നൃത്യമാനാശ്ച വാദയന്ത്യസ്തു രാഘവ । ആമോദം പരമം ജഗ്മുര്വരാഭരണഭൂഷിതാഃ ॥൧-൩൨-
അവർ പാട്ടുപാടി, നൃത്തം ചെയ്തു, വാദ്യങ്ങൾ വായിച്ചു, രാഘവാ, ഉത്തമാഭരണങ്ങൾ ധരിച്ച്, പരമാനന്ദം അനുഭവിച്ചു.
അഥ താശ്ചാരുസര്വാങ്ഗ്യോ രൂപേണാപ്രതിമാ ഭുവി । ഉദ്യാനഭൂമിമാഗമ്യ താരാ ഇവ ഘനാന്തരേ ॥൧-൩൨-
അപ്പോൾ, ഭൂമിയിൽ അപരിമിതമായ സൗന്ദര്യമുള്ള ആ യുവതികൾ, ഉദ്യാനഭൂമിയിൽ പ്രവേശിച്ചു. അവർ മേഘങ്ങൾക്കിടയിൽ തിളങ്ങുന്ന നക്ഷത്രങ്ങൾപോലെയായിരുന്നു.
താഃ സര്വാ ഗുണസമ്പന്നാ രൂപയൌവനസംയുതാഃ । ദൃഷ്ട്വാ സര്വാത്മകോ വായുരിദം വചനമബ്രവീത് ॥൧-൩൨-
അവരുടെ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും, സൗന്ദര്യവും, യൗവനവും കണ്ട ശേഷം, സർവ്വാത്മാവായ വായു ദേവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
അഹം വഃ കാമയേ സര്വാ ഭാര്യാ മമ ഭവിഷ്യഥ । മാനുഷസ്ത്യജ്യതാം ഭാവോ ദീര്ഘമായുരവാപ്സ്യഥ ॥൧-൩൨-
'ഞാൻ നിങ്ങളെ എല്ലാവരെയും ആഗ്രഹിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ എന്റെ ഭാര്യമാർ ആകണം. മനുഷ്യരൂപം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, ദീർഘായുസ്സും ലഭിക്കും.'
ചലം ഹി യൌവനം നിത്യം മാനുഷേഷു വിശേഷതഃ । അക്ഷയം യൌവനം പ്രാപ്താ അമര്യശ്ച ഭവിഷ്യഥ ॥൧-൩൨-
'മനുഷ്യരിൽ യൗവനം എപ്പോഴും ക്ഷണികമാണ്. എന്നാൽ നിങ്ങൾക്ക് അക്ഷയമായ യൗവനവും അമരത്വവും ലഭിക്കും.'
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ വായോരക്ലിഷ്ടകര്മണഃ । അപഹാസ്യ തതോ വാക്യം കന്യാശതമഥാബ്രവീത് ॥൧-൩൨-
വായു ദേവന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ആ നൂറു യുവതികളും ചിരിച്ച് ഇങ്ങനെ മറുപടി പറഞ്ഞു:
അന്തശ്ചരസി ഭൂതാനാം സര്വേഷാം സുരസത്തമ । പ്രഭാവജ്ഞാശ്ച തേ സര്വാഃ കിമര്ഥമവമന്യസേ ॥൧-൩൨-
ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, നീ എല്ലാ ജീവികളിലും അന്തർലീനനായി സഞ്ചരിക്കുന്നു. നിന്റെ ശക്തി എല്ലാവർക്കും അറിയാം. എങ്കിൽ, നീ ഞങ്ങളെ അവഗണിക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?
കുശനാഭസുതാ ദേവ സര്വാഃ സമസ്താഃ സുരസത്തമ । സ്ഥാനാച്ച്യാവയിതും ദേവം രക്ഷാമസ്തു തപോ വയമ് ॥൧-൩൨-
ദേവനേ, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും കുശനാഭന്റെ പുത്രിമാരാണ്, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ. ഞങ്ങൾ നമ്മുടെ സ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെടാതിരിക്കാൻ തപസ്സാണ് ചെയ്യുന്നത്.
മാ ഭൂത് സ കാലോ ദുര്മേധഃ പിതരം സത്യവാദിനമ് । അവമന്യ സ്വധര്മേണ സ്വയം വരമുപാസ്മഹേ ॥൧-൩൨-
അങ്ങനെയൊരു സമയം വരരുതേ, ദുഷ്ടചിന്തകളുള്ളവനേ, നീ സത്യവാനായ നമ്മുടെ അച്ഛനെ അപമാനിക്കേണ്ട. ഞങ്ങൾ സ്വധർമ്മം പാലിച്ച് അച്ഛന്റെ മുഖാന്തിരം ഭർത്താവിനെ തേടുകയാണ്.