ന മേ തത്ര മനസ്താപോ ന മന്യുര്ഹരിപുംഗവ। വാഗുരാഭിശ്ച പാശൈശ്ച കൂടൈശ്ച വിവിധൈര്നരാഃ
എനിക്ക് ഇതിനെക്കുറിച്ച് ദുഃഖമോ കോപമോ ഇല്ല, വാനരശ്രേഷ്ഠനേ. മനുഷ്യര് പലവിധ വലകളും കുടകളും ഉപയോഗിച്ച്,
പ്രതിച്ഛന്നാശ്ച ദൃശ്യാശ്ച ഗൃഹ്ണന്തി സുബഹൂന് മൃഗാന്। പ്രധാവിതാന് വാ വിത്രസ്താന് വിസ്രബ്ധാനതിവിഷ്ഠിതാന്
മറഞ്ഞും തുറന്നും അനേകം മൃഗങ്ങളെ പിടിക്കുന്നു. ഓടുന്നവരെയും ഭയപ്പെട്ടവരെയും അശ്രദ്ധയോടെ നില്ക്കുന്നവരെയും ഉറച്ചു നില്ക്കുന്നവരെയും.
പ്രമത്താനപ്രമത്താന് വാ നരാ മാംസാശിനോ ഭൃശമ്। വിധ്യന്തി വിമുഖാംശ്ചാപി ന ച ദോഷോഽത്ര വിദ്യതേ
മാംസം ഭക്ഷിക്കുന്ന മനുഷ്യര് ശ്രദ്ധയോടെ ഇരിക്കുന്നവരെയും അശ്രദ്ധയുള്ളവരെയും പിന്നില് നിന്നോ നേരിട്ട് കൊണ്ടോ വെടിയുന്നു. ഇതില് തെറ്റൊന്നുമില്ല.
യാന്തി രാജര്ഷയശ്ചാത്ര മൃഗയാം ധര്മകോവിദാഃ। തസ്മാത് ത്വം നിഹതോ യുദ്ധേ മയാ ബാണേന വാനര। അയുധ്യന് പ്രതിയുധ്യന് വാ യസ്മാച്ഛാഖാമൃഗോ ഹ്യസി
ധര്മ്മത്തില് പ്രാവീണ്യമുള്ള രാജർഷിമാര് ഇവിടെ വേട്ടയാടാറുണ്ട്. അതുകൊണ്ടാണ് നീ യുദ്ധത്തില് എനിക്ക് വെടിയേറ്റ് വീണത്, വാനരനേ. നീ യുദ്ധം ചെയ്താലും ഇല്ലാതിരുന്നാലും, നീ ശാഖാമൃഗമായതിനാലാണ്.
ദുര്ലഭസ്യ ച ധര്മസ്യ ജീവിതസ്യ ശുഭസ്യ ച। രാജാനോ വാനരശ്രേഷ്ഠ പ്രദാതാരോ ന സംശയഃ
ദുര്ലഭമായ ധര്മ്മത്തിനും, ജീവനും, നല്ല ഭാഗ്യത്തിനും രാജാക്കന്മാരാണ് ദാതാക്കള്, വാനരശ്രേഷ്ഠനേ. ഇതില് സംശയമില്ല.
താന് ന ഹിംസ്യാന്ന ചാക്രോശേന്നാക്ഷിപേന്നാപ്രിയം വദേത്। ദേവാ മാനുഷരൂപേണ ചരന്ത്യേതേ മഹീതലേ
അവരെ ആഹാനിക്കരുത്, ദോഷം പറയരുത്, അപമാനിക്കരുത്, കഠിനമായ വാക്കുകള് പറയരുത്. ഇവര് മനുഷ്യരൂപത്തില് ഭൂമിയില് സഞ്ചരിക്കുന്ന ദേവന്മാരാണ്.
ത്വം തു ധര്മമവിജ്ഞായ കേവലം രോഷമാസ്ഥിതഃ। വിദൂഷയസി മാം ധര്മേ പിതൃപൈതാമഹേ സ്ഥിതമ്
നീയോ, ധര്മ്മം മനസ്സിലാക്കാതെ വെറും കോപം മാത്രം ആശ്രയിച്ച്, പിതാക്കളും പിതാമഹന്മാരും പാലിച്ച ധര്മ്മത്തില് എന്നെ കുറ്റം പറയുന്നു.
ഏവമുക്തസ്തു രാമേണ വാലീ പ്രവ്യഥിതോ ഭൃശമ്। ന ദോഷം രാഘവേ ദധ്യൌ ധര്മേഽധിഗതനിശ്ചയഃ
രാമന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോള് വാലി വളരെ ദുഃഖിതനായി. ധര്മ്മത്തില് ഉറപ്പു വന്നതുകൊണ്ട് രാഘവനില് തെറ്റ് കണ്ടില്ല.
പ്രത്യുവാച തതോ രാമം പ്രാഞ്ജലിര്വാനരേശ്വരഃ। യത് ത്വമാത്ഥ നരശ്രേഷ്ഠ തത് തഥൈവ ന സംശയഃ
അതിനുശേഷം വാനരരാജാവായ വാലി കൈകൂപ്പി രാമനോട് പറഞ്ഞു: മനുഷ്യരില് ശ്രേഷ്ഠനേ, നീ പറഞ്ഞത് ശരിയാണു, ഇതില് സംശയമില്ല.
പ്രതിവക്തും പ്രകൃഷ്ടേ ഹി നാപകൃഷ്ടസ്തു ശക്നുയാത്। യദയുക്തം മയാ പൂര്വം പ്രമാദാദ് വാക്യമപ്രിയമ്
ഉയര്ന്നവന് മാത്രമേ മറ്റൊരു ഉന്നതനോട് മറുപടി പറയാന് കഴിയൂ, താഴ്ന്നവന് അങ്ങനെ ചെയ്യാന് കഴിയില്ല. മുമ്പ് ഞാന് അശ്രദ്ധയില് തെറ്റായോ കഠിനമായോ വാക്കുകള് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടെങ്കില്,
തത്രാപി ഖലു മേ ദോഷം കര്തും നാര്ഹസി രാഘവ। ത്വം ഹി ദൃഷ്ടാര്ഥതത്ത്വജ്ഞഃ പ്രജാനാം ച ഹിതേ രതഃ। കാര്യകാരണസിദ്ധൌ ച പ്രസന്നാ ബുദ്ധിരവ്യയാ
അതിനും രാഘവനേ, നീ എന്നെ കുറ്റം പറയേണ്ട. നീയ ведь കാര്യങ്ങളുടെ യഥാര്ത്ഥ സ്വഭാവം കാണുന്നവനും ജനങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തില് മനസ്സിടുന്നവനും കര്മ്മഫലങ്ങള് മനസ്സിലാക്കുന്ന വ്യക്തമായ ബുദ്ധിയുള്ളവനുമാണ്.
മാമപ്യവഗതം ധര്മാദ് വ്യതിക്രാന്തപുരസ്കൃതമ്। ധര്മസംഹിതയാ വാചാ ധര്മജ്ഞ പരിപാലയ
ഞാനും ധര്മ്മം മറികടന്നുപോയിട്ടുണ്ടെങ്കില്, അറിയാതെ ചെയ്താലും അറിയാമായിരുന്നാലും, ധര്മ്മം അറിയുന്നവനേ, നീ ധര്മ്മം നിറഞ്ഞ വാക്കുകളാല് എന്നെ സംരക്ഷിക്കണം.
ബാഷ്പസംരുദ്ധകണ്ഠസ്തു വാലീ സാര്തരവഃ ശനൈഃ। ഉവാച രാമം സമ്പ്രേക്ഷ്യ പങ്കലഗ്ന ഇവ ദ്വിപഃ
കണ്ണീര് കണ്പുറ്റിയ കണ്ഠത്തോടെ വാലി വേദനയോടെ അലറിക്കൊണ്ട്, മണ്ണില് കുടുങ്ങിയാനെപ്പോലെ രാമനെ നോക്കി പതുക്കെ പറഞ്ഞു.
ന ചാത്മാനമഹം ശോചേ ന താരാം നാപി ബാന്ധവാന്। യഥാ പുത്രം ഗുണജ്യേഷ്ഠമങ്ഗദം കനകാങ്ഗദമ്
ഞാന് എന്നെക്കുറിച്ചോ, താരയെക്കുറിച്ചോ, ബന്ധുക്കളെക്കുറിച്ചോ അത്ര ദുഃഖിക്കുന്നില്ല. എങ്കിലും ഗുണത്തില് ശ്രേഷ്ഠനും പൊന്നുപൂണ്ടും അങ്ങദനെന്ന എന്റെ മകനെക്കുറിച്ചാണ് ഏറ്റവും കൂടുതല് ദുഃഖം.
സ മമാദര്ശനാദ് ദീനോ ബാല്യാത് പ്രഭൃതി ലാലിതഃ। തടാക ഇവ പീതാമ്ബുരുപശോഷം ഗമിഷ്യതി
എന്നെ കാണാനാവാതെ, ബാല്യത്തില് നിന്നുതന്നെ വളര്ത്തിയ എന്റെ മകന് ദു:ഖത്തില് ആഴ്ന്ന്, വെള്ളം കുടഞ്ഞു പോയ തടാകം പോലെ ക്ഷയിക്കും.
ബാലശ്ചാകൃതബുദ്ധിശ്ച ഏകപുത്രശ്ച മേ പ്രിയഃ। താരേയോ രാമ ഭവതാ രക്ഷണീയോ മഹാബലഃ
അവന് ബാലനാണ്, ബുദ്ധി പൂര്ണ്ണമായി വളര്ന്നിട്ടില്ല, എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട ഏകമകനാണ്. താരയുടെ മഹാബലശാലിയായ മകന് രാമനേ, നീ അവനെ സംരക്ഷിക്കണം.
സുഗ്രീവേ ചാങ്ഗദേ ചൈവ വിധത്സ്വ മതിമുത്തമാമ്। ത്വം ഹി ഗോപ്താ ച ശാസ്താ ച കാര്യാകാര്യവിധൌ സ്ഥിതഃ
നീ സുഖ്രീവനും അങ്ങദനും ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ബുദ്ധി കാണിക്കണം. എന്തെന്നാൽ, നീയാണ് അവർക്കു രക്ഷകനും വഴികാട്ടിയുമാകുന്നത്, എന്ത് ചെയ്യണം, ചെയ്യരുത് എന്നതിൽ ഉറപ്പുള്ളവനുമാണ് നീ.
യാ തേ നരപതേ വൃത്തിര്ഭരതേ ലക്ഷ്മണേ ച യാ। സുഗ്രീവേ ചാങ്ഗദേ രാജംസ്താം ചിന്തയിതുമര്ഹസി
രാജാവേ, ഭരതനോടും ലക്ഷ്മണനോടും നീ കാണിക്കുന്ന പെരുമാറ്റം തന്നെയാണ് സുഖ്രീവനും അങ്ങദനും കാണിക്കേണ്ടത് എന്നതിനെക്കുറിച്ച് നീ ചിന്തിക്കണം.
മദ്ദോഷകൃതദോഷാം താം യഥാ താരാം തപസ്വിനീമ്। സുഗ്രീവോ നാവമന്യേത തഥാവസ്ഥാതുമര്ഹസി
എനിക്ക് വേണ്ടി പാപം ഏറ്റെടുത്ത, തപസ്സിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്ന താരയെ സുഖ്രീവൻ അവഗണിക്കാതിരിക്കാൻ നീ എങ്ങനെ ശ്രദ്ധിക്കുമോ, അതുപോലെ നീ തന്നെ പ്രവർത്തിക്കണം.
ത്വയാ ഹ്യനുഗൃഹീതേന ശക്യം രാജ്യമുപാസിതുമ്। ത്വദ്വശേ വര്തമാനേന തവ ചിത്താനുവര്തിനാ
നിന്റെ അനുഗ്രഹം ലഭിച്ചവൻ, നിന്റെ ഇഷ്ടത്തിന് അനുസരിച്ച് ജീവിച്ചാൽ, രാജ്യം ഭരിക്കാൻ കഴിയും.
ശക്യം ദിവം ചാര്ജയിതും വസുധാം ചാപി ശാസിതുമ്। ത്വത്തോഽഹം വധമാകാംക്ഷന് വാര്യമാണോഽപി താരയാ
നിന്റെ വഴികാട്ടലിൽ സ്വർഗ്ഗവും ഭൂമിയും നേടാൻ കഴിയും; എന്നിരുന്നാലും, താര എന്നെ തടയുമ്പോഴും, ഞാൻ നിന്റെ കയ്യിൽ മരണം തേടുകയായിരുന്നു.
സുഗ്രീവേണ സഹ ഭ്രാത്രാ ദ്വന്ദ്വയുദ്ധമുപാഗതഃ। ഇത്യുക്ത്വാ വാനരോ രാമം വിരരാമ ഹരീശ്വരഃ
സുഖ്രീവൻ എന്ന സഹോദരനോടൊപ്പം ഞാൻ ഏകാന്തയുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, കുരങ്ങുകളുടെ രാജാവായ വാലി രാമനോട് മിണ്ടാതായി.
സ തമാശ്വാസയദ് രാമോ വാലിനം വ്യക്തദര്ശനമ്। സാധുസമ്മതയാ വാചാ ധര്മതത്ത്വാര്ഥയുക്തയാ
അപ്പോൾ രാമൻ, ധർമ്മത്തിന്റെ അർത്ഥം നിറഞ്ഞ, നല്ലവരാൽ അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്ന വാക്കുകൾ കൊണ്ട് വ്യക്തമായ മനസ്സുള്ള വാലിയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
ന സംതാപസ്ത്വയാ കാര്യ ഏതദര്ഥം പ്ലവങ്ഗമ। ന വയം ഭവതാ ചിന്ത്യാ നാപ്യാത്മാ ഹരിസത്തമ। വയം ഭവദ്വിശേഷേണ ധര്മതഃ കൃതനിശ്ചയാഃ
ഈ കാരണത്താൽ നീ ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല, കുരങ്ങേ; ഞങ്ങളെക്കുറിച്ചോ, നിന്നെക്കുറിച്ചോ നീ വിഷമിക്കേണ്ടതില്ല, കുരങ്ങുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ. ഈ കാര്യത്തിൽ ഞങ്ങൾ ധർമ്മപ്രകാരം ഉറച്ച തീരുമാനമെടുത്തവരാണ്.
ദണ്ഡ്യേ യഃ പാതയേദ് ദണ്ഡം ദണ്ഡ്യോ യശ്ചാപി ദണ്ഡ്യതേ। കാര്യകാരണസിദ്ധാര്ഥാവുഭൌ തൌ നാവസീദതഃ
ശിക്ഷ നൽകുന്നവനും ശിക്ഷ ലഭിക്കുന്നവനും, ചെയ്യേണ്ടത് ചെയ്തതുകൊണ്ടും അതിന്റെ കാരണവും നിറവേറ്റിയതുകൊണ്ടും, ഇരുവരും ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല.
തദ് ഭവാന് ദണ്ഡസംയോഗാദസ്മാദ് വിഗതകല്മഷഃ। ഗതഃ സ്വാം പ്രകൃതിം ധര്മ്യാം ദണ്ഡദിഷ്ടേന വര്ത്മനാ
അതിനാൽ, ഈ ശിക്ഷയിലൂടെ നീ പാപം വിട്ട്, നീതിയുള്ള വഴിയിൽ നിന്നു നിന്റെ സ്വഭാവം കൈവരിച്ചു.
ത്യജ ശോകം ച മോഹം ച ഭയം ച ഹൃദയേ സ്ഥിതമ്। ത്വയാ വിധാനം ഹര്യഗ്ര്യ ന ശക്യമതിവര്തിതുമ്
ദുഃഖവും മോഹവും ഹൃദയത്തിൽ ഉള്ള ഭയവും നീ വിട്ടുകളയണം; കാരണം, കുരങ്ങുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്ന വിധിയെ നീ മറികടക്കാൻ കഴിയില്ല.
യഥാ ത്വയ്യങ്ഗദോ നിത്യം വര്തതേ വാനരേശ്വര। തഥാ വര്തേത സുഗ്രീവേ മയി ചാപി ന സംശയഃ
കുരങ്ങുകളുടെ രാജാവേ, അങ്ങദൻ എപ്പോഴും നിനക്കൊപ്പം എങ്ങനെ ഭക്തിയോടെ ഇരിക്കുമോ, അതുപോലെ സുഖ്രീവനും എനിക്ക് ഭക്തിയോടെ ഇരിക്കണം, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
സ തസ്യ വാക്യം മധുരം മഹാത്മനഃ സമാഹിതം ധര്മപഥാനുവര്തിതമ്। നിശമ്യ രാമസ്യ രണാവമര്ദിനോ വചഃ സുയുക്തം നിജഗാദ വാനരഃ
മഹാത്മാവായ രാമന്റെ ഈ മധുരവും ആലോചനാപൂർവകവും ധർമ്മപഥം അനുസരിച്ചും ഉള്ള വാക്കുകൾ കേട്ടു, യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ആ കുരങ്ങൻ ഉചിതമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ശരാഭിതപ്തേന വിചേതസാ മയാ പ്രഭാഷിതസ്ത്വം യദജാനതാ വിഭോ। ഇദം മഹേന്ദ്രോപമഭീമവിക്രമ പ്രസാദിതസ്ത്വം ക്ഷമ മേ നരേശ്വര
അമ്പുകൾ കൊണ്ട് വേദനിച്ച മനസ്സോടെ ഞാൻ അറിയാതെ നിന്നോട് പറഞ്ഞത് ക്ഷമിക്കണം, മഹാബലശാലിയായ രാജാവേ, ഇന്ദ്രനോട് സമമായ വീര്യവും ഭയങ്കരമായ ധൈര്യവും ഉള്ളവനേ, നീ ദയചെയ്തു എന്നെ ക്ഷമിക്കണം.